ما معمولاً حقیقت را چیزی می‌دانیم که باید به آن دست پیدا کرد؛ گویی دانستن، در هر شرایطی بهتر از ندانستن است. از کودکی به ما گفته‌اند که دروغ بد است، حقیقت ارزشمند است و انسان باید شجاعت روبه‌روشدن با واقعیت را داشته باشد. در بسیاری از موقعیت‌ها نیز همین‌طور است. حقیقت می‌تواند ما را از فریب نجات دهد، امکان تصمیم‌گیری آگاهانه فراهم کند و مانع تکرار اشتباهات شود. اما آیا این به آن معناست که هر حقیقتی را باید دانست؟ آیا دانستن همیشه به نفع ماست؟ و آیا انسان صرفاً به این دلیل که چیزی وجود دارد، حق دارد آن را بداند؟
فرض کنیم کسی از رابطه‌ای عاطفی بیرون آمده است. سال‌ها از جدایی گذشته، زندگی تازه‌ای ساخته و دیگر آن آشفتگی گذشته را تجربه نمی‌کند. روزی متوجه می‌شود که شریک سابقش در تمام مدت رابطه به او دروغ گفته است. حالا حقیقتی در اختیار دارد که می‌تواند تصویر گذشته‌اش را تغییر دهد. شاید بفهمد سال‌هایی که تصور می‌کرد دوست داشته شده، در واقع با فریب همراه بوده‌اند. آیا دانستن این حقیقت چیزی به زندگی امروز او اضافه می‌کند؟ آیا به او امکان انتخابی می‌دهد که هنوز بتواند از آن استفاده کند؟ یا فقط گذشته‌ای را که دیگر قابل تغییر نیست، برای دومین بار و از زاویه‌ای دردناک‌تر به او تحمیل می‌کند؟
البته می‌توان گفت حتی اگر دانستن حقیقت دردناک باشد، انسان حق دارد بداند چه اتفاقی برایش افتاده است. این استدلال مهمی است؛ زیرا ندانستن گاهی به معنای محروم‌کردن فرد از حق انتخاب است. کسی که از خیانت، فریب یا خطری که زندگی‌اش را تحت تأثیر قرار می‌دهد بی‌خبر نگه داشته می‌شود، نمی‌تواند درباره‌ی شرایط واقعی خود تصمیم بگیرد. در چنین موقعیتی، پنهان‌کردن حقیقت ممکن است بیش از آن‌که از او محافظت کند، اختیارش را از او بگیرد. بنابراین مسئله صرفاً دردناک‌بودن حقیقت نیست؛ مسئله این است که دانستن یا ندانستن آن چه اثری بر آزادی و تصمیم‌گیری فرد دارد.
اما همه‌ی حقیقت‌ها چنین نقشی ندارند. بعضی اطلاعات نه امکان انتخاب تازه‌ای فراهم می‌کنند و نه خطری را برطرف می‌سازند. آن‌ها فقط چیزی را به ذهن ما اضافه می‌کنند که پس از دانستنش دیگر نمی‌توانیم به وضعیت قبلی بازگردیم. تصور کنیم فردی درباره‌ی یکی از نزدیکانش به حقیقتی ناخوشایند پی ببرد؛ حقیقتی که نه زندگی مشترکشان را تغییر می‌دهد، نه مسئولیتی تازه ایجاد می‌کند و نه چیزی را قابل جبران می‌سازد. آیا صرف وجود آن اطلاعات، دانستن آن را ضروری می‌کند؟ آیا هر دری که می‌توان باز کرد، باید باز شود؟
شاید یکی از اشتباهات ما این باشد که حقیقت را مستقل از پیامدهای دانستن آن ارزش‌گذاری می‌کنیم. گویی حقیقت چیزی ثابت و بی‌طرف است که ورودش به ذهن انسان هیچ تغییری در جهان ایجاد نمی‌کند. درحالی‌که دانستن، یک اتفاق صرفاً ذهنی نیست. اطلاعات تازه می‌توانند خاطرات قدیمی را بازنویسی کنند، اعتماد را تغییر دهند، روابط را از نو تعریف کنند و حتی احساس انسان نسبت به خودش را دگرگون سازند. گاهی یک واقعیت جدید، گذشته را تغییر نمی‌دهد، اما معنایی را که ما سال‌ها به آن داده‌ایم از بین می‌برد. اتفاقی که در زمان خودش به پایان رسیده، با دانسته‌شدن دوباره آغاز می‌شود.
