"کاب" شخصی آقای مدیر
ما کمتر واژهای را میتوانیم پیداکنیم که به اندازهی کارایی و اثر بخشی و بهرهوری مدیران، در جلسات مدیریتی از آن صحبت بشود. حال اینکه معمولا تفاوتی بین این کلمات قائل نیستیم. نمیدانیم آیا باید کارا باشیم یا اثربخش یا بهرهور؟ پس شروع کنیم تا بتوانیم یک مدیر کاب باشیم. مدیری که دارای هر سه ویژگی باشد .
تفاوت این سه عبارت نیز اغلب بحثی است که در نخستین ساعتهای آموزشهای مدیریتی برای مدیران تشریح میشود. معمولاً اتفاق نظر جدی روی تعریف کارایی و اثربخشی و بهرهوری وجود ندارد. نویسندگان و تحلیلگران مختلف بسته به نیازهای خودشان تعریفهای گوناگونی از این مفاهیم ارائه میدهند. بگذریم از اینکه ما خیلی از مواقع از سر عادت و برای ایجاد وزن و ساختن قافیه در جملات خودمان این اصطلاحات را کنار هم به کار میبریم و از تفاوتهای آنها چشمپوشی میکنیم.
شاید این سوال در ذهنتان ایجاد شود که چرا اول این مسئله را مطرح کردم؟ چون در این کتاب قصد دارم "کاب" شخصی شما ارتقا را ببخشم. یعنی هم کارایی و اثر بخشی و هم بهرهوری شما را بهبود بدهم. تا زمانی که نتوانیم تعاریف این مقولهها را از هم تشخیص بدهیم، مطمئنم دچار سردرگمی خواهیم شد. در مفهوم کارایی توجه به میزان منابع استفاده شده، برای انجام یک فعالیت در نظر گرفته میشود؛ که در ادبیات مهندسی به آن راندمان گفته میشود؛ و یا به معنای کاهش اتلاف منابع در انجام یک فعالیت، کارایی گفته میشود؛ ولی در تعریف اثربخشی به میزان همسو بودن فعالیتها و کارها با هدفهای تعیین شده اطلاق می شود. بنابراین افزایش اثربخشی به این معنا است که فعالیتهای ما، بیش از گذشته با هدفهای ما همسو شده باشد. چه در زندگی شخصی و چه در زندگی سازمانی. اثربخشی زمانی معنا و مفهوم پیدا میکند که ماموریت و چشمانداز آینده و اهداف تعریف شده باشد. اگر ندانیم چه میخواهیم بکنیم، هرگز نمیتوانیم اثر بخشی را افزایش دهیم. برای تکمیل این دو تعریف میشود از کلمهی بهرهوری مدیران استفاده کرد،که مجموع برایند کارایی و اثربخشی میباشد. روی سخن ما در این کتاب افزایش بهرهوری مدیران است. این مدیر میتواند مدیر یک سازمان عریض و طویل، یک ارگان، یک کارخانه، کسب و کارهای کوچک، و یا حتی مدیر یک خانواره باشد.
یک مدیر برای آنکه بتواند همیشه "کاب" باشد، باید تصمیم بگیرد که در هر مرحله از مراحل تصمیمگیری میزان هزینهی هر یک از اقدامات خود را بررسی و برآورد کند؛ و با در نظر گرفتن اینکه،کار مورد نظر با کمترین هزینه انجام شود و نتیجهی درستی داشته باشد، تصمیم نهایی را بگیرد. همانطورکه میدانید انواع گوناگونی در بهرهوری سازمان وجود دارد، که شامل بهرهوری شخصی مدیر بهرهوری کارکنان و بهرهوری سازمان است. در اینجا هدف من تاکید و تفسیر بهرهوری مدیر است. من در نظر دارم که بهترین شرایط را برای بهرهوری مدیر با شما در میان بگذارم. یک مدیر اول باید از نظر شخصی برای خود ایجاد بهرهوری نماید، تا بتواند آن را به کار گیرد و در نهایت به سازمان خود تسری دهد.
