
سپهر هیچوقت خودش را مرد بدی نمیدانست. سر کار میرفت، قبضها را بهموقع پرداخت میکرد، سالی یکبار همسرش را به رستورانی میبرد که خودش انتخاب میکرد و در مناسبتها گل میخرید؛ البته اگر مناسبت را فراموش نمیکرد. از نظر خودش، اینها نشانههای روشنی بودند که ثابت میکردند شوهر بدی نیست. فقط یک مشکل کوچک وجود داشت: گاهی به زنانی غیر از همسرش علاقهمند میشد و معمولاً هم کاری میکرد که این علاقه بینتیجه نماند.
مدتی بود که از احساس گناه خسته شده بود. نه آنقدر که تصمیم بگیرد دست از خیانت بردارد؛ فقط بهاندازهای که دنبال راهی بگردد تا بدون احساس گناه به آن ادامه دهد. برای همین، شبی در اینترنت چند مقاله دربارهی خیانت خواند. یکی از آنها عنوان جذابی داشت: «دلیل واقعی خیانت مردان». مقاله ادعا میکرد که مردان خیانت می کنند صرفا فقط بخاطر اینکه "می توانند". میگفت خیانت مردان را نمیتوان صرفاً به بیعلاقگی به همسر یا بد بودن رابطه نسبت داد. مرد ممکن است همسرش را دوست داشته باشد، از زندگی مشترکش راضی باشد و بااینحال خیانت کند؛ زیرا میان دوست داشتن یک نفر و مقاومت در برابر فرصتهای دیگر، فاصلهای وجود دارد که همیشه با عشق پر نمیشود. مقاله حتی این تصور را زیر سؤال میبرد که اگر زنی بهاندازهی کافی خوب، جذاب یا همراه باشد، میتواند شوهرش را از خیانت بازدارد. سپهر هنگام خواندن، بیشتر از آنکه به استدلالهای نویسنده فکر کند، به خودش فکر میکرد. هر جملهای که مسئولیت خیانت را از کیفیت رابطه دور میکرد، برایش شبیه مدرکی تازه بود؛ مدرکی که نشان میداد شاید رفتار او آنقدرها هم به انتخابهای شخصیاش مربوط نباشد. وقتی به انتهای مقاله رسید، احساس سبکی عجیبی داشت. دیگر لازم نبود به این فکر کند که چرا با وجود داشتن همسری که به او اعتماد کرده بود، بارها از تعهدشان عبور کرده است. میتوانست به خودش بگوید مسئله پیچیدهتر از آن است که کسی را سرزنش کند. مقاله را ذخیره کرد و چند روز بعد، دوباره خواندش؛ این بار نه برای اینکه چیز تازهای بفهمد، بلکه برای اینکه آن احساس آرامش را دوباره تجربه کند.
از آن شب به بعد، هر وقت همسرش، مهتاب، از دیر آمدنهای او یا پیامهای مشکوکش سؤال میکرد، سپهر با لحنی آرام توضیح میداد که مسئله به این سادگیها نیست. میگفت آدمها پیچیدهاند، میلهایشان همیشه در اختیار خودشان نیست و هیچکس نمیتواند از دیگری انتظار داشته باشد که صرفاً با تکیه بر عشق، تمام خواستههایش را کنار بگذارد. اگر مهتاب میپرسید پس تعهد چه معنایی دارد، سپهر آه میکشید و میگفت: «تو فکر میکنی همهچیز با اراده حل میشه.»
مهتاب معمولاً بحث را ادامه نمیداد. نه به این دلیل که قانع شده بود؛ فقط نمیدانست چطور میشود با کسی بحث کرد که هر بار برای فرار از پاسخگویی، مسئله را آنقدر بزرگ میکند که دیگر هیچ پاسخ سادهای برایش کافی نیست.
چند ماه بعد، مهتاب عاشق مرد دیگری شد. ابتدا خودش هم از این اتفاق تعجب کرد. سالها بود که زندگیاش را با سپهر ساخته بود و تصور میکرد اگر روزی رابطهشان به پایان برسد، دستکم خودش دلیل روشنی برای پایان دادن به آن خواهد داشت. اما این بار، پیش از آنکه تصمیم بگیرد چه باید بکند، به کسی علاقهمند شده بود. مدتی پنهانی با آن مرد دیدار کرد و سرانجام سپهر متوجه شد.
