پارت چهارم: فاصلهی میان قدمها

پیروز مشعل را بالاتر گرفت. نور زرد و بیرمق بر ستونهای تیره لغزید. با صدایی که میکوشید محکم بماند، گفت:
«از هم جدا نمیشویم. هرچه شنیدید، هرچه دیدید، تا وقتی با چشم خودمان راه خروج را ندیدهایم، هیچکس قدمی از جمع دور نمیشود.»
خواجهمنصور هنوز روی سنگفرش نشسته بود. دستهایش را به قبایش میمالید؛ گویی میخواست خاکستر را از پوستش پاک کند، اما هر بار که انگشتانش را به هم میکشید، سیاهی میان بندهای انگشتش بیشتر میشد.
داریا کنارش زانو زد.
«دستت را نشان بده.»
منصور دستش را عقب کشید.
«چیزی نیست.»
«پس چرا میلرزد؟»
تاجر به انگشتانش نگاه کرد. لرزش چنان خفیف بود که شاید در روشنایی روز به چشم نمیآمد، اما زیر نور مشعل پنهان نمیماند.
«سردم است.»
داریا دست او را گرفت. پوستش سرد بود، اما نه مثل سنگهای دژ. نبضش زیر انگشتان داریا میزد؛ نامنظم و تند. تاجر نگاهش را بالا آورد و به صورت داریا دوخت.
«تو مرا میشناسی؟»
داریا لحظهای مکث کرد. نمیدانست مرد تا کجا خودش را به یاد میآورد.
«خواجهمنصور هستی. تاجر پارچه. از ری به یزد میرفتی.»
مرد چند بار پلک زد. لبهایش تکان خوردند، اما چیزی نگفت.
داریا دستش را رها کرد.
«یادت هست؟»
منصور آهسته سر تکان داد. بعد، چنانکه از پاسخ خودش مطمئن نباشد، پرسید:
«منصور... همین است؟»
پیروز که دهلیز را میپایید، برگشت.
«بس کن مرد. اسمت را که فراموش نکردهای.»
منصور نگاهش کرد. چیزی در چهرهاش بود که داریا نمیتوانست نامی برایش پیدا کند؛ نه گیجیِ کسی که تازه از خواب پریده باشد و نه وحشت مردی که مرگ را پیش رو ببیند. بیشتر به کسی میمانست که واژهای آشنا شنیده، اما به یاد نمیآورد چرا باید برایش اهمیتی داشته باشد.
کاووس زیر لب گفت:
«شاید دژ چیزی از او برداشته باشد.»
پیروز تند چرخید.
«چه چیزی؟»
پیرمرد به نقش کج روی ستون خیره ماند.
«نمیدانم. اما آدمی که چیزی گم کرده، پیِ آن میگردد. این مرد حتی نمیداند چه چیزی را باید گمشده بداند.»
کسی پاسخی نداد. منصور ناگهان دست بر سینه گذاشت و نفسهای کوتاهی کشید. بعد چشمهایش را بست:
«باید حساب را صاف کنم.»
پیروز بازویش را گرفت و بلندش کرد.
«حسابی در کار نیست. راه میافتیم.»
در امتداد دیوار به راه افتادند. پیروز پیشاپیش میرفت و نور را بر زمین و پیشرو میانداخت. داریا پشت سرش بود، بعد کاووس و منصور. صدای کشیده شدن پاپوشها روی سنگفرش تنها صدایی بود که در دالان میپیچید. داریا هر چند قدم یکبار به پشت سر نگاه میکرد؛ نه از سر ترس، بلکه میخواست فاصلهی میان همراهانش را به خاطر بسپارد. در آن تاریکی، فاصله هم چیزی بود که ذهن میتوانست اشتباه به یاد بیاورد.
به نخستین ستون که رسیدند، پیروز ایستاد. داریا کنار نقش اسطرلاب حک شده با نوک خنجر خطی مورب انداخت و عقب آمد.
«اگر دوباره رسیدیم، میفهمیم در دایره چرخیدهایم.»
