
در شهری زندگی میکردند که مردم دربارهی همهچیز نظر داشتند. هر اتفاقی که میافتاد، خیلی زود به دو گروه تقسیم میشد: موافقان و مخالفان.
اگر کسی از چیزی دفاع میکرد، باید آماده میبود که از تمام پیامدهایش نیز دفاع کند. اگر با کسی مخالف بود، دیگر نمیتوانست خوبیهایش را ببیند. مردم بهندرت نظرشان را تغییر میدادند؛ چون تغییر عقیده، در آن شهر، بیشتر از اشتباه کردن شرمآور بود.
در میان آنها مردی زندگی میکرد که عادت عجیبی داشت. وقتی از او دربارهی موضوعی میپرسیدند، بهجای انتخاب یکی از دو طرف، میگفت:
«هنوز نمیدانم.»
ابتدا مردم از او خوششان میآمد. او را آدمی متفکر و منصف میدانستند. وقتی دیگران با هیجان از درستی عقیدهشان حرف میزدند، او گوش میداد و عجلهای برای قضاوت نداشت.
اما یک روز، در جمع دوستانش، بحثی بالا گرفت. یکی از حاضران از مردی دفاع میکرد و دیگری او را محکوم میکرد.
یکی پرسید:
«تو با کداممان موافقی؟»
مرد گفت:
«با هیچکدام. هنوز همهی ماجرا را نمیدانم.»
دوستش با ناراحتی گفت:
«یعنی حتی نمیتوانی تشخیص بدهی چه کسی درست میگوید؟»
مرد جواب داد:
«چرا باید پیش از شنیدن تمام ماجرا، یکی را انتخاب کنم؟»
دوستش گفت:
«چون گاهی انتخاب نکردن، خودش انتخاب است.»
مرد چیزی نگفت.
از آن روز، رفتار دوستانش با او تغییر کرد. دیگر او را منصف نمیدانستند؛ میگفتند از موضع گرفتن میترسد. هر بار که بحثی پیش میآمد، سکوتش را به حساب پنهانکاری میگذاشتند.
مدتی بعد، مردی از دوستان قدیمیاش به او گفت:
«من نمیفهمم چطور میتوانی دربارهی هیچچیز نظر نداشته باشی. آدم بالاخره باید بداند طرف چه کسی است.»
مرد پاسخ داد:
«من میدانم طرف چه چیزی هستم؛ فقط نمیخواهم برای دفاع از یک عقیده، مجبور شوم از تمام رفتارهای صاحب آن هم دفاع کنم.»
دوستش گفت:
«پس هیچوقت نمیشود روی تو حساب کرد.»
مرد پرسید:
«چرا؟»
«چون نمیدانیم فردا کجا میایستی.»
مرد گفت:
«شاید چون خودم هم نمیدانم فردا چه چیزی خواهم فهمید.»
این پاسخ، آخرین گفتوگوی آنها بود.
کمکم مردم از او فاصله گرفتند. دیگر کسی او را به بحثها دعوت نمیکرد. در جمعها، اگر حضور داشت، موضوع گفتوگو را عوض میکردند. آنها نمیخواستند کسی میانشان باشد که نتوانند جایگاهش را حدس بزنند.
روزی یکی از همسایهها به او گفت:
«مردم فکر میکنند تو خطرناکی.»
مرد تعجب کرد.
«من که با کسی مخالفت نکردهام.»
همسایه جواب داد:
«دقیقاً مشکل همین است. نمیدانیم چه زمانی ممکن است مخالفت کنی.»
چند هفته بعد، مرد از آن شهر رفت.
مردم ابتدا خوشحال شدند. تصور کردند بالاخره از شر آدمی که نمیتوانستند به او اعتماد کنند خلاص شدهاند. اما مدتی بعد، وقتی دربارهی موضوع تازهای اختلاف پیدا کردند، کسی پرسید:
«راستی، آن مرد کجا رفت؟»
دیگری گفت:
«چه فرقی میکند؟ او هیچوقت طرف ما نبود.»
و مرد سومی اضافه کرد:
«شاید هم طرف آنها بود و فقط پنهان میکرد.»
همه با این احتمال موافقت کردند.
آنها حتی پس از رفتن مرد نیز نتوانستند او را بیطرف به خاطر بیاورند.
در آن شهر، آدمها میتوانستند با مخالفانشان زندگی کنند، اما نمیتوانستند حضور کسی را تحمل کنند که حاضر نبود به یکی از آنها تبدیل شود.
مرد رفته بود؛ اما شهر همچنان به دنبال تعیین جایگاه او بود. چون برای مردمی که همهچیز را به دو دسته تقسیم میکردند، انسانی که در هیچکدام قرار نمیگرفت، چیزی بیش از یک معما بود: تهدیدی برای تمام مرزهایی که به آنها اطمینان میدادند.