
هیچ تابلویی بالای مغازه نبود. نه نامی، نه نشانی از کاری که در آن انجام میشد. فقط یک در چوبی تیره در انتهای کوچهای باریک که بیشتر رهگذران حتی متوجه وجودش نمیشدند. کسانی که به آنجا میآمدند، معمولاً از طریق دیگران آدرسش را پیدا کرده بودند؛ کسانی که پس از خروج از مغازه دیگر مثل قبل زندگی نمیکردند.
مرد، حقیقت میفروخت.
نه حقیقتهای عمومی و شناختهشده را؛ نه چیزی که بتوان در کتابها خواند یا از زبان دیگران شنید. او حقیقت هر شخص، هر رابطه و هر اتفاقی را میفروخت. میتوانستی بپرسی همسرت واقعاً دوستت دارد یا نه، پدرت چرا سالها با تو سرد بوده، دوستت پشت سرت چه میگوید، یا آیا تصمیمی که گرفتهای روزی تو را خوشبخت خواهد کرد. حتی میتوانستی دربارهی معنای زندگی سؤال کنی؛ هرچند مرد برای این پرسش قیمت بسیار بالایی تعیین میکرد.
مغازه کوچک بود. چند قفسهی چوبی، یک میز، دو صندلی و ساعتی قدیمی که همیشه پنج دقیقه عقب بود. هیچ کتاب یا سندی در آن نگهداری نمیشد. مرد برای پاسخدادن به پرسشها به چیزی نگاه نمیکرد و چیزی را جستوجو نمیکرد. مشتری فقط سؤالش را میگفت، مرد مدتی سکوت میکرد، قیمت را اعلام میکرد و اگر پول پرداخت میشد، حقیقت را به زبان میآورد.
قیمتها بر اساس اهمیت سؤال تعیین نمیشدند؛ بر اساس میزان تحمل مشتری بودند. گاهی حقیقتی دربارهی یک خیانت ارزانتر از حقیقتی دربارهی عشق تمام میشد. به عبارت دیگر، مرد قیمت حقیقتها را بر اساس چیزی تعیین میکرد که ممکن بود پس از دانستنشان در زندگی مشتری فرو بریزد. هرچه حقیقتی میتوانست رابطهای را ویران کند، خاطرهای را بیاعتبار سازد یا تصویری را که کسی سالها از خودش ساخته بود در هم بشکند، گرانتر بود. برای همین، گاهی دانستن یک خیانت هزینهی کمتری داشت تا فهمیدن اینکه کسی که دوستش داری، هرگز آنطور که تصور میکردی دوستت نداشته است.
مرد به آنها هشدار میداد: «حقیقت را میتوانید بخرید، اما نمیتوانید آن را پس بدهید.»
مشتریها معمولاً لبخند میزدند. تصور میکردند منظورش این است که پول بازگردانده نمیشود.
اولین مشتری آن روز، زنی بود که میخواست بداند شوهرش به او خیانت میکند یا نه. مرد قیمت را گفت. زن پول را روی میز گذاشت و پاسخ را شنید. چند ثانیه به نقطهای نامعلوم خیره ماند، بعد بلند شد و بدون خداحافظی رفت.
مرد میدانست زن همان شب با شوهرش روبهرو خواهد شد. میدانست مرد انکار خواهد کرد، زن مدارکی را پیدا خواهد کرد و خانهای که سالها در آن زندگی کردهاند، به جایی تبدیل خواهد شد که هیچکدام دیگر نمیتوانند در آن آرام بگیرند.
اما اینها برای مرد اهمیتی نداشت. او فقط حقیقت را فروخته بود.
روز بعد، مردی جوان وارد شد و پرسید آیا مادرش واقعاً از تولد او پشیمان است. مرد قیمت را تعیین کرد. جوان پول را پرداخت و پاسخ را شنید. مادرش هرگز از بهدنیاآمدن او پشیمان نشده بود؛ اما گاهی آرزو کرده بود زندگی دیگری داشته باشد، زندگیای که در آن مجبور نباشد تمام خواستههایش را کنار بگذارد.
جوان با چهرهای درهم از مغازه بیرون رفت. دیگر نمیتوانست به آغوش مادرش پناه ببرد، بیآنکه به زندگی ازدسترفتهی او فکر کند.
مرد این صحنهها را بارها دیده بود. آدمها پیش از خرید حقیقت، با یک سؤال وارد میشدند و پس از خرید، با جهانی تازه از مغازه بیرون میرفتند. گاهی حقیقت چیزی را خراب نمیکرد؛ فقط معنای گذشته را تغییر میداد. یک خاطرهی شیرین ناگهان به نشانهای از فریب تبدیل میشد، یک سکوت قدیمی معنای تازهای پیدا میکرد و یک رفتار ساده، سالها بعد، به چیزی غیرقابلتحمل بدل میشد.
با این حال، مغازه همیشه مشتری داشت.
یک شب، پس از رفتن آخرین مشتری، مرد پشت میز نشست و به دفتر حسابهایش نگاه کرد. سالها بود که از این راه زندگی میکرد. ثروت زیادی جمع کرده بود، اما هیچوقت چیزی برای خودش نخریده بود. نه به این دلیل که پرسشی نداشت؛ بلکه چون تصور میکرد دانستن حقیقت دربارهی خودش ضرورتی ندارد.
او همیشه فروشنده بود، نه مشتری.
اما آن شب، برای نخستین بار، سؤالی به ذهنش رسید که نتوانست از آن عبور کند.
