ویرگول
ورودثبت نام
سارا حیدریان
سارا حیدریان«نه نویسنده‌ام، نه شاعر؛ من تنها کسی هستم که در آغوشِ واژه‌ها به خویشتن بازمی‌گردد. شاید اینجا، راهی باشد به سوی قراری گمشده… هم برای من، هم برای تو.»
سارا حیدریان
سارا حیدریان
خواندن ۱۷ دقیقه·۳ ماه پیش

«بوی حنا و صندوقچه»

آن روز، مادرم خودش کلید صندوقچه را برداشت، صدایم کرد.

تعجب کردم.

از وقتی یادم می‌آمد، کلید صندوقچه یا لای جانمازش بود یا به بند شلوارش گره می‌خورد. حتی برای برداشتن یک چارقد هم اول دستش را می‌شست، بعد درِ صندوق را باز می‌کرد؛ انگار صندوقچه، صندوق نبود، حرمت خانه بود.

کنار آن نشست.

قفل برنجی را باز کرد.

درِ چوبی، با ناله کوتاهی بالا آمد.

بوی چوب گردو، صابون و گل محمدی خشک، آرام توی اتاق پیچید.

نفسم را بی‌اختیار نگه داشتم.

لباس‌ها، یکی روی دیگری، میان پارچه‌های سفید خوابیده بودند؛ انگار سال‌ها منتظر همین روز مانده باشند.

چشمم دنبال همان لباس گشت.

لباس آبی.

نه آبی معمولی.

نه آبی دریا.

رنگش مثل آسمان بعد از باران بود؛ وقتی هنوز خورشید کامل بیرون نیامده است.

مادر لباس را بیرون آورد؛ پیراهنی بلند با دامنی پرچین که تا روی ساق پا می‌رسید. روی آن، جلیقه‌ای از مخمل سرمه‌ای می‌نشست که دور تا دورش با نوارهای رنگی و چند سکه نقره‌ای تزیین شده بود. سرآستین‌های سفید چین‌دار از زیر جلیقه بیرون می‌زد و پایین دامن، ردیفی از سکه‌های کوچک دوخته بودند که با هر قدم، نرم به هم می‌خوردند و صدایی ریز، مثل خنده کودکی، در هوا می‌پاشیدند.

چند بار، وقتی مادرم خانه نبود، درِ صندوق را یواشکی باز کرده، فقط همان لباس را لمس کرده بودم.

دلم می‌خواست بدانم پارچه‌ای که مادرم همیشه با آن می‌خندید، زیر دست چه حسی دارد.

مادر گَرد نامرئی روی شانه‌های لباس را فوت کرد.

بعد گفت: بیا، گل‌بهار.

گمان کردم می‌خواهد نشانم بدهد و دوباره تا کند.

جلو رفتم.

لبخندی گوشه لبش نشست.

لباس را طرفم گرفت.

ـ امشب نوبت توئه.

چند لحظه فقط نگاهش کردم.

ـ یعنی... می‌تونم بپوشمش؟

ـ اگه مواظبش باشی.

لباس را بغل کردم.

بوی صندوقچه را می‌داد؛ بوی سال‌هایی که من هنوز به دنیا نیامده بودم.

پرسیدم: این همونیه که همیشه می‌پوشیدی؟

مادر سرش را تکان داد.

ـ هر وقت عروسی بود... هر وقت ده، بوی شادی می‌گرفت.

بعد با لبخند اضافه کرد: این رو مادر و مادربزرگم برای جهازم دوخته بودن. برام خیلی عزیزه. اون وقت‌ها دامنش به این بلندی هم نبود؛ یا من کوتاه شده‌ام، یا لباس پیر.

خندیدم.

ـ لباس که پیر نمی‌شه.

مادر نگاهم کرد.

ـ چرا می‌شه.

دستش را روی آستین لباس کشید.

ـ فقط بلد نیست شکایت کنه.

به کمک مادر لباس را با احتیاط تنم کردم. همان موقع صدای صفیه از پشت دیوار بلند شد.

ـ گل‌بهار!

دویدم دم حیاط.

صفیه خودش را از روی دیوار نیمه‌کاهگلی بالا کشیده بود. همین که چشمش به لباس افتاد، دهانش باز ماند.

ـ وای...

سرم را بالا گرفتم.

ـ قشنگه؟

ـ خیلی.

از روی دیوار پایین پرید.

ـ خونه‌ی ما در نداره؟

ـ مگه دیوار چشه!

آمد دورم چرخید.

ـ اگه امشب یه پسری از پشت پنجره ببینتت، فردا مادرش میاد خواستگاری!

سنگ‌ریزه‌ای از زمین برداشتم و به طرفش پرت کردم.

ـ برو آماده شو، فضول!

سنگ چند وجب آن‌طرف‌تر افتاد. صفیه خندید و فرار کرد.

ـ نگفتم که خودت عروس می‌شی، گفتم خواستگار پیدا می‌کنی!

مادرم از توی اتاق گفت: شما دوتا، اگه حرفاتون تموم شده، زودتر آماده شین. وقت تنگه.

صفیه با خنده گفت: چشم، زن‌دایی!

بعد آهسته در گوشم زمزمه کرد: امشب می‌ریم سرمه هم می‌کشیم.

چشم‌هایم برق زد.

ـ اگه ننه‌م بفهمه...