پیروز گفت: «اگر برسیم.»
دالان باریکتر میشد و سقف فرود میآمد. در چند جا، رطوبت از دیوارهها چکه کرده و لکههایی تیره کف دالان ساخته بود. داریا سرانگشتش را به سنگ خیس زد؛ سرد بود، اما بوی خفیف و ناخوشایندی داشت، چیزی شبیه ماندگیِ کهنهی آهن در نم.
صدای چکیدن آب از جلو میآمد.
یک قطره... مکث... قطرهای دیگر.
سپس ناگهان قطع شد.
پیروز درنگ کرد.
از تاریکیِ پیشرو، صدای نفس کشیدن برخاست؛ سنگین و بریده. انگار کسی در سایه پنهان شده بود و تلاش میکرد بالا و پایین رفتن سینهاش را مهار کند.
پیروز تیغ را پیش کشید.
«کیستی؟»
پاسخی نیامد. داریا مشعل را گرفت و جلو برد. روشنایی تا پیچ دالان رسید، اما جز سنگهای نمور چیزی پیدا نبود.
صدا دوباره آمد. این بار درست از پشت سرشان.
خواجهمنصور نالهای خفه کرد. پیروز با شتاب چرخید و تیغ را مقابل تاریکی گرفت.
«خودت را نشان بده!»
صدا برید.
سکوت که برگشت، داریا متوجه شد زمین زیر پایشان تغییر کرده است. درست در چند قدمی جایی که رد شده بودند، ردی از رطوبت کشیده شده بود؛ لکههایی باریک و نمناک، شبیه جای پای برهنهای که روی سنگ گذاشته باشند.
ردها از میان تاریکیِ پشت سر آغاز میشدند و در امتداد دیوارهی سخت و بیشکاف تمام میشدند. به هیچ راهی نمیرسیدند.
پیروز با تیغ به سنگ کوبید؛ سنگ یکپارچه بود.
همان دم، صدایی نزدیک شأنهی داریا گذشت؛ نه فریاد بود و نه زمزمه، صدایی بود که از عمق شکاف دیوار بیرون میخزید:
«راه را اشتباه آمدهای.»
داریا بر جا خشک شد.
«چه راهی؟»
صدا آرامتر شد، گویی از پشت لایههای سنگ عقب مینشست:
«آنچه تو را به اینجا آورده، هنوز پشت سرت است.»
داریا برگشت. پیروز، کاووس و منصور چند قدم عقبتر ایستاده بودند. مشعل میان آنها میسوخت و سایهها را بر دیواره میانداخت. داریا به سایهی خودش نگریست. روی سنگ افتاده بود، اما سرِ سایه به سمت دیوار بود، نه رو به خودش.
پلک زد و مشعل را تکان داد. سایه برگشت و روی تنهی سنگی لغزید.
پیروز به او نزدیک شد؛ در نگاهش خشم و تشویش در هم تنیده بود.
«داریا، چرا مدام میایستی؟ با دیوارها نجوا میکنی؟»
داریا سنگینی نگاهش را تاب آورد.
«صدایی از سنگها میآید.»
«به صداها گوش نده. حواست به گامهایت باشد.»
کمی جلوتر، دالان به دو شاخه تقسیم میشد.
راه سمت چپ سراشیب بود و بوی ماندگی آب میداد. راه راست با شیبی تند بالا میرفت. پیروز مشعل را پایین آورد، دست آزادش را بالا گرفت و پوست دستش را رو به دهانهی راه بالا چرخاند.
چند لحظه ایستاد. بعد نفسش را بیرون داد.
«جریان هوا هست. ضعیف است، اما از راه بالا میآید. شاید به روزنی در بالای دژ برسد. از بالا میرویم.»
کاووس دست بر دیوار گذاشت و سرش را به سوی دهانهی سراشیب چرخاند.
«آب به زیر میرود. اگر چاه یا قناتی خشک در این دژ باشد، شاید راهش از همین پایین بگذرد.»
