
داستان کوتاه همیشه یه فرمت چالشبرانگیزه. فرصت نویسنده محدوده و نمیتونه تعداد زیادی اتفاق و کاراکتر داشته باشه. ایدۀ داستان هم باید طوری باشه که پتانسیل رواییش محدود باشه. ما توی رمان باید ایدههایی داشته باشیم که بشه چند صد صفحه بسطشون داد. اما توی داستان کوتاه ایده باید جمعوجور باشه.
اینه که نوشتن داستان کوتاه خاصه در برخی ژانرها به شدت محدودکننده میشه. چون اگر هدف نویسنده نوشتن یک داستان معمایی_کارآگاهی باشه فرصتش خیلی خیلی کم میشه. دیگه فرصت نداره برای مقدمهچینی، چیدن صحنه و سرنخها، طراحی سرنخهای انحرافی و مظنونهای رنگبهرنگ. حتی برای ماجراجویی کارآگاه هم دیگه فرصت چندانی نداره.
آیا این قصیه باعث شده که ما خیعلی داستان کوتاه جنایی، خاصه معمایی-کارآگاهی نداشته باشیم؟! خیر! اصلا اولین آثار بشه گفت داستانهای استنتاجی و کارآگاهی داستان کوتاه بودنه. بلی! دارم از «قتل در کوچۀ مورگ» حرف میزنم.
شرلوک هلمز هم بیش از رمانهاش توی داستانهای کوتاهش نقشآفرینی کرده (منظورم تو خودِ آثار کانن دویله). آگاتا کریستی و خیلیهای دیگه در کنار رمانهاشون داستانهای کوتاه هم نوشتهان و اجازه دادهن در حل پروندههای کمچالشتر و سادهتر با کارآگاههاشون همراه شیم.
اما یکسری عوامل وجود دارن که باعث میشن لااقل برای منِ مخاطب امروزی این داستانها خیعلی جالب نباشن. به شخصه از اینکه نمیتونم زیاد تو فرایند بررسی صحنۀ جرم و پیدا کردن سرنخها مشارکت داشته باشم حرصم در میاد! یعنی چی که قراره یه سرنخهایی رو من اصلا ندونم وجود دارن بعد تویِ کارآگاه تهش بیای عین شعبدهبازا از آستینت بکشیشون بیرون؟!
و مورد دیگه اینه که مسیر پیشرفت داستان چندان پیچیده نیست و خبر چندانی هم از نکات انحرافی، توئیستهای خانمان برانداز و تحلیلهای اشتباه کارآگاه نیست. یعنی اصلا نویسنده فرصت این کارها رو نداره. اینه که اغلب دایرۀ مظنونها به شدت کوچیکه و گاهی اصلا فقط یه نفره! یا اینکه کارآگاه مسیر سر راستی رو برای شناسایی مجرم طی میکنه.
طبیعتا بعضی داستانهای کوتاه کارآگاهی حرص درارن ولی بعضیاشون با وجود محدودیت روایی تونستهن خوش بدرخشن. با اینحال گمون نکنم داستانهای کوتاه معمایی باب میل همه باشن. چون بعضیا صرفا به خاطر تموم اون جستوجوها و مشارکتها در سیرِ حل جرم و ریتم و تعلیق و مسیرهای رفتوبرگشتی حینِ حل معماست که عاشق این ژانرن.
با این حال داستان کوتاه کارآگاهی میتونه تجربۀ جاذابی باشه. یه سری داستانها مثل «رسوایی در بوهم»، «نوار خالخال» یا «یاقوت کبود» از کانن دویل واقعا داستانهای جذابیان. و نیز مجموعه داستان کوتاه «شبح گینزا» از کیکیچی اوساکا.
خودم الان دارم یک مجموعه داستان ایتالیایی میخونم: «آدمکش؛ هفده داستان پلیسی ایتالیایی». این کتاب مجموعه داستانیه از نویسندههای مختلف ایتالیایی و برای این دارم میخونمش که ببینم داستان های کارآگاهی در سرزمینهای دیگه چه شکلوشمایلی دارن و تا اینجا خیلی تجربۀ جالبی بوده.
از ادبیات ایتالیا فقط «آنک نام گل» و دو ناداستان خونده بودم که هر سه مال امبرتو اکو بودن. و حالا دارم میبینم که اون شوخطبعی و طنز ظریف انگاری مختص تموم ایتالیاییهاست!
ما سر جلسۀ یازدهم یه داستان کوتاه از این کتاب خوندیم و به طور اجمالی از دوتای دیگهش هم تعریف کردیم و به نکاتی چند اشاره کردیم.
خلاصه که... فعلا همین!
امیدوارم تو جلسۀ بعدی همراهمون باشی که میخوایم در مورد ژانر جاذاب سرقت صحبت کنیم.
برای همراهی تو جلسات عضو کانال تلگرامیمون باش که لینک جلسات اونجا قرار داده میشه.