«همه برای تغییر دادن دنیا فکر میکنند؛ ولی هیچکس به تغییر دادن خودش فکر نمیکند.» (تولستوی)
روشنگری مهمترین مفهوم در بازدهی شخصی محسوب میشود. هرچه نسبت به چیزی که میخواهید و یا کاری که باید انجام دهید، روشنتر برخورد کنید، از بین بردن تعلل در کار و عدم ارادهی انجام کار سادهتر میشود. یکی از دلایل اصلی که در زمان انجام کار دچار تعلل و فقدان انگیزه و ابهام و سردرگمی میشوید و در مورد کارها ثبات رای ندارید، این است که الگوی ذهنی روشن وآشکاری نسبت به موضوع مورد نظر ندارید. باید که بتوانید کاملاً صریح وآشکار تصمیم گرفته و کار مورد نظر را در ذهن خود ثبت کنید؛ تا بتوانید با تمام توان از طریق تلاش و تکاپو به انجام کار نائل شوید.
یک مدیر هوشمند باید اهداف خود را روشن کرده و بین اهداف خود اولویتهایی را مشخص کند و با توجه به اولویتهای مشخص شده،روزانه به دنبال انجام امور باشد. در آموزش مدیران موفق خیلی در این اصل تکیه شده که اهداف و ادعاهای خود را یادداشت کنید؛ چرا که وقتی اهداف و اولویتهای خود را روی کاغذ ثبت میکنید، ذهن خود را متمرکز بر این موضوع مینمایید و میزان موفقیت در اهداف به شدت افزایش مییابد. در کتاب قرآن نیز به این امر مهم به این صورت تاکید شده است:
«ن و القلم و ما یسطرون » «ن، سوگند به قلم و آنچه که با قلم مینویسند.» (سوره قلم جزء۲۹ )
میزان افراد بزرگسالی که اهداف خود را به صورت واضح وآگاهانه مینویسند، حدود ۳ درصد کل جمعیت است. بیگمان اگر امری چون نوشتن نبود، انسان همانند دیگر موجودات زمینی نمیتوانست تا اینجا پیشرفت کند و همهی هستی را تحت سیطره و سلطهی خویش درآورد. چرا که عامل حاکمیت انسان بر هستی و تسخیر آن علم است که از طریق نوشتن فراهم میشود.
به قول «برایان تریسی» یکی از قواعد کلی برای موفقیت روی کاغذ فکر کردن است. جالب است بدانید در دنیای تکنولوژیک امروزی میزان افراد بزرگسال که اهداف خود به طور واضح و آگاهانه مینویسند ۳ درصد میباشند.
فرمولهای بسیاری برای تنظیم و دستیابی به اهداف وجود دارد که دانشمندان مطرح کردند و مدیران توانستند با به کارگیری آنها در توسعهی فردی خود و توسعه سازمانهای خود به موفقیت برسند. در اینجا من سعی دارم سادهترین آن را خدمت شما عزیزان عرض کنم.
فرمول اولیهی دستیابی به اهداف:
۱. اهداف خود را روشن، صریح و مکتوب بنویسید:
بدانیدکه چه میخواهید؟ در دنیای کنونی و سازمانهای یادگیرنده و ارزشآفرین مدیران از طریق آگاهی از دیدگاه زیردستان و متفکران سازمان خود میتوانند به آنها دست یابند، و اولویت اهداف و مسیر را تعیین کنند. مطمئناً با بحث و گفتگو با اعضای سازمان و توجه به ایدههای آنها میتوان در حل مشکلات نیز پیشرو بود. عجیب این است که عدهی زیادی از مدیران همه روزه در حال کار کردن روی فعالیتهای کم ارزش هستند؛ زیرا آنها هیچگاه به اولویتبندی مسائل دقتی نداشته و چنین بحث مهمی را با زیردستان خود نداشتند.
در اینجا سوالی مطرح می شود:
آیا میتوانیم برای خود و سازمان خود دهها هدف را در نظر بگیریم؟
پاسخ قطعی منفی است؛ چرا که یکی از علتهای عدم دستیابی به اهداف همین تعداد آن است. توجه داشته باشیم که یکی از نکات مهم در رسیدن به اهداف تمرکز است؛ یعنی هرچه تمرکز شما روی خواستههایتان بیشتر باشد، انرژی ذهنی بیشتری روی آن سوار میباشد. آن وقت احتمال دستیابیتان بالاتر میرود و میزان اهمیت این اهداف در نزد زیردستان شما نیز افزایش مییابد. در واقع اهداف شما مثل فرزندانتان میباشند که هرچقدر تعدادشان کمتر باشد، سهم هر کدام از آنها از وقت و انرژی و هزینه و تربیت و پرورششان بیشتر میشود.
