
مریم بیست سال داشت و تمام عمرش را در ایران زندگی کرده بود. در تهران به دنیا آمده بود، در تهران مدرسه رفته بود، در همین شهر دانشگاه قبول شده بود و حتی نخستین خاطرهای که از کودکی به یاد میآورد، حیاط خانه قدیمیشان در جنوب شهر بود؛ جایی که عصرها با بچههای همسایه بازی میکرد.
پدر و مادرش هم در ایران به دنیا آمده بودند. پدربزرگش سالها پیش به ایران آمده بود و خانواده، نسلبهنسل در همین کشور مانده بودند. و مریم حتی تا به حال به افغانستان سفر نکرده بود.
بااینحال، در مدارکش هنوز نام افغانستان ثبت شده بود.
مریم برای ادامه تحصیل تصمیمش را گرفته بود. مدارکش را جمع کرده بود، دانشگاهش را انتخاب کرده بود و منتظر بود مراحل اداری را پشت سر بگذارد. اما وقتی برای پیگیری ویزای تحصیلی اقدام کرد، به او گفتند باید به هرات برود و درخواستش را از کنسولگری ایران در افغانستان پیگیری کند.
چند بار پرسید آیا امکان انجام این کار از داخل ایران وجود ندارد. هر بار پاسخ تقریباً یکسان بود.
باید برای اولین بار به هرات میرفت.
پدرش گفت همراهش میآید.
چند روز بعد، صبح زود، هر دو راه افتادند. مریم یک چمدان کوچک بسته بود و پوشهای پر از مدارک را روی پایش نگه داشته بود. در تمام مسیر، گاهی به منظره بیرون نگاه میکرد و گاهی مدارکش را دوباره بررسی میکرد؛ انگار ممکن بود یکی از برگهها در طول راه ناپدید شود.
پدرش بیشتر مسیر را رانندگی کرد. گاهی از او میپرسید چیزی خورده یا نه، گاهی پیشنهاد میداد کمی استراحت کنند. مریم میگفت خوب است و دوباره به جاده خیره میشد.
وقتی به هرات رسیدند، شهر برایش غریبه بود. تابلوها، خیابانها، مغازهها و آدمهایی که با لهجهای متفاوت فارسی حرف میزدند، هیچکدام برایش آشنا نبودند. زبانشان را میفهمید، اما احساس میکرد به تماشای زندگی مردمی نشسته که هیچوقت بخشی از آن نبوده است.
صبح روز بعد، همراه پدرش به کنسولگری رفت.
در صف ایستادند. مریم پوشه مدارکش را محکم گرفته بود. وقتی نوبتش رسید، مدارک را تحویل داد و به پرسشهای کارمند پاسخ داد. از او خواستند منتظر بماند. پدرش روی صندلی کنار دیوار نشست و مریم چند قدم آنطرفتر ایستاد.
چند ساعت بعد، کارهای اولیه انجام شد.
در روزهای بعد، میان محل اقامتشان و کنسولگری رفتوآمد کردند. گاهی برای تکمیل مدرکی، گاهی برای پیگیری پرونده و گاهی فقط برای شنیدن اینکه باید منتظر بمانند.
مریم در این مدت چند بار با مادرش تماس گرفت. مادر از او میپرسید غذا خورده یا نه، پدرش خسته نشده و چه زمانی برمیگردند. مریم هم از خیابانهای هرات میگفت، از غذایی که خورده بودند و از اینکه بالاخره کارهایش در حال انجام شدن است.
بالاخره ویزای تحصیلیاش صادر شد.
پدرش لبخند زد و گفت:
ـ مبارکه دخترم. بالاخره درست شد.
مریم هم خوشحال بود. مدتها برای این لحظه تلاش کرده بود. حالا میتوانست برای ادامه تحصیل برنامهریزی کند و به دانشگاهی برود که برایش زحمت کشیده بود.
اما هنوز یک مرحله دیگر باقی مانده بود.
با گرفتن ویزای تحصیلی، کارت آمایش او باطل میشد. همان کارتی که سالها وضعیت اقامتیاش را در ایران مشخص کرده بود؛ کارتی که با آن مدرسه رفته بود، درس خوانده بود و زندگی روزمرهاش را گذرانده بود.
حالا قرار بود اعتبار آن از بین برود و وضعیت اقامتی تازهای جایگزینش شود.
مریم کارت آمایش را از کیفش بیرون آورد. سالها آن را همراه مدارک شناساییاش نگه داشته بود. کارتی کوچک که بارها برای ثبتنام، انجام کارهای اداری و اثبات هویتش به آن نیاز پیدا کرده بود.
چند لحظه به آن نگاه کرد و دوباره داخل کیفش گذاشت.
پدرش گفت:
ـ حالا دیگه باید به فکر دانشگاهت باشی.
مریم سر تکان داد.
چند روز بعد، به تهران برگشتند.
در مسیر خانه، وقتی ماشین وارد خیابانهای آشنای شهر شد، مریم از پنجره بیرون را نگاه کرد. نانوایی سر کوچه هنوز همانجا بود. تابلوی داروخانه قدیمی را دید و بعد خیابانی را که هر روز برای رفتن به دانشگاه از آن عبور میکرد.
همهچیز سر جایش بود.
فقط حالا او با ویزایی برگشته بود که برای گرفتنش مجبور شده بود از کشور خارج شود.
شب، کیفش را باز کرد و کارت آمایش را از میان مدارکش بیرون آورد. دیگر قرار نبود از آن استفاده کند. کارت را کنار ویزای تحصیلی گذاشت و مدتی به هر دو نگاه کرد.
بعد برگه پذیرش دانشگاه را برداشت و لبخند زد.
بالاخره میتوانست درسش را ادامه دهد.
فردا صبح، مثل تمام صبحهای دیگر، از خواب بیدار میشد، صبحانه میخورد و از همان خیابانهای همیشگی عبور میکرد. احتمالاً در مسیر دانشگاه، از کنار همان مغازهها میگذشت و به همان آدمهایی برمیخورد که سالها بود میشناخت.
زندگیاش به ظاهر تغییر چندانی نکرده بود.
فقط برای اینکه بتواند در جایی که به دنیا آمده بود به تحصیل ادامه دهد، یک بار تا هرات رفته بود و برگشته بود.