تحریمهای اقتصادی آمریکا با زبان اخلاقی و حقوق بشری عرضه میشوند: ابزاری برای فشار بر دولتها، مجازات نخبگان سیاسی و وادارکردن حکومتها به تغییر رفتار. اما پژوهش منتشرشده در The Lancet Global Health تصویری کاملاً متفاوت ارائه میکند. بر اساس این مطالعه، تحریمهای بینالمللی، بهویژه تحریمهای یکجانبه، اقتصادی و تحریمهای اعمالشده از سوی ایالات متحده، با افزایش معنادار مرگومیر در کشورهای هدف همراهاند.
مسئله فقط عددها نیست؛ مسئله این است که چه کسانی میمیرند. یافتههای مقاله نشان میدهد کودکان زیر پنج سال و سالمندان بیشترین آسیب را متحمل میشوند. این همان نقطهای است که روایت رسمی واشنگتن فرو میریزد: اگر تحریمها واقعاً «حکومتها» را هدف میگیرند، چرا هزینهٔ اصلی آن را نوزادان، بیماران، کارگران و سالمندان میپردازند؟
تحریم نوعی جنگ اقتصادی برونمرزی است؛ جنگی که بدون بمباران مستقیم، مناسبات تولید و بازتولید اجتماعی را مختل میکند. مسدودشدن تجارت، کاهش درآمدهای ارزی، دشواری واردات دارو و تجهیزات پزشکی و تضعیف خدمات عمومی، زندگی روزمرهٔ طبقات فرودست را به میدان مجازات جمعی تبدیل میکند. سرمایهٔ بزرگ و صاحبان قدرت معمولاً راههای گریز، حسابهای خارجی و شبکههای تجاری جایگزین دارند؛ اما مزدبگیران و تهیدستان، که به دستمزد، بیمارستان دولتی و زنجیرهٔ رسمی تأمین کالا وابستهاند، امکان دفاع بسیار کمتری دارند.
تحریم مسئولیت سیاسی را پنهان میکند. در جنگ نظامی، مهاجم و قربانی آشکارترند؛ اما در جنگ اقتصادی، مرگ ناشی از کمبود دارو یا فروپاشی قدرت خرید، بهصورت «پیامد ناخواسته» یا «خطای مدیریت داخلی» بازنمایی میشود. بدینترتیب، ساختار سلطه میتواند خود را بیگناه نشان دهد و قربانی را مسئول رنج خویش معرفی کند.
تحریم، شکل مدرن محاصره است؛محاصرهای که در زبان دیپلماسی پنهان شده، اما اثرش بر بدن انسانها آشکار است. وقتی سیاست خارجی یک قدرت جهانی میتواند میلیونها انسان را از دسترسی به غذا، دارو و زندگی شایسته محروم کند و این وضعیت را «فشار هدفمند» بنامد، مسئله تنها سیاست یک دولت نیست؛ مسئله ساختار جهانی قدرتی است که جان فرودستان را هزینهٔ قابلقبول حفظ نظم امپریالیستی میداند.
منبع:
Rodríguez, F., Rendón, S., & Weisbrot, M. (2025). “Effects of international sanctions on age-specific mortality: a cross-national panel data analysis.” The Lancet Global Health. DOI: 10.1016/S2214-109X(25)00189-5.
@AmreMoshtarak