آن شب، سپهر برخلاف همیشه آرام نبود. چند بار در اتاق قدم زد، از بیاحترامی حرف زد و پرسید چطور ممکن است مهتاب پس از این همه سال زندگی مشترک، چنین کاری با او کرده باشد. مهتاب روی مبل نشسته بود و به حرفهایش گوش میداد. وقتی سپهر برای بار سوم گفت که هرگز انتظار چنین رفتاری را از او نداشته، مهتاب پرسید:
«مگه آدمها همیشه میتونن جلوی میلشون رو بگیرن؟ من اینکارو کردم چون می تونستم! »
سپهر لحظهای ساکت ماند.
مهتاب ادامه داد: «شاید من هم آدم پیچیدهای باشم. شاید عشق همیشه برای نگه داشتن آدم کافی نباشه. شاید هیچکس نتونه تضمین کنه که شریک زندگیاش هرگز به کس دیگهای علاقهمند نمیشه.»
سپهر به او خیره شد. اینها همان جملههایی بودند که بارها با آنها از خودش دفاع کرده بود. حالا از دهان مهتاب، بیمعنا و حتی توهینآمیز به نظر میرسیدند.
گفت: «موضوع این نیست. تو انتخاب کردی که این کار رو بکنی.»
مهتاب پرسید: «پس تو انتخاب نکرده بودی؟»
سپهر خواست جواب بدهد، اما جملهای که در ذهنش شکل گرفت، بهاندازهی کافی خوب نبود. گفت شرایط فرق میکند. گفت مردها و زنها شبیه هم نیستند. گفت آنچه برای یک نفر اتفاق میافتد، لزوماً برای دیگری همان معنا را ندارد. هرچه بیشتر حرف میزد، بیشتر به نظر میرسید که بهجای توضیح دادن اتفاق، مشغول ساختن راه فراری برای خودش است.
مهتاب پرسید: «یعنی وقتی تو خیانت میکردی، من باید میپذیرفتم که نمیتونم جلوی انتخابت رو بگیرم؛ ولی وقتی من خیانت کردم، تو حق داری ازم بپرسی چرا انتخابش کردم؟»
سپهر چیزی نگفت.
برای نخستین بار، مقالهای که خوانده بود دیگر به کمکش نمیآمد. جملههایش هنوز همانجا بودند، اما انگار فقط تا وقتی معتبر بودند که قرار بود رفتار خودش را توضیح بدهند. حالا که همان منطق در برابرش قرار گرفته بود، ناگهان استثناهای زیادی پیدا کرده بود؛ استثناهایی که هیچکدام در مقاله ذکر نشده بودند.
آن شب مهتاب به خانهی خواهرش رفت. سپهر تنها ماند و دوباره مقاله را باز کرد. چند پاراگراف را خواند و به این فکر کرد که شاید نویسنده نکتهای را درست فهمیده باشد: هیچکس نمیتواند دیگری را وادار کند وفادار بماند. اما این جمله، برخلاف چیزی که سپهر دوست داشت باور کند، فقط یک چیز را ثابت میکرد؛ اینکه وفاداری دیگری در اختیار او نیست. دربارهی اینکه خودش با این آزادی چه میکند، چیزی نمیگفت.
صبح روز بعد، سپهر مقاله را برای یکی از دوستانش فرستاد که بهتازگی از خیانت همسرش باخبر شده بود. زیر لینک نوشت: «بخون. شاید دیدت رو عوض کنه.»
بعد گوشی را کنار گذاشت و به پنجره نگاه کرد. هنوز مطمئن نبود حق با چه کسی است. فقط میدانست اگر مقاله را برای آدمهای دیگری هم بفرستد، شاید بتواند دوباره به همان آرامش قبلی برگردد؛ آرامشی که در آن، خیانت چیزی بود که برای آدمها اتفاق میافتاد، نه کاری که بعضی آدمها انجام میدادند.
و این تفاوت، برای سپهر، از تمام تفاوتهای میان زن و مرد مهمتر بود.
مقاله ای که سپهر خوانده بود: