
در باراندازِ سنگفرش کاروانسرای ری، هوا هنوز بوی سرگین خیس و دودِ کُندهسوزهای سحرگاهی میداد، اما آنچه بر سرش چانه میزدند، طمع بود.
خواجهمنصور، تاجر بزاز، نگینِ مفرغنشانی را زیر باریکهی آفتابِ اولِ صبح گرفته بود و با دلالی دورهگرد یکیبهدو میکرد:
«این را به نام لعلِ سرخ بدخشان، ده درم پای من حساب میکنی؟ نگینش از پشتِ نور مثل آبِ تیره است!»
داریا، قبای کرباسی گردگرفتهاش را تکاند و توبرهی سنگینش را روی زمین گذاشت. نزدیک شد؛ بیآنکه خود را پیش بیندازد، با لحنی شمرده گفت: «رخصت میدهید نگاهی بیندازم خواجه؟»
انگشتر را میان دو انگشت گرفت. آن را با زاویه، مایل به نورِ ملایم صبح چرخاند و چشم راستش را تنگ کرد. نگاهش روی رگهها و لکههای ابرمانند درون گوهر لغزید: «رنگش به لعل میزند خواجه، اما این رگههای خطی و کدورتِ پنهان در مغزِ سنگ، مرا بیشتر به بَلاش گمان میبرد تا لعل بدخشان. چهار درم شاید برایش زیاد هم باشد.»
دلال دندانقروچهای کرد و انگشتر را قاپید، دور شد. خواجهمنصور نگاهی با تحسین به داریا انداخت: «دستمریزاد. جوانکی چون تو این ظرافتِ سنگ را از کجا چشیده؟»
داریا دستارِ پشمیاش را روی پیشانی استوار کرد: «پدرم در راستهی کاتبان ری، سالها نسخههای دارویی و رسالههای مربوط به کانیها را رونویسی میکرد؛ من هم در دکانش میان هاونِ گیاهان و صیقلِ سنگها بزرگ شدم. حالا با این کاروان تا یزد میآیم؛ شنیدهام در دارالکتابِ آنجا، رونوشتی از رسالهای کهن در احوال کانیها و طبع خاکها هست که نسخهی کاملش در ری نیست.»
همان دم، پیرمردِ صاحب کاروانسرا از پای هشتی بانگ زد: «پیروز! اگر تا پیش از برآمدن کامل روز از راه فرعی بیابان نپیچید، تا غروب به آبانبارِ نخست نمیرسید.خبر رسیده دزدان نائین بر راهِ اصفهان نشستهاند.»
پیروز، ساربان کهنهکار با ریشِ حنابسته و دستانی شیارخورده، بندِ جهاز شتر پیشرو را گره زد. داریا با تردید به سمتش رفت: «استاد پیروز... راه فرعی از بیابانک تا یزد آب کافی دارد؟»
پیروز بدون آنکه سر بالا کند، پوزخندی زد: «چهار منزل تا نخستین آبادی راه است، کاتبزاده. اگر راه باز بود از جاده میرفتیم، اما کویر هم حسابوکتاب خودش را دارد. پای ردِ من بیایی، ریگ سلامت میرساندت. بترسی و از کاروان بیرون بزنی، شن خشکت میکند.»
پیروز عرق پیشانیاش را با پشت دست پاک کرد و نگاهی به داریا انداخت.
«پدرت را خوب میشناسم. نگران نباش؛ سفارشت را به من کرده.»
بعد به شتری که پشت سر داریا ایستاده بود اشاره کرد.
«آن شتر توست. سوار شو؛ وقت رفتن است.»
سپس رو به کاروان برگشت و با صدایی بلند، خوابماندگان را برای حرکت از چرت صبحگاهی بیدار کرد.
سوار شدن داریا نشان داد تنش با جهاز شتر غریب است. با اولین نیمخیز شتر، تعادلش به هم خورد، پایش در بندِ جهاز پیچید و میان بارهای پنبهای واژگون شد؛ چنان مضحک که صدای خندهی نگهبانانِ مسلح تا پشت دروازه رفت. داریا با گونههای گلانداخته، مهار را سفت چسبید و دم برنیاورد.
در آخر، کاروان با کشیدهترین صدای بمِ دَرایِ پیشاهنگ از دروازه بیرون زد.
دو روز نخست در کوبش آفتاب و سکوت گذشت. کاروانیان نه مجالی برای برپایی چادرهای سنگین داشتند و نه بیابان چنین فرصتی میداد؛ شبها تنها زیلوهای نمدی و جاجیمهای زبر را دور کُندههای تَنَک پهن میکردند و به شکم شتران تکیه میزدند.
پاهای داریا درون پاپوشهای چرمی تاول زد و شبها کنار آتش از کوفتگی استخوانهایش زیر لب غر میزد. میان همان خستگیها، وقتی ماری زرد و باریک از کنار پاپوشش گذشت، داریا چنان از جا جست که کاسهی آب واژگون شد و خندهی سادهی همسفران خستگیِ راه را شکست؛ ترسی چنان انسانی که او را از قالب کاتبی غریب به جوانی صمیمی در چشم همراهان بدل کرد.
اما از ظهر روز سوم، بیابان چهره گرداند.
