
وقتی ار شوهرش جدا شد، ناهید برای اولین بار در دوازده سال گذشته توانست هر کاری را که میخواست انجام دهد.
میتوانست تا ظهر بخوابد، بدون اینکه مجبور باشد برای کسی صبحانه آماده کند. میتوانست با دوستانش بیرون برود، بدون اینکه لازم باشد توضیح بدهد کجا بوده و با چه کسی حرف زده است. میتوانست لباسهایی بپوشد که دوست داشت، پولش را برای چیزهایی خرج کند که لازم نمیدانست برای کسی توجیهشان کند و حتی اگر دلش میخواست، تمام روز را در خانه بماند و با هیچکس حرف نزند.
شوهرش مرد بدی نبود؛ دستکم نه به شکلی که دیگران بتوانند بهراحتی تشخیص بدهند. کار میکرد، خرج خانه را میداد و گاهی برایش هدیه میخرید. اما دربارهٔ تقریباً همهچیز نظر داشت: ساعت خواب، رفتوآمد، دوستان، لباسها، پول و حتی اینکه ناهید چه چیزهایی را باید جدی بگیرد و چه چیزهایی را نباید در ذهنش بزرگ کند.
اگر ناهید مخالفت میکرد، بحث طولانی میشد. اگر کوتاه میآمد، همهچیز آرام میشد. او بهتدریج یاد گرفته بود که آرامش خانه ارزش آن را دارد که از خواستههای کوچکش بگذرد.
سالها به خودش میگفت روزی که از این زندگی بیرون بیاید، همهچیز تغییر خواهد کرد.
آن روز بالاخره رسید. ناهید پس از ماهها کشمکش، طلاق گرفت و به آپارتمان کوچکی نقل مکان کرد که با پسانداز خودش اجاره کرده بود. روز اول، وقتی در را پشت سرش بست، چند دقیقه همانجا ایستاد. سکوت خانه برایش شبیه چیزی بود که مدتها آرزویش را داشت؛ فضایی که هیچکس در آن منتظر نبود از او توضیحی بخواهد.
با خودش گفت: «بالاخره آزاد شدم.»
اما چند هفته بعد، چیزی اتفاق افتاد که انتظارش را نداشت.
صبحها بیدار میشد و نمیدانست چهکار کند. قبلاً از اینکه باید زود بیدار شود، شکایت داشت؛ حالا که مجبور نبود، گاهی تا ساعت ده در تخت میماند و بعد احساس میکرد روزش را تلف کرده است. میخواست بیرون برود، اما وقتی آماده میشد، مقصد مشخصی نداشت. به دوستانش زنگ میزد، اما نمیدانست دربارهٔ چه چیزی حرف بزند. وقتی به خانه برمیگشت، احساس میکرد اتفاق خاصی نیفتاده است.
یک بار به خودش قول داد که از آن به بعد هر هفته کاری تازه انجام دهد. در کلاس نقاشی ثبتنام کرد، چند کتاب خرید و برای دیدن شهری نزدیک برنامه ریخت. هفتهٔ اول با اشتیاق پیش رفت، اما خیلی زود برنامهها نیمهکاره ماندند. نقاشی را کنار گذاشت، کتابها روی میز تلنبار شدند و سفرش را به هفتهٔ بعد موکول کرد.
از خودش عصبانی شد. مگر تمام این سالها نمیگفت اگر اختیار زندگیاش دست خودش باشد، میتواند زندگی بهتری بسازد؟
حالا اختیار دست خودش بود.
هیچکس مانعش نمیشد. هیچکس از او نمیخواست جایی بماند یا جایی نرود. اگر میخواست، میتوانست صبحانه را ساعت دوازده بخورد، آخر هفته به سفر برود یا شغلش را عوض کند. بااینحال، در پایان بسیاری از روزها احساس میکرد هنوز در همان خانهٔ قبلی زندگی میکند؛ خانهای که دیوارهایش دیگر وجود نداشتند، اما چیزی از آن با او آمده بود.
ناهید ابتدا فکر کرد دلتنگ شوهرش شده است. گاهی به یاد روزهایی میافتاد که با هم شام میخوردند یا آخر هفتهها به دیدن خانواده میرفتند. حتی بعضی شبها وسوسه میشد به او پیام بدهد.
اما وقتی به روزهای آخر زندگی مشترکشان فکر میکرد، میدانست که نمیخواهد برگردد. دلتنگیاش برای خود آن زندگی نبود. بیشتر شبیه دلتنگی برای نظمی بود که در آن، حتی اگر انتخابهایش محدود بودند، دستکم میدانست روز بعد چه شکلی خواهد بود.
پیش از طلاق، همیشه کسی بود که دربارهٔ کارهایش نظر بدهد. اگر تصمیمی میگرفت، باید آن را توضیح میداد. اگر کاری را انجام نمیداد، میتوانست تقصیر را به گردن مخالفتهای شوهرش بیندازد. حالا دیگر چنین چیزی وجود نداشت. هر تصمیمی که میگرفت، متعلق به خودش بود؛ حتی تصمیمهایی که به شکست منجر میشدند.
یک روز عصر، دوست قدیمیاش مریم به دیدنش آمد. وقتی ناهید از سردرگمیاش حرف زد، مریم گفت: «تو این همه سال میخواستی کسی بهت اجازه بده زندگی کنی. حالا که اجازه نمیخوای، چرا زندگی نمیکنی؟»
ناهید خندید، اما حرف مریم تا چند روز در ذهنش ماند.
او واقعاً منتظر چه کسی بود؟
شوهرش دیگر آنجا نبود. خانوادهاش هم دیگر نمیتوانستند برای هر تصمیم کوچکش تعیین تکلیف کنند. حتی دوستانش از او میپرسیدند خودش چه میخواهد. بااینحال، ناهید هنوز برای شروع کردن منتظر چیزی بود؛ یک نشانه، یک برنامهٔ مطمئن، یک دلیل کافی یا حتی یک نفر که به او بگوید از کجا شروع کند.
بعد متوجه شد که سالها فقط با محدودیتهای بیرونی زندگی نکرده است. او کمکم یاد گرفته بود خواستههایش را با خواستههای دیگران تنظیم کند. پیش از آنکه چیزی بخواهد، فکر میکرد آیا پذیرفته خواهد شد یا نه. پیش از آنکه تصمیمی بگیرد، پیامدهای مخالفت دیگران را میسنجید. بهتدریج، بهجای اینکه بپرسد «من چه میخواهم؟»، پرسیده بود «چه چیزی دردسر کمتری دارد؟»
حالا که میتوانست سؤال اول را بپرسد، پاسخ روشنی نداشت.
چند ماه بعد، ناهید تصمیم گرفت یک روز در هفته را بدون هیچ برنامهای بگذراند. نه برای اینکه استراحت کند، نه برای اینکه کار مفیدی انجام دهد و نه برای اینکه به نسخهٔ بهتری از خودش تبدیل شود. فقط میخواست ببیند اگر کسی از او چیزی نخواهد و خودش هم مجبور نباشد چیزی را ثابت کند، چه میکند.
اولین بار، تمام صبح را در خانه ماند. بعد به نانوایی رفت، نان تازه خرید و در راه برگشت، روی نیمکتی در پارک نشست. کمی به آدمهایی نگاه کرد که از کنارش میگذشتند. بعد به خانه برگشت و برای خودش غذایی پخت که سالها بود دوست داشت، اما شوهرش دوست نداشت.
اتفاق بزرگی نیفتاد. زندگیاش ناگهان زیبا نشد و او هم یکباره به زنی تبدیل نشد که دقیقاً میداند چه میخواهد. حتی روز بعد دوباره همان سردرگمی به سراغش آمد.
اما برای نخستین بار، از اینکه نمیدانست با زندگیاش چه کند، چندان نترسید.
فهمید آزادی الزاماً به معنای داشتن برنامهای تازه نیست. گاهی یعنی بتوانی مدتی بلاتکلیف بمانی، اشتباه کنی، چیزی را امتحان کنی و بعد نظرت را تغییر بدهی؛ بدون اینکه لازم باشد برای هر انتخابت از کسی اجازه بگیری.
ناهید سالها برای رهایی از زندگیای جنگیده بود که در آن، دیگران برایش تصمیم میگرفتند. تصور میکرد به محض خروج از آن زندگی، خودش را پیدا خواهد کرد.
اما حالا میفهمید که بیرون آمدن از یک قفس، با دانستن اینکه کجا باید رفت، یکی نیست.
او آزادی را به دست آورده بود؛ فقط هنوز نمیدانست با آن چه کند.
و شاید برای نخستین بار، لازم نبود این را هم فوراً حل کند.