
در پارت قبل: آرزو از رابطهٔ متین و مینا باخبر شد. متین اعتراف کرد که مینا را بیشتر دوست دارد. دکتر کیانی توضیح داد که نمیتوان این ماجرا را بهسادگی خیانت یا غیر آن دانست. رها خشمگین شد و آرزو پرسشی برای مینا نوشت.
پاسخ مینا هفتهٔ بعد رسید و از تمام یادداشتهای قبلی بلندتر بود. آرزو آن را در آشپزخانه و زیر نور صبحگاهی خواند.
«آرزوی عزیز،
تو پرسیدی اگر تو نبودی، او مرا انتخاب میکرد؟ جوابم این است که اگر تو نبودی، من هم نبودم. این بدن، این خانه و این مرد، همه با تو شروع شدند. من فقط اتاقی بودم که پشت تو پنهان مانده بودم و حالا مثل مهمانی که شبها در خانهٔ دیگری میماند، سر از جایی درآوردهام که نمیدانستم حق دارم در آن بمانم یا نه.
اما پرسش واقعی این نیست.
پرسش واقعی این است که چه میشود اگر هر سهٔ ما باقی بمانیم. رها هر بار که من ظاهر میشوم، به لبهٔ همان بام نزدیکتر میشود. دکتر هیچوقت این را به زبان نیاورده، اما من حسش میکنم. او از من میترسد، چون میداند من همان کسی هستم که زمانی او را در سایه نگه داشت و حالا دوباره برگشتهام. و تو، آرزو، هر شب با این ترس میخوابی که فردا صبح چه کسی بیدار خواهد شد.
و متین... متین مرد خوبی است. من او را دوست دارم. این عشق، هرچقدر هم واقعی باشد، جایی در این خانه ندارد که در آن کسی آسیب نبیند.
من تصمیمم را گرفتهام.
نه از سر ناامیدی، بلکه پس از حسابوکتاب. این بار، برای اولین بار در زندگیام، فکر کردم اگر من نباشم، چه کسانی میمانند و اگر باشم، چه کسانی ممکن است از دست بروند.
پنجشنبهٔ آینده آخرین پنجشنبه است. میخواهم یک بار دیگر بیایم. فقط برای خداحافظی.
لطفاً دکتر را خبر نکن. او باید بداند، اما بعد از آنکه حرفم را زده باشم.
مینا»
آرزو نامه را تا انتها خواند. انگشتانش را به لبهٔ میز گرفت.
خداحافظی.
فوراً به دکتر زنگ زد، اما جلسهٔ بعدی سه روز دیگر بود و منشی گفت دکتر در کنگره حضور دارد. آرزو با گوشی در دست ایستاد و فکر کرد: آیا باید به او بگوید؟ و بعد از خودش پرسید: آیا حق دارد مانع این خداحافظی شود؟
او چیزی نگفت.
سالها بعد، وقتی دکتر کیانی با ملایمت از او پرسید چرا موضوع را همان موقع مطرح نکرده است، آرزو مدتی سکوت کرد و بعد گفت:
«چون برای اولین بار دلم میخواست حرفش رو بشنوم و جلوش رو نگیرم. حتی اگر اشتباه بود.»
اما آن روز پنجشنبه باران نمیبارید. هوا روشن و پاک بود؛ مثل صبحهایی که کسی نمیخواهد از آنها بگذرد.
متین از آرزو خواسته بود اجازه بدهد مینا را ببیند. خودش هم نمیدانست چرا. فقط پیام کوتاهی از آرزو دریافت کرد، بیآنکه توضیح بیشتری در آن باشد:
«اون هم میخواد ببینت. عصر پنجشنبه.»
ساعت پنج رسید. در آستانهٔ در ایستاد و کلید را در قفل چرخاند؛ با دستی که پیش از آن هیچوقت اینقدر آهسته حرکت نکرده بود.
مینا پشت میز پذیرایی نشسته بود. دفترچهای باز مقابلش قرار داشت و چراغ مطالعه به سمت کتاب خم شده بود. گیرهای موهایش را مرتب بالا نگه داشته بود. از پنجره، نور غروب به داخل میتابید.
مینا گفت:
«سلام.»
متین نشست و صندلی را مثل همیشه آهسته عقب کشید.
مینا لبخند زد.
«من چهل دقیقه وقت دارم. شاید بیشتر. این بار انگار جزر و مد مهربونتره.»
متین نتوانست بخندد.
مینا گفت:
«من میرم، متین.»
متین پرسید:
«کجا؟»
مینا دستش را روی دفترچه گذاشت.
«جایی که از اون اومدم. پشت یک در میمونم. رها و آرزو دیگه مجبور نیستن از من بترسن و تو هم مجبور نیستی بین دو نفر انتخاب کنی. فکر میکنم این تنها راهیه که هیچکس مجبور نباشه دیگری رو مقصر بدونه.»