بر این اساس هدفهای محدودی داشته باشید. شما میتوانید حدود سه تا پنج حرف را در هر مقطع زمانی انتخاب کرده و به مرور زمان هر کدام از اهداف که تحقق یافت، هدف دیگری را جایگزین کنید. در اصل شما نباید در هیچ مقطع زمانی بیش از ۵ هدف داشته باشید.
اما سوال دیگر این است که چرا ما فقط روی یک هدف متمرکز نشویم، و تمام ذهنمان را متوجه یک هدف نکنیم،تا تمرکزمان به نهایت خود برسد؟
باید بگویم فقط داشتن یک هدف دست کم به دو دلیل اشتباه است:
اول اینکه «انسان و سازمان» وجودی دارای ساختاری چند بعدی هستند و جنبههای مختلفی دارند.
ابعاد وجودی انسان عبارتند از: زیستی، روانی، اجتماعی، معنوی.
ابعاد وجودی سازمان: پیچیدگی،تمرکز، اندازه، فرهنگ سازمانی،کار آفرینی و...
دوم اینکه اگر مدیر یا سازمان صرفاً یک هدف داشته باشد، دچار وابستگی ذهنی و ساختاری میشود و اگر به هر دلیلی به آن نرسد، دچار فروپاشی و تخریب و شکست میشود.
ایده آل این است که مدیر با توجه به همه جنبه ها و ابعاد مهم سازمان ۳ تا ۵ هدف را مشخص و مکتوب و پیگیری کند
۲. اهداف خود را اولویتبندی کنید:
بعد از تعیین اهداف برای هر یک نسبت به اینکه چه مقدار تاثیر در زندگی و شرایط کاری شما دارد، ضریب اهمیتی اختصاص دهید. سپس با توجه به آن ضریب ترتیب اولویت آنها را مشخص کنید. در مدیریت زمان بدترین استفاده از زمان این است که کارهایی را به بهترین نحو انجام دهیم که اصلا نیازی به انجام آن نیست.
«اگر کاری را که آسان است انجام دهی، زندگی سخت میشود و اگر کاری که سخت است را انجام دهی زندگی آسان خواهد شد.» (لس براون)
« کاری که بیشترین ترس را از انجامش داریم، همان کاری است که بیشتر از همه نیاز داریم انجامش دهیم.» (تیم فریس)
۳. برای اهداف خود زمان تعیین کنید:
پیش از این گفتیم که برای خود ۳ تا ۵ هدف دقیق روشن، واقعی، باورپذیر و مکتوب تعیین کنید. قدرت رهبری، زماندار کردن اهداف است. مقابل هر هدف یک تاریخ مشخص بنویسید. در واقع برای خود اعلام کنید که میخواهید در نهایت تا چه تاریخی به این هدف برسید. دقت کنید برای زماندار کردن اهداف خود فاصله زمانی ننویسید، بلکه تاریخ دقیق مشخص کنید. به عنوان نمونه بنویسید: هدف اول= تا آخر شهریور سال.
توجه داشته باشید که زمان بندی اهداف برای دستیابی به آن بسیار ضروری است. وقتی اهدافتان را زماندار کردید، در حقیقت برای خود و کارکنان خود یک ضرب الاجل تعیین کردهاید، و با هر بار نگاه کردن به اهدافتان هم خود و هم کارکنان ناخودآگاه ذهن و جسم خود را به تکاپوی بیشتر وا میدارند. در صورتی که برای اهداف خود زمان مشخص نکنید، هرگز این اتفاق نخواهد افتاد.
برای زمان بندی اهداف خود این نکات را به یاد داشته باشید که مقابل اهداف خود، تاریخ شروع حرکت و تلاش را ننویسید. از همان لحظه شروع کنید و زمان تحقق آن را یادداشت کنید. مثلاً به جای نوشتن کنترل خشم از همین الان بنویسید: از اول شهریور.
توجه داشته باشید که ما برای ایجاد و تقویت این کار از همین لحظه تلاش خود را آغاز میکنیم. روی این موضوع تمرین و تلاش میکنیم، تا پس از رسیدن به آخر شهریور. ما باید تا حد قابل قبولی این ویژگی را در خود ثبت کرده باشیم.
به این نکته هم توجه کنید که زمانهایی طولانی را برای رسیدن و هدف انتخاب نکنیم؛ زیرا این باعث میشود، شوق و اشتیاق و تمرکز خود را به مرور زمان از دست بدهیم و نهایتاً به هدف خود نرسیم.