پیروز پیاپی از جهاز پایین میآمد، به جهت باد و خاربوتههای خشک نگاه میکرد و پیشانی در هم میکشید. تپههای شنی با نشانههایی که در سفرهای پیشین به خاطر داشت همخوان نبودند؛ گویی نقشه زیر پای زمین دگرگون شده بود.
غروب همان روز، «میرک»، سرقراولِ درشتاندام کاروان، ناگهان کنار شترش بر زانو افتاد. سرفههای خشک و تنگینفسِ پیاپی توانش را برید.
داریا به خاطر سالها وردستی در دکان پدر و آشنایی با گیاهان دارویی، بیدرنگ خودش را به میرک رساند. دستمالی سپید جلوی دهان قراول گرفت اما آنچه از دهان میرک بیرون ریخت، بلغم یا خون نبود؛ رگههایی از دوده و خاکی نرم و خاکستری بود که روی دستمال مینشست.
داریا مچِ دست قراول را گرفت و بلافاصله دستش را عقب کشید. پوست دست و پیشانی میرک داغ نبود؛ سرد بود، سردتر از هوای گرگومیش کویر.
در میان وحشت کاروانیان، از گیاهان توبره دمکردهای فراهم کرد تا سوزش سینهی میرک را آرام کند، اما دستانش میلرزید؛ طبع این غبار، طبع هیچ ریگزار و خاکی که تا آن روز در رسالهها خوانده بود نبود. بوی سنگِ مرده و سرمای تاریکی میداد.
کاروان به راه افتاده بود تا در خنکای شب پیش برود، اما داریا متوجه شد دیگر نوای درای شترِ پیشاهنگ به گوش نمیرسد.
شتر در حرکت بود، درای بر گردنش تکان میخورد، اما هیچ صدایی از فلز برنمیخاست.

نیمهشب، جهان از حرکت ایستاد. پیروز فرمان استراحت سر داد.
داریا کنار آتش، تکیهداده به پهلوی شترش نشسته بود و با قلمتراش روی تکهای چرم، یادداشت مینوشت. ناگهان احساس کرد هوا به غلظت نشسته است؛ شترها بیصدا و بیقرار، پوزهها را به خاک میمالیدند.
کمی جلوتر، «کاووسِ اختربین» اسطرلابِ برنجیاش را در دست گرفته و روی ریگها نشسته بود. پیروز با مشعلی نیمهجان بالای سرش ایستاده بود.
کاووس سر بالا گرفت. حرکت انگشتانش روی حلقههای برنجی خشکید و لبهایش به رعشه افتاد. به آسمان اشاره کرد و با صدایی تهی گفت:
ـ «پیروز... جُدَی نیست. نه بناتالنعش مانده، نه هیچ ستارهای بر فلک. آسمان مرده است.»
پیروز به آسمان نگریست. داریا نیز سر برداشت؛ سیاهیِ بالای سرشان از جنس شب نبود؛ پردهای یکدست و قیرین بود که تمام پهنهی آسمان را پوشانده بود.
کاووس در حالتی خلسهمانند زمزمه کرد: «ما گم نشدهایم پیروز... این زمین است که گم شده. ما در هیچ جادهای از خاک خدا نیستیم.»
پیروز زیر لب پرخاش کرد: «چه میگویی مرد؟ مگر میشود؟ باید از این پشته شنی بالا برویم تا شاید نشانهای از آبادی یا آتش کاروانی دیگر ببینیم.»
پیروز، کاووس و یکی از قراولان شتابان از دیوارهی تپهی ماسهای بالا رفتند. داریا به همراه باقی کاروانیان در پایین پشته منتظر ماندند.
همان لحظه، بادی تند و ناگهانی از چهار جهت شروع به وزیدن کرد؛ بادی که بوی خاکستر سرد میداد. آتشها به ناگه همه خاموش شدن.
داریا برای بستن گوشههای شالش دست برد، اما در زوزهی آن بادِ سرخ، صدایی غیرعادی شنید؛ زمزمههایی گنگ و نامفهوم، مثل صدای بههمسودهشدن هزاران سنگریزهی خشک که اسمی شبیه به نام خودش را میان خاکسترها هجی میکردند.
«داریا»
مو بر تنش راست شد.
فریاد خفهی پیروز از فراز تپه برخاست: «بیایید بالا. همگی بیایید بالا.»
داریا و کاروانیان، مهارِ شتران را در دست گرفتند، ماسهها را شکافتند و نفس زنان خود را به لبهی تپه رساندند.
مشعل خاموش شده بود، اما در دل سیاهی بیستاره، منظرهای دهشتناک پیش رویشان باز شد.
پشت تپهی ماسهای، جایی که باید دشتِ هموار و بیانتها میبود، دیوارهای سنگی و باروهایی عظیم سر کشیده بودند؛ دژی فراخ و خاموش، ساختهشده از سنگهای تراشخورده و بیروزن که پوسیدگی و تاریکی بر آن نشسته بود. بوی همان خاکستر سرد از درز سنگهایش برمیخاست.
توفان شن دشت پشت سرشان را میبلعید و راه بازگشتی نمانده بود.
داریا پلک زد؛ پیش از آنکه کسی به سوی آن گام بردارد، دروازههای سترگ و فرسودهی دژ، بیآنکه دستی لمسشان کند، با غژغژی خشک و آهسته به درون گشوده شدند.
ادامه دارد...