متین با صدایی شکسته گفت:
«نه.»
مینا را صدا زد و دوباره گفت:
«نه، مینا. نه. من آرزو رو از این وضعیت بیرون میآرم، رها رو از لبهٔ بام دور نگه میدارم، هر کاری لازم باشه میکنم. فقط تو نرو.»
مینا آرام جواب داد:
«دقیقاً به همین دلیل باید برم.»
سکوت کردند.
مینا ادامه داد:
«من تو رو بیشتر از هر چیزی که در زندگی دیدم دوست دارم. برای همین نمیتونم بمونم. چون اگر بمونم، ممکنه آرزو رو نابود کنم، یا رها رو، یا تو رو. من هیچکدوم از اینها رو نمیخوام.»
متین دستش را دراز کرد. مینا دست او را گرفت. هر دو مدتی بیحرکت ماندند؛ دو دست که هیچکدام بهطور کامل متعلق به خودشان نبود.
مینا گفت:
«قول بده وقتی رفتم، دنبالم نگردی. نه در کتابها، نه در یادداشتها و نه حتی آرزو. هرچه از من باقی بمونه، دیگه خود من نیست. فقط ردی از منه. تو باید زندگی کنی.»
متین گفت:
«نمیتونم.»
مینا آرام جواب داد:
«میتونی. تو همیشه تونستی. تو همون بچهای بودی که وقتی پدرت مرد، چیزی نگفت و با این حال به زندگی ادامه داد.»
متین سرش را روی دستهایشان گذاشت و گریه کرد؛ برای اولین بار در تمام آن ماهها. مینا که تا آن لحظه خودش را محکم نگه داشته بود، سرش را به او تکیه داد.
وقتی نور غروب از پنجره عقب کشید و چراغ مطالعه بهتنهایی اتاق را روشن کرد، مینا آهسته گفت:
«داره میاد.»
متین با نگرانی جواب داد:
«نه، هنوز نه.»
مینا پلکهایش را لرزاند.
«باید برم. متین، فقط یک چیز: هر بار که چای ریختی و فنجان دوم رو گذاشتی و کسی ازش ننوشید، فکر کن من اونجا بودم. فقط همین.»
چشمهایش بسته شد. سرش از دست متین لغزید.
متین ایستاد و نگاهش کرد؛ مثل کسی که میداند نباید چشم بردارد و در عین حال میداند صحنه ترک شده است.
وقتی چشمها دوباره باز شدند، دیگر مینا نبود.
آرزو آهسته سرش را بلند کرد و اطراف را نگاه کرد.
«متین؟»
متین جواب داد:
«بله.»
آرزو پرسید:
«اون رفت؟»
متین نتوانست جواب بدهد. فقط سر تکان داد.
آرزو چشمهایش را بست و چند لحظه همانطور ماند. بعد، بیآنکه چیزی بگوید، دست متین را گرفت؛ بهآرامی، مثل کسی که میداند این آخرین بار است که این کار برای هر دوی آنها معنای سابق را دارد.
وقتی دکتر کیانی از ماجرا باخبر شد، مدتی ساکت ماند. بعد گفت:
«این چیزی نبود که من برای درمان در نظر داشتم.»
آرزو جواب داد:
«میدونم.»
دکتر ادامه داد:
«میشه ارتباط با یک حالت هویتی رو برای مدتی متوقف کرد، اما نمیشه با اطمینان گفت که اون بخش برای همیشه از بین رفته. ممکنه حضورش کمرنگ بشه، ممکنه دیگر به شکل قبل ظاهر نشه یا مدتی طولانی در دسترس نباشه.»
آرزو پرسید:
«او گفت دیگه برنمیگرده.»
دکتر آهی کشید.
«او این تصمیم رو گرفته، اما ما نمیدونیم در آینده چه اتفاقی میافته. من در سی سال کارم کسی رو ندیدهام که بتونه با اطمینان بگه یکی از بخشهای هویتش برای همیشه از بین رفته. ممکنه مینا هنوز بخشی از تجربه و وجود تو باشه، حتی اگر دیگه خودش رو نشون نده. و همین هم نوعی از دست دادنه.»
آرزو سر تکان داد.
«میدونم.»
رها که دو هفته پیش تمام توانش را صرف خشم کرده بود، آن روز در جلسه حاضر نشد. روز بعد هم نیامد. روز سوم، دکتر او را در سکوتی دید که برایش تازگی داشت.
دکتر پرسید:
«خوشحالی؟»
رها مدتی جواب نداد. بعد گفت:
«من همیشه میخواستم از دستش خلاص بشم. این رو هزار بار گفتم. اما حالا که رفته...» صدایش خشک بود. «به کتابها نگاه میکنم و فکر میکنم کی قراره دوباره بیاد تا من بهش بگم بره.»
دکتر چیزی نگفت. فقط اجازه داد سکوت ادامه پیدا کند.
