
وقتی از «ارباب و برده» حرف میزنیم، منظور ما در وهلهی اول همان ساختاری است که در روابط جنسیِ سلطهگرانه و BDSM میبینیم؛ رابطهای که در آن یک نفر در جایگاه سلطه و دیگری در جایگاه واگذاری قرار میگیرد. اما اگر فقط به سطح جنسی نگاه کنیم، بخش مهمی از تجربه را از دست میدهیم. سکس در اینجا میتواند زبانِ بدن برای تجربهی چیزی باشد که ریشهاش از خودِ سکس عمیقتر است: قدرت، واگذاری، کنترل و مسئولیت. دو نفر در فضای جنسی میتوانند چیزی را تجربه کنند که در زبان روزمره شاید حتی نتوانند برایش اسم دقیقی پیدا کنند؛ یکی میتواند برای مدتی قدرت را در دست بگیرد و دیگری میتواند برای مدتی از نگهداشتن آن دست بکشد.
قدرت معمولاً با تواناییِ دستور دادن تعریف میشود؛ اما دستور بدون مسئولیت، شکل ناقصی از قدرت است. کسی که واقعاً در جایگاه نگهدارنده قرار میگیرد، فقط نمیگوید «این کار را بکن». او باید بداند تا کجا باید پیش برود، کجا باید متوقف شود، چه چیزی را نباید بشکند و در نهایت چه کسی پاسخگوی چیزی است که اتفاق افتاده. بنابراین در منطق این رابطه، قدرت فقط امتیاز نیست؛ بار هم هست. هرچه اختیار بیشتری در دست تو باشد، چیزهای بیشتری هم هست که باید نگه داری.
به همین دلیل، ارباب در این استعاره الزاماً آدمی نیست که صرفاً از تحقیر دیگری یا فرمان دادن لذت میبرد. او کسی است که در آن لحظه پذیرفته است روایت را نگه دارد. باید بیدار بماند، مرز را تشخیص دهد، ریتم را تعیین کند و اجازه ندهد ساختاری که دیگری خودش را به آن سپرده، فروبریزد. لذت او میتواند از همین احساس بیاید: من میتوانم چیزی را در دست بگیرم و آن را نگه دارم. قدرت، در اینجا، فقط «من میتوانم تو را وادار کنم» نیست؛ «من میتوانم مسئول چیزی باشم که به من سپرده شده» نیز هست.
در سوی دیگر، کسی قرار دارد که واگذاری را انتخاب میکند. این واگذاری را نباید با بیاختیاری یکی دانست. اتفاقاً برای اینکه چیزی را واقعاً واگذار کنی، باید ابتدا اختیار داشته باشی که آن را واگذار کنی. بنابراین کسی که در یک رابطهی جنسی، برای مدتی تصمیمگیری، جهت، ریتم یا کنترل یک موقعیت را به دیگری میسپارد، الزاماً ضعیفتر از او نیست. ممکن است فقط بخواهد برای مدتی بارِ نگهداشتن را از روی دوش خود بردارد.
شاید به همین دلیل است که مسئلهی اصلی این رابطه را بتوان با یک سؤال سادهتر توضیح داد: چه کسی قرار است مرا نگه دارد؟ انسان میتواند مدت زیادی مستقل، تصمیمگیرنده و کنترلگر باشد؛ اما هیچ انسانی نمیتواند همیشه همهچیز را خودش نگه دارد. تصمیم گرفتن انرژی میخواهد، مراقبت کردن انرژی میخواهد، مسئول بودن انرژی میخواهد. حتی کنترل کردنِ خود نیز نوعی کار دائمی است. بنابراین گاهی چیزی که انسان میخواهد، گرفتنِ قدرت بیشتر نیست؛ برعکس، میخواهد برای لحظهای مجبور نباشد آن را در دست داشته باشد.
