
ساعت از دو نیمهشب گذشته بود.
خانه در سکوت عجیبی فرو رفته بود؛ سکوتی که فقط در غیاب آدمها اتفاق نمیافتد، بلکه گاهی پس از رفتن کسی که حضورش به تمام اشیای خانه معنا میدهد، روی همهچیز مینشیند.
همسرش برای چند روز به مسافرت رفته بود. پیش از رفتن، مثل همیشه چند بار سفارش کرده بود که مراقب خودش باشد، در را به روی غریبهها باز نکند و اگر چیزی لازم داشت به او زنگ بزند. فاطمه خندیده بود و گفته بود: «نگران نباش، چیزی نیست.»
حالا چند ساعت از آن خداحافظی گذشته بود.
لیوان چای سردشدهای کنار دستش بود. تلویزیون روشن بود، اما صدایش را بسته بود. روی میز، یک خودکار آبی، چند برگ کاغذ سفید و تلفنی قرار داشت که صفحهاش هر چند دقیقه یک بار روشن میشد و دوباره خاموش میشد.
فاطمه آن شب تصمیم گرفته بود چیزی بنویسد.
بالای صفحه تاریخ زد:
۱۴۰۵/۸/۹
چند لحظه به تاریخ خیره ماند. بعد شروع کرد.
من، فاطمه موسوی، فرزند محمد و زهرا، متولد بیستودوم تیرماه سال ۱۳۸۲، در تاریخ نهم آبانماه سال ۱۴۰۵، در کمال صحت و سلامت جسمی و عقلی و آگاهی از آنچه مینویسم، تصمیم گرفتهام به زندگی خود پایان دهم.
نمیدانم این نوشته را باید وصیتنامه نامید، اعترافنامه، بیانیه یا صرفاً آخرین تلاش یک انسان برای توضیح چیزی که دیگر نمیتواند در خودش نگه دارد.
اما میدانم که نمیخواهم کسی بعداً به جای من حرف بزند.
نمیخواهم کسی از طرف من داستانی بسازد که در آن، تمام آنچه اتفاق افتاده به یک بیماری، یک شکست، یک رابطه یا یک حادثه تقلیل پیدا کند. نمیخواهم زندگیام را با یک علت ساده توضیح دهند؛ همانطور که نمیتوانم زندگی هیچ انسانی را با یک جمله توضیح بدهم.
من آدمهایی را دارم که دوستشان دارم.
همسری دارم که مهربانیاش را نمیتوانم انکار کنم. کسی که بارها در روزهایی که خودم تحمل خودم را نداشتم، کنارم ماند. کسی که شاید هرگز نفهمد چند بار حضور سادهاش، صدای قدمهایش در خانه و پرسیدن یک سؤال معمولی، چقدر از سنگینی روزهایم کم کرده است.
برادری دارم که خاطرات زیادی با او دارم. پدر و مادری دارم که هرکدام به شیوهی خودشان مرا دوست داشتهاند. آدمهایی دارم که با رفتن من چیزی را از دست خواهند داد که هیچوقت نمیتوانند دقیقاً جای خالیاش را نامگذاری کنند.
میدانم.
و شاید همین دانستن، نوشتن این کلمات را دشوارتر میکند.
من از هیچکدامشان متنفر نیستم. حتی از کسانی که به من آسیب زدهاند، نمیتوانم همیشه متنفر بمانم. گاهی فقط از این واقعیت خسته میشوم که انسان بودن، ما را در موقعیتی قرار میدهد که هم میتوانیم دوست بداریم و هم آسیب بزنیم؛ هم میتوانیم پناه یکدیگر باشیم و هم پناهگاه یکدیگر را خراب کنیم.
مدتها فکر میکردم انسان موجودی است که اگر فرصت کافی برای شناختن دیگری داشته باشد، بالاخره میتواند او را بفهمد.
اشتباه میکردم.
انسانها گاهی حتی وقتی میفهمند، باز هم انتخاب میکنند که نفهمیده رفتار کنند.
گاهی میدانند کدام کلمه قرار است قلب دیگری را بشکند و همان کلمه را انتخاب میکنند. میدانند سکوتشان چه معنایی دارد، میدانند بیتفاوتیشان چه چیزی را در دیگری فرومیریزد، اما به زندگی خودشان ادامه میدهند؛ چنانکه گویی هیچ اتفاقی نیفتاده است.
و من از این توانایی انسان میترسم.
از اینکه بتواند رنجی را ایجاد کند و بعد با آرامش شام بخورد. از اینکه بتواند کسی را تحقیر کند و چند ساعت بعد دربارهی مهربانی سخنرانی کند. از اینکه برای خودش هزار دلیل داشته باشد، اما برای دیگری حتی یک فرصت توضیح قائل نشود.
از تناقض انسان خستهام.
از اینکه موجودی که میتواند شعر بنویسد، موسیقی بسازد، کودکی را در آغوش بگیرد و برای نجات یک حیوان ساعتها تلاش کند، همان موجودی است که میتواند با آگاهی کامل، زندگی انسانی دیگر را به جهنم تبدیل کند.
شاید مشکل من این باشد که بیش از اندازه به انسان فکر کردهام.
شاید نباید اینقدر به رفتارها، انگیزهها، تناقضها و آنچه پشت کلمات پنهان است توجه میکردم. شاید اگر کمتر میفهمیدم، راحتتر زندگی میکردم.
اما من دیگر نمیتوانم بعضی چیزها را نبینم.