زمستان بعد، آرزو و متین از هم جدا شدند.
نه با دعوا و نه با فریاد. آرام، مثل ساعتی که باتریاش تمام میشود. نگار از آرزو خواست مدتی پیش او بماند و آرزو قبول کرد. متین خانه را نگه داشت. هر دو میدانستند چیزی میانشان شکسته است؛ چیزی که دیگر نه توضیحی میخواست و نه عذرخواهیای میتوانست آن را به شکل سابق برگرداند.
آخرین شبی که کنار هم بودند، متین گفت:
«من دوستت داشتم. به شکلی که بلد بودم.»
آرزو چمدانش را بست.
«میدونم. ولی تو به شکل دیگهای، کس دیگهای رو دوست داشتی. و من... من هیچوقت نتونستم بفهمم اون من بودم یا نه.»
متین خواست چیزی بگوید، اما نتوانست.
آرزو از در بیرون رفت.
رها دوباره سرپا شد؛ نه با خشم، بلکه با آرامشی که برایش تازگی داشت. هفتهای سه بار به باشگاه بوکس میرفت. مربیاش مردی میانسال بود که نه سؤال میکرد و نه نصیحت. یک بار به او گفت:
«تو دیگه با مشتهات دنبال جنگیدن نیستی. این رو از ضربههات میفهمم.»
رها آن شب مدت زیادی به پنجره خیره ماند.
آرزو در یک آرایشگاه کوچک در شهر محل زندگی نگار مشغول به کار شد. شبها، بعد از شام، گاهی کتابی را باز میکرد؛ همان کتاب خاکگرفتهای که با خودش آورده بود. هر بار لابهلای صفحههایش را نگاه میکرد و هر بار چیزی پیدا نمیکرد.
یک شب، خیلی دیر وقت، نوشت:
«اگه هنوز اونجایی، بدون که حرفت رو شنیدم.»
یادداشت را لای کتاب گذاشت و آن را در کمد، پشت کیف قدیمی، قرار داد.
صبح، کتاب همانطور باقی مانده بود.
و متین، هر پنجشنبه ساعت ده به دانشگاه میرفت.
سالن شمارهٔ چهار در طبقهٔ همکف بود. سخنرانیهای عمومی هنوز برگزار میشدند؛ دربارهٔ ذهن، حافظه و آگاهی. او در ردیف آخر مینشست، با دفترچهای که هیچچیز در آن نمینوشت. گاهی مردی پیر با کت قهوهای کنارش خوابش میبرد. گاهی کسی سؤالی میپرسید و پاسخی میشنید.
متین هرگز دستش را برای پرسیدن سؤال بلند نمیکرد.
اما هر پنجشنبه، پیش از رفتن، در آشپزخانهٔ خانهٔ خالیاش چای میریخت؛ دو فنجان. یکی را روی میز میگذاشت و منتظر میماند تا سرد شود، بیآنکه کسی از آن بنوشد.
به قولی که داده بود پایبند ماند و دنبالش نگشت. فقط منتظر ماند. شاید این هم نوعی دنبال کردن بود.
در طبقهٔ سوم ساختمان خیابان بهار، واحد روبهروی خانهٔ آنها ماهها خالی ماند و بعد خانوادهای جوان به آنجا نقل مکان کرد. کودکشان بازیکنان از پلهها بالا میرفت. هیچکس نمیدانست در آن ساختمان، روزی سه حالت هویتی در یک بدن رفت و آمد میکردند.
و در کمدی که دیگر کسی در آن را باز نمیکرد، کتابی خاک میخورد؛ با یادداشتی که تا همیشه بیجواب ماند.
سه نام. یک بدن.
و هیچکس دیگر در کمد یادداشتی نگذاشت.
پایان
* اختلال هویت تجزیهای (Dissociative Identity Disorder) یک اختلال روانشناختی واقعی است که با وجود دو یا چند حالت هویتی متمایز در یک فرد و گسستهایی در حافظه، آگاهی و احساس تداوم هویت همراه است. افراد مبتلا ممکن است در زمانهای مختلف، حالتهای هویتی متفاوتی را تجربه کنند که هرکدام میتوانند الگوهای رفتاری، عاطفی، خاطرات و برداشتهای خاص خود را داشته باشند. میزان آگاهی این حالتها از یکدیگر در افراد متفاوت است و ممکن است از آگاهی متقابل تا ناآگاهی و شکافهای حافظه متغیر باشد. این اختلال معمولاً با تجربههای آسیبزای شدید و مکرر در دوران کودکی ارتباط دارد و نیازمند ارزیابی تخصصی و درمان طولانیمدت است. روایت حاضر اثری داستانی است، اما شخصیتها و بسیاری از تجربههای توصیفشده در آن بر پایهٔ پدیدههایی بنا شدهاند که از نظر بالینی امکان وقوع دارند.