اینجاست که واگذاری میتواند خودش شکلی از اختیار باشد. من میتوانم کنترل را از دست بدهم، یا آن را به کسی بسپارم؛ این دو یکی نیستند. در اولی، اختیار از من گرفته شده است؛ در دومی، من تصمیم گرفتهام که برای مدتی از آن استفاده نکنم. اولی سلب قدرت است، دومی میتواند نوعی استفاده از قدرت باشد. کسی که میگوید «این بار تو تصمیم بگیر»، لزوماً ناتوان نیست؛ شاید فقط به این نتیجه رسیده که نمیخواهد همیشه خودش تصمیم بگیرد. شاید فقط میخواهد برای مدتی یا در جایی یا پیش شخص خاصی، پاسخگوی کارهایی نباشد که میکند، مسئول حرف هایی نباشد که میزند و شاید میخواهد سنگینی مسئولیت وجود خودش هم بر عهده ی خودش نباشد.
اما این ساختار همیشه در محدودهی اتاق خواب باقی نمیماند. گاهی چیزی که ابتدا بهعنوان یک نقش جنسی تجربه میشود، کمکم به الگویی گستردهتر در رابطه تبدیل میشود: یکی تصمیمگیرندهی اصلی میشود، دیگری به تصمیمهای او تکیه میکند؛ یکی مسیر را تعیین میکند و دیگری از واگذاریِ انتخابها احساس امنیت یا آرامش میگیرد. در این نقطه، دیگر فقط با یک نقش جنسی روبهرو نیستیم؛ داریم دربارهی توزیع واقعی قدرت در زندگی دو نفر حرف میزنیم. این دو حالت را نباید یکی دانست، اما مرز میانشان از نظر روانشناختی جالب است: همان چیزی که در سکس میتواند برای مدتی به شکل یک نقش تجربه شود، در بعضی روابط ممکن است به شیوهی واقعیِ سازمانیافتن زندگی تبدیل شود.
پس رابطهی ارباب و برده را میتوان بهعنوان یک بازی میان دو میل متضاد فهمید: میل به در دست گرفتن و میل به سپردن. یکی میخواهد چیزی را کنترل کند، دیگری میخواهد برای مدتی از کنترل کردن دست بکشد. یکی از قدرتِ نگهداشتن تجربه میکند و دیگری از رهاییِ نگهنداشتن. این دو موقعیت الزاماً به زن و مرد، قوی و ضعیف، یا حتی شخصیتهای ثابت محدود نمیشوند. یک انسان میتواند در بخشی از زندگی خود نگهدارنده باشد و در بخشی دیگر واگذارکننده.
اشتباه از جایی آغاز میشود که این دو جایگاه را به هویت ثابت تبدیل کنیم. کسی که در یک رابطهی جنسی واگذار میکند، لزوماً در تمام زندگی انسان مطیعی نیست؛ همانطور که کسی که در یک موقعیت فرمان میدهد، لزوماً انسانی سلطهگر نیست. نقش، تمامِ انسان نیست. نقش فقط نشان میدهد که در یک موقعیت مشخص، بارِ اختیار و مسئولیت چگونه میان دو نفر تقسیم شده است.
و شاید به همین دلیل، مسئلهی ارباب و برده در عمیقترین شکل خود مسئلهی «قدرت» نباشد؛ مسئلهی مسئولیتِ قدرت باشد. چه کسی حاضر است نگه دارد؟ چه کسی میتواند اعتماد کند و بسپارد؟ چه کسی میتواند برای مدتی بگوید «دیگر لازم نیست من تصمیم بگیرم»؟ و شاید مهمتر از همه: آیا کسی که همیشه نگه میدارد، خودش هم جایی دارد که بتواند نگه داشته شود؟ چون کسی که وظیفهی قدرتمند بودن را دارد همان کسی است که مسئول همه چیز است. او باید همیشه و در هر شرایطی پاسخگو و حاضر باشد.
در نهایت، شاید انسانها همیشه دنبال قدرت بیشتر نیستند. گاهی دنبال کسی هستند که بتوانند در مقابلش قدرتشان را با خیال راحت زمین بگذارند.