نمیتوانم وانمود کنم که مهربانی همیشه از دوست داشتن میآید. نمیتوانم باور کنم هرکس از رنج دیگری متأثر میشود، الزاماً حاضر است برای کاهش آن کاری انجام دهد. نمیتوانم هر بار که کسی از انسانیت حرف میزند، فراموش کنم که همین مفهوم گاهی بهانهای برای محروم کردن دیگران از ابتداییترین حقوقشان شده است.
و بااینهمه، اعتراف میکنم که من نیز از همین گونهام.
من هم انسانم.
من هم احتمالاً در جایی از زندگی، کسی را درست نفهمیدهام. شاید رنج کسی را کوچک شمردهام، شاید از روی خودخواهی سکوت کردهام، شاید جایی که باید میماندم، رفتهام. نمیتوانم خودم را از چیزی که محکومش میکنم، جدا بدانم.
شاید همین مسئله بیشتر از همه آزارم میدهد.
من فقط از انسانهای دیگر ناامید نشدهام؛ گاهی از اینکه خودم نیز یکی از آنها هستم، احساس بیگانگی میکنم.
فاطمه نوشتن را متوقف کرد.
دستش درد گرفته بود. انگشتانش را باز و بسته کرد و به صدای یخچال در آشپزخانه گوش داد. بعد سرش را بلند کرد و به عکس دونفرهای که روی قفسه بود نگاه کرد.
عکس مربوط به روزی بود که با همسرش به سفر رفته بودند. در عکس، هر دو میخندیدند. موهایش از باد بههم ریخته بود و همسرش دستش را دور شانهی او انداخته بود.
برای چند ثانیه لبخند زد.
بعد دوباره به کاغذ برگشت.
نمیدانم چه کسی این نوشته را خواهد خواند.
اگر روزی به دست همسرم رسید، میخواهم بداند که من مهربانیهایش را دیدهام. شاید همیشه آنطور که باید، قدرشان را ندانسته باشم. شاید گاهی آنقدر درون خودم گرفتار بودهام که فراموش کردهام کسی هم در کنار من زندگی میکند که حق دارد آرامش داشته باشد.
اگر روزی برادرم آن را خواند، بداند که من هیچوقت رفاقتمان را فراموش نکردم. اگر از من دلخور بوده، حق دارد. اگر دلتنگم شده، حق دارد. اگر از بعضی رفتارهایم چیزی نفهمیده، شاید من هم نتوانستهام آنها را توضیح بدهم.
و پدر و مادرم...
نمیدانم چگونه باید دربارهی آنها بنویسم. بعضی رابطهها آنقدر بزرگاند که آدم حتی وقتی میخواهد از آنها حرف بزند، احساس میکند کلمات کوچکاند.
اما یک چیز را میدانم: هیچکدام از این آدمها را نمیتوانم در چند خط خلاصه کنم.
همانطور که نمیتوانم خودم را.
شاید انسان بودن همین باشد؛ مجموعهای از تناقضها که هیچوقت به یک پاسخ نهایی نمیرسند. شاید ما موجوداتی هستیم که تمام عمر تلاش میکنیم برای خودمان و دیگران توضیحی پیدا کنیم، اما در پایان، بخش بزرگی از آنچه بودهایم همچنان توضیحناپذیر باقی میماند.
من هنوز پاسخ بسیاری از سؤالهایم را نمیدانم.
و برخلاف چیزی که ممکن است از این نوشته برداشت شود، از ندانستن نمیترسم.
از این میترسم که روزی به جایی برسیم که دیگر حتی نخواهیم از یکدیگر سؤال کنیم.
صدای اعلان تلفن بلند شد.
پیامی از همسرش بود:
«خوابیدی عزیزم؟ دلم برات تنگ شده. مراقب خودت باش.»
فاطمه پیام را چند بار خواند.
انگشتش را روی صفحه نگه داشت و نوشت:
«نه هنوز. تو هم مراقب خودت باش. دوستت دارم.»
بعد تلفن را کنار گذاشت.
به کاغذ نگاه کرد. پایین آن، چند سطر خالی باقی مانده بود. جایی برای امضا.
خودکار را برداشت.
نامش را در ذهن مرور کرد: فاطمه موسوی.
همان نامی که سالها با آن زندگی کرده بود؛ نامی که روی کارت ملی، مدارک دانشگاهی، دفترهای قدیمی و نامههایی که برای آدمهای مختلف نوشته بود، ثبت شده بود.
نوک خودکار را روی کاغذ گذاشت، اما چیزی ننوشت.
مدتی طولانی همانطور ماند.
بعد خودکار را کنار گذاشت.
کاغذ را تا نکرد. پارهاش نکرد. حتی سعی نکرد چیزی را از روی آن پاک کند. فقط آن را در کشوی میز گذاشت و چراغ اتاق را خاموش کرد.
صبح، وقتی نور از لای پرده وارد اتاق شد، نوشته هنوز همانجا بود.
در پایین صفحه، زیر آخرین جمله، جای خالی امضا باقی مانده بود.
و شاید مهمترین بخش آن نوشته، نه چیزهایی بود که فاطمه با اطمینان دربارهی انسانها گفته بود، بلکه همان نامی بود که هرگز زیر آن ننوشت.
فاطمه موسوی.
گاهی آدم میتواند از تمام جهان سؤال داشته باشد، از پاسخهایش بیزار باشد و حتی از خودش احساس بیگانگی کند؛ اما هنوز چیزی درونش باقی مانده باشد که حاضر نیست آخرین نقطه را بگذارد.