بلند شد، در را قفل کرد و دوباره پشت میز نشست. مدتی طولانی به ساعت پنج دقیقه عقبافتاده نگاه کرد. سپس دفتر را بست، انگار میخواست تصمیمی را از خودش پنهان کند.
صبح روز بعد، پیش از بازکردن مغازه، پاکتی از پول روی میز گذاشت. پولی بیشتر از آنچه برای هر مشتری دیگری تعیین کرده بود.
وقتی نشست، دستهایش میلرزید.
پرسید: «من چرا این مغازه را باز کردم؟»
برای نخستین بار، خودش قیمت را پرداخت کرد.
سکوتی طولانی در اتاق افتاد. صدای ساعت قدیمی شنیده میشد. مرد منتظر ماند. انتظار داشت پاسخ مثل همیشه روشن و بیرحم از دهانش بیرون بیاید، اما این بار کلمات بهسختی شکل گرفتند.
پاسخ ادامه یافت:
«سالها پیش، زنی را دوست داشتی. پیش از ازدواج، چیزی دربارهی گذشتهات وجود داشت که از گفتنش به او میترسیدی. به خودت میگفتی اگر آن را بداند، ترکت خواهد کرد. پس سکوت کردی و اجازه دادی با تصویری ناقص از تو زندگی کند. وقتی حقیقت را فهمید، رفت؛ نه فقط بهخاطر آنچه اتفاق افتاده بود، بلکه بهخاطر اینکه فهمید تمام آن مدت، حق انتخاب آگاهانه را از او گرفته بودی.
بعد از رفتنش، بارها با خودت فکر کردی اگر حقیقت را زودتر میگفتی، شاید او میماند. اما هیچوقت نفهمیدی واقعاً چه اتفاقی میافتاد. پس مغازهای ساختی که در آن آدمها میتوانستند چیزی را بدانند که دیگران از آنها پنهان کرده بودند. به آنها حقیقت میفروختی، شاید چون خودت سالها پیش از گفتن حقیقت به کسی که دوستش داشتی، ترسیده بودی.»
مرد مغازه را برای انتقام یا تنبیه دیگران نساخته بود؛ او میخواست به دیگران چیزی بدهد که خودش از معشوقش دریغ کرده بود: حق دانستن و انتخاب کردن.
مرد دستش را روی میز گذاشت. گفت: «این کافی نیست. حقیقت کامل را میخواهم.»
پاسخ آمد:
«تو حقیقت را نمیفروشی چون به آن باور داری. میفروشی چون از آن میترسی. هر بار که کسی برای دانستن حقیقت وارد این مغازه میشود، تو دوباره لحظهای را زندگی میکنی که خودت از دانستن آنچه آن زن دربارهات فکر میکرد، فرار کردی.»
مرد به صندلی تکیه داد. سالها بود که خودش را انسانی بیطرف میدانست؛ کسی که فقط واقعیت را به دیگران عرضه میکند. حالا فهمیده بود تمام کسبوکارش از زخمی قدیمی آغاز شده است.
اما هنوز یک سؤال باقی مانده بود.
پرسید: «آن زن هنوز زنده است؟»
قیمت تازهای اعلام نشد. پاسخ بیدرنگ آمد:
«بله.»
مرد برای نخستین بار پس از سالها از پشت میز بلند شد. میخواست در مغازه را باز کند و بیرون برود. میخواست آن زن را پیدا کند. شاید هنوز میشد چیزی را توضیح داد، شاید میشد از او پرسید که آیا زمانی واقعاً دوستش داشته است.
اما پیش از رفتن، چشمش به دفتر حسابها افتاد. به تمام نامهایی که در آن نوشته بود؛ نام آدمهایی که برای دانستن حقیقت آمده بودند و پس از آن، زندگیشان دیگر به شکل سابق ادامه پیدا نکرده بود.
ناگهان متوجه شد چیزی را هرگز به مشتریهایش نگفته است.
حقیقت فقط آن چیزی نبود که پیش از دانستن وجود داشت. دانستن، خودش بخشی از واقعیت میشد. وقتی زنی میفهمید همسرش خیانت کرده، دیگر همان زنی نبود که پیش از دانستن بود؛ وقتی مردی میفهمید مادرش آرزوی زندگی دیگری را داشته، دیگر نمیتوانست کودکیاش را با همان خاطرهها به یاد بیاورد. حقیقت، پس از آشکارشدن، گذشته را تغییر نمیداد؛ اما آدمی را تغییر میداد که گذشته را به یاد میآورد.
مرد به میز برگشت. دفتر را باز کرد و برای نخستین بار، زیر نام خودش چیزی نوشت:
«حقیقتی که خریدم، گذشتهام را به من بازنگرداند.»
بعد چراغ مغازه را خاموش کرد و از در بیرون رفت.
چند روز بعد، مغازه دوباره باز شد. مرد پشت میز نشسته بود، اما دیگر قیمتها را خودش تعیین نمیکرد. روی میز، تابلوی کوچکی گذاشته بود:
«پیش از خرید حقیقت، خوب فکر کنید. شاید چیزی که از دست میدهید، همان چیزی باشد که حقیقت را برایتان قابلتحمل میکرد.»
مرد هنوز حقیقت میفروخت. اما دیگر مطمئن نبود که مردم برای دانستن آن به مغازهاش میآیند یا برای اینکه کسی مسئولیت دانستنش را به عهده بگیرد.
و هر شب، پیش از بستن مغازه، به صندلی خالی روبهرویش نگاه میکرد؛ به این امید که روزی آن زن وارد شود و سؤالی بپرسد که او بتواند، برای نخستین بار، بدون دریافت هیچ پولی به آن پاسخ دهد.