از سوی دیگر، باید میان ندانستن و انکارکردن تفاوت قائل شد. کسی که حقیقتی را نمی‌داند، لزوماً از واقعیت فرار نمی‌کند. ممکن است از آن آگاه باشد که امکان دانستن وجود دارد، اما تصمیم بگیرد در پی آن نرود. این انتخاب می‌تواند از روی ترس باشد؛ ترس از فروپاشی، تغییر یا مواجهه با چیزی تحمل‌ناپذیر. اما همیشه چنین نیست. گاهی فرد به این نتیجه می‌رسد که دانستن یک موضوع، هیچ امکان مفیدی به زندگی‌اش اضافه نمی‌کند و تنها آرامشی را از او می‌گیرد که برای ادامه‌ی زندگی به آن نیاز دارد. در این حالت، ندانستن نه ضعف است و نه فریب‌دادن خود؛ بلکه نوعی مرزبندی آگاهانه با اطلاعاتی است که ضرورتی برای ورودشان به زندگی نمی‌بیند.
بااین‌حال، این انتخاب مرز ظریفی دارد. انسان ممکن است به نام حفظ آرامش، از دانستن چیزی دوری کند که اتفاقاً برای تصمیم‌های مهم زندگی‌اش ضروری است. ممکن است ندانستن را بهانه‌ای برای ادامه‌دادن رابطه‌ای ناسالم، نادیده‌گرفتن خطری جدی یا فرار از مسئولیت قرار دهد. به همین دلیل نمی‌توان هر نوع ندانستنی را خردمندانه دانست. گاهی حقیقتی که امروز از آن دوری می‌کنیم، فردا هزینه‌ای بسیار سنگین‌تر به ما تحمیل خواهد کرد. پس پرسش اصلی شاید این نباشد که حقیقت را بدانیم یا ندانیم؛ بلکه این باشد که ندانستن چه چیزی را از ما حفظ می‌کند و در مقابل، چه چیزی را از ما می‌گیرد.
شاید حقیقت بیش از آن‌که همیشه حق ما باشد، گاهی مسئولیتی در برابر ما ایجاد کند. اگر دانستن آن می‌تواند از آسیب‌دیدن خودمان یا دیگری جلوگیری کند، اگر بر تصمیمی مهم اثر می‌گذارد یا اگر کسی به دلیل آن از حق انتخاب محروم شده است، نادیده‌گرفتنش دشوارتر از روبه‌روشدن با آن خواهد بود. اما اگر دانستن چیزی هیچ تغییری در انتخاب‌های ما ایجاد نمی‌کند و تنها زخم‌هایی را باز می‌کند که دیگر نیازی به بازشدن ندارند، شاید بتوان درباره‌ی ضرورت دانستنش تردید کرد. این به معنای بی‌ارزش‌بودن حقیقت نیست؛ به معنای پذیرفتن این واقعیت است که ظرفیت روانی و زندگی انسان نیز ارزشمندند.
ما نمی‌توانیم هر چیزی را که ممکن است بدانیم، به دانشی ضروری تبدیل کنیم. جهان پر از واقعیت‌هایی است که از وجودشان خبر نداریم و شاید هرگز هم نیازی به دانستنشان پیدا نکنیم. زندگی ما بر پایه‌ی شناخت کامل جهان بنا نشده است؛ بر پایه‌ی انتخاب‌هایی بنا شده که با دانسته‌های محدودمان انجام می‌دهیم. شاید بلوغ فکری فقط در شجاعت مواجهه با حقیقت نباشد؛ گاهی در تشخیص این هم باشد که کدام حقیقت را باید جست‌وجو کرد و کدام دانستن، چیزی جز افزودن باری غیرضروری به زندگی نیست.
شاید پرسش نهایی این نباشد که آیا حقیقت حق ماست یا نه. شاید باید از خودمان بپرسیم: اگر چیزی را بدانم، چه چیزی در زندگی‌ام تغییر خواهد کرد؟ آیا آزادی بیشتری به دست می‌آورم، یا فقط توانایی ادامه‌دادن را از خودم می‌گیرم؟ و اگر پاسخ روشنی برای این پرسش نداشته باشیم، شاید گاهی حق داشته باشیم درِ بعضی اتاق‌های بسته را باز نکنیم؛ نه چون از آنچه پشت در است می‌ترسیم، بلکه چون می‌دانیم هر چیزی که می‌توان دانست، لزوماً چیزی نیست که باید وارد زندگی‌مان شود.
با این طرز تفکر موافقید یا فکر می کنید حقیقت به خودی خود ارزش دارد؟