اگر کمی تامل در نوع نگرش و آموزش آموزگاران موفقیت کنید؛ یا زندگینامه بزرگان را بخوانید، به اهمیت این موضوع بیشتر پی میبرید که خیلی از افرادی که اهدافشان را نوشتهاند، هر هفته آن را بررسی میکنند و نوع روابط وتصمیمات خود را با آن هم راستا میکنند. این باعث میشود که آنها به هیچ وجه از اهداف خود دور نشوند، و هر لحظه خود را در مسیر هدف خود ببیند. چنانچه انحراف از مسیر داشته باشند، سریع میتوانند از مسیر برگردند. بدینگونه کارهای اضافه از زندگی به خودی خود حذف می شود.
از هر کاری که تصور میکنید، برای تحقق اهدافتان کمک میکند، لیستی تهیه کنید. هر روز سعی کنید نکاتی را به این لیست اضافه کنید. این لیست به شما تصویری عینی از اهداف فعالیتهای مرتبط به هدفتان را میدهد.
اگر کمی به زندگی گذشتهی خود توجه کنید، با مروری هر چند سطحی در گذشتهی خود در مییابید که هر کاری را که روی آن روزها متمرکز بودهاید، به راحتی انجام دادهاید؛ و هر کاری را که روی آن متمرکز نبودهاید، در وادی زمان گم کردهاید و حتی آن را فراموش کردهاید. پس شروع کنید! زیرا که به قول معروف: « ماهی را هر وقت از آب بگیری، تازه است.»
«مهمترین امر در مورد هدف این است که هم اکنون برای خود هدفی تعیین کنیم.»
(جفری آلبرت)
۴. لیستی که برای انجام امور روزمره نوشتهاید، سازماندهی کنید و طبق اولویت آن را بنویسید.
سعی کنید همیشه دفترچهی کوچکی همراه خود داشته باشید و هر شب قبل از خواب با توجه به مسیر راه رسیدن به اهدافتان،کارهای روزمره را اولویتبندی کنید. سپس هر روز صبح، به ترتیب اولویت شروع به انجام آنها کنید. یادم هست زمانی که خودم این کار را انجام میدادم همیشه وقت کم میآوردم و دوست داشتم ساعات شبانه روز به جای ۲۴ ساعت ۳۰ ساعت باشد، تا بتوانم تمام کارها را انجام دهم؛ ولی با کمی تامل در یافتم چون کارها را با اولویت بندی انجام میدهم، اثربخشترین کارها انجام میشود و در انتهای لیست موارد کم ارزشتری باقی میماند، که با انجام ندادن آن هیچ اتفاق خاصی نمیافتد. معمولاً کارهای مانده، فعالیتهایی بودند که نتیجهی شگرفی در زندگی شخصی من نداشتند. با در اختیار داشتن کارهای روزمرهی مطلوب، طرح سازمان یافتهتری برای فعالیتهای بسیار کارآمدتر و موثرتر داشتم و همیشه نتایج بهتری را از آن زمانی که این اهداف را در ذهن خود حمل میکردم، میگرفتم.کاملا ضروری و لازم است که تصمیم گیری راجع به کاری که نیاز است را اول انجام دهید .
۵. طبق سازماندهی که در لیست دارید، با قدرت شروع به انجام امور کنید:
باید اقدامات به سرعت اجرا شود و به هیچ وجه نباید خللی در کارها به وجود بیاید. به گفتهی بزرگی:
«اگر یک برنامهی متوسط به صورت قاطعانه انجام شود، بهتر از آن است که یک طرح عالی قاطعانه انجام نشود.»
در نظر داشته باشید که طبق لیست نوشته شده برای کارهای روزمره، به سمت هدف خود حرکت کنید و شب برای فردا به فکر چگونگی رسیدن به پیشرفت در مسیر حرکت باشید . آنگاه پیشرفت خود را ببینید.
وقتی صبح حرکت را آغاز کردید، به حرکت خود ادامه دهید و متوقف نشوید. حواستان باشد در این میان سرگرم کارهای بیهودهی روزمرهتان نشوید و برای تک تک لحظات خود برنامه داشته باشید. مطمئناً این انضباط به تنهایی از شما فردی با کاب بالا و موفق خواهد ساخت، و شما را به فردی که در نسل خود میدرخشد، تبدیل خواهد کرد. این روش به شما انگیزه میدهد و شما را متعهد به فعالیت و خلاقیت مینماید، و انرژی شما را در جهت مثبت آزاد مینماید.
در ادامه، فصول بعدیِ کتاب نیز منتشر خواهند شد.