خواجهمنصور هم خیره به تاریکیِ سراشیب زمزمه کرد:
«صدای بازار میآید... دکانها بازند...»
پیروز با خشونت شانهی منصور را گرفت.
«بازاری در کار نیست. راه بالا نسیم دارد. همه از پی من بیایید.»
پیروز پیش افتاد. شیب تند بود و سنگها برآمده. کاووس و منصور پشت سرش حرکت کردند و داریا در انتهای صف قرار گرفت.
چند گام بیشتر نرفته بودند که داریا احساس کرد چیزی درست نیست.
پیروز تنها ده قدم جلوتر بود، اما صدای قدمهایش چنان دور به نظر میرسید که گویی در انتهای تالاری بزرگ راه میرود. داریا چشمانش را باریک کرد. در روشنایی زرد مشعل، پیروز و آن دو نفر دیگر نزدیک دیده میشدند، اما سایههایشان روی دیوارهی روبهرو چنان کشیده و دوردست افتاده بود که تناسب فضا به هم میریخت. هر قدمی که برمیداشت، به نظر میرسید فاصلهشان بیشتر میشود، بیآنکه تندتر رفته باشند.
ناگهان از پشت سر داریا صدایی آمد.
آرام، خسته، با خسخسی که در روزهای بیماری مادرش در اتاق کوچک خانه میپیچید:
«کیا... چراغ را خاموش کن. خوابم میآید.»
داریا در جا میخکوب شد.
این جمله از حافظهاش پاک نمیشد. آخرین جملهای بود که مادرش، پیش از سرد شدن دستهایش، در سکوت خانه گفته بود.
خواست دهان باز کند و پیروز را بخواند، اما صدا در گلویش شکست.
همان لحظه، تپشی از سنگهای زیر پایش گذشت.
تَق.
لرزش کوتاهی در دیواره افتاد. داریا سر بلند کرد. پیروز به عقب چرخیده بود، اما مشعل در دستش به طرز نامأنوسی کمسو به چشم میآمد.
«داریا! بیا جلو!»
صدای پیروز انگار از ته چاهی عمیق میآمد؛ بااینکه فقط چند گام فاصله داشتند.
پیش از آنکه داریا گامی بردارد، سطح دالان با صدای خشن ساییده شدن سنگ بر سنگ جابهجا شد. کف راه زیر پای داریا ناگهان یک بند انگشت پایین نشست. پیروز دست دراز کرد تا قبای او را بگیرد. ناگهان سنگی عظیم از سقف پایین آمد و با ضربهای سهمگین، دیوارهای سیاه میان داریا و همراهانش نشاند.
داریا خود را به سنگ کوبید. مشت بر آن زد، اما هیچ شکافی وجود نداشت.
از پشت سنگ، صدای خفهای به گوش رسید. پیروز بود که با قبضهی تیغ ضربه میزد:
«داریا!... آنجا بمان!... روزنی پیدا میکنیم!»
سپس صدای کاووس آمد، دورتر و نامفهومتر:
«...اسطرلاب... جهت را...»
و بعد همهچیز در سکوت غرق شد. دیگر نه ضربهای آمد و نه آوازی.

نور مشعل پیروز ناپدید شده بود. تنها تاریکی مطلق مانده بود و بوی تند سنگ تازهتراشیده.
داریا دستهایش را روی سطح سرد دیوار کشید تا جهتی بیابد. انگشتانش به شیارهای زبری خورد؛ خطوطی تازه که با عمق روی سنگ کنده شده بودند.
با سرانگشت لمس کرد:
د... ا... ر... ی... ا...
نام خودش بود.
دستش را پس کشید.
صدای ناشناس، نه از پشت دیوار و نه از دوردست، بلکه درست از کنار گوشش، در همان تاریکیِ محض برخاست:
«هنوز هم میخواهی بدانی چه چیزی صدایت میزند؟»
داریا تکیهاش را به دیوار داد. سرمای سنگ از پارچهی قبایش گذشت و به تنش نشست.
«تو کیستی؟»
صدا پاسخی نداد.
ادامه دارد...