ـ نمی‌فهمه.

هر دو همان‌قدر مطمئن بودیم که هیچ مادری از کار دخترهای چهارده‌ساله سر درنمی‌آورد.

و هر دو سخت اشتباه می‌کردیم.

صفیه تا پیچ کوچه دوید و برگشت.

ـ زود باش! دخترخاله‌های نرگس همه جمع شدن.

خواستم دنبالش بدوم که مادرم صدایم زد.

ـ گل‌بهار!

برگشتم.

چارقد را با دو دست گرفته بود. آمد جلو، موهایی را که از کنار گوشم بیرون زده بود، پشت گوشم برد و چارقد نازک آبیِ گلدار را آرام روی سربند سفیدم بست. چند سکه کوچک از دو سوی سربند آویزان بود و هر بار که سرم را تکان می‌دادم، نرم به گونه‌هایم می‌خورد.

چند لحظه سرتاپایم را نگاه کرد.

ـ چقدر خانم شدی... انگار از اول برای تو دوخته بودن.

دلم می‌خواست بپرسم قشنگ شده‌ام یا نه، اما روم نمی‌شد.

قبل از آن‌که چیزی بگویم، دست برد توی صندوقچه و آینه کوچکی با قاب نقره‌ای بیرون آورد.

آینه را مقابلم گرفت.

دختر توی آینه را شناختم...

اما نه کامل.

انگار کمی از خودم بلندتر شده بود.

لباس آبی، صورتم را روشن‌تر نشان می‌داد و سکه‌های ریز پایین دامن، کنار چارقدم، با هر نفسم آرام تکان می‌خوردند.

لبخند زدم.

مادرم هم لبخند زد.

ـ فقط یه چیز مونده.

از جعبه چوبی کوچکی، دو بند مهره آبی بیرون آورد و دور مچ دستم بست.

ـ مادربزرگت می‌گفت چشم بد، اول دنبال شادی خوشگلی و شادی آدم می‌گرده، از چشم بد دور باشی.

همین که خواستم از در بیرون بزنم، صدای مادرم پشت سرم آمد.

ـ گل‌بهار!

ـ جان؟

ـ یادت باشه امشب مهمونیه، نه بازی. خانم باش.

سرم را تکان دادم.

ته دلم اما مطمئن بودم هر جا صفیه باشد، بازی هم هست.


خانه نرگس فقط چند کوچه آن‌طرف‌تر بود.

هنوز به در خانه نرسیده بودیم که صدای دهل از دور شنیده می‌شد؛ ضربه‌هایش آرام بود، انگار داشت مردم را خبر می‌کرد.

کوچه پر از رفت‌وآمد بود.

زن‌ها بقچه به بغل، سلام‌سلام‌کنان می‌رفتند. پیرمردها دم در خانه‌ها ایستاده بودند و با لبخند، رفت‌وآمد را تماشا می‌کردند.

بوی اسپند، پیش از آن‌که خودِ خانه پیدا شود، به استقبالم آمد.

صفیه از لای جمعیت خودش را به من رساند.

نفس‌نفس می‌زد.

ـ بیا... بیا... تا زن‌ها حواسشون نیست.

ـ کجا؟

جواب نداد.

دستم را گرفت و از کنار اتاق اصلی رد شد. از دالان باریکی گذشتیم و به اتاق کوچکی رسیدیم.

شمس‌گل، دختر دایی نرگس، تا ما را دید، در را نیمه‌بست.

ـ زود باشین. اگه خاله زلیخا بفهمه، پوست همه‌مونو می‌کنه.

صفیه از توی بقه‌اش سرمه‌دان برنجی کوچکی بیرون آورد.

با غرور گفت: از صندوق ننم برداشتم.

با نگرانی پرسیدم: بعد می‌فهمه؟

ـ وقتی برگردوندمش، از کجا بفهمه؟

شمس‌گل خندید: از این‌که نصف سرمه‌ش کم شده!

همه خیلی ریز خندیدیم.

صفیه سرمه‌دان را باز کرد.

بوی سرمه، تلخ و آشنا، توی اتاق پیچید.

اول به چشم‌های خودش کشید.

بعد سراغ من آمد.

ـ تکون نخور.

پلک‌هایم را محکم بستم.

ـ نترس بابا...

نوک سرمه‌کش، خنک از کنار پلکم رد شد.

ـ تموم.

آینه را جلوی صورتم گرفت.

چشم‌هایم انگار یک‌دفعه درشت‌تر شده بودند.

دستم را روی گونه‌ام گذاشتم.

ـ وای...

شمس‌گل گفت: حالا خوشگل‌تر شدی.

همان لحظه، صدای خاله زلیخا مثل رعد توی حیاط پیچید.

ـ صفیه... شمس‌گل... کجایین شما؟

سه‌ نفری به هم نگاه کردیم.

رنگ از صورتمان پرید.

صفیه با عجله درِ سرمه‌دان را بست. شمس‌گل آن را زیر تشکچه پنهان کرد. من با گوشه چارقدم، دور چشمم را پاک کردم؛ اما هرچه بیشتر پاک می‌کردم، سرمه بیشتر پخش می‌شد.

در اتاق باز شد.

خاله زلیخا روی آستانه ایستاد.

اول به من نگاه کرد.

بعد به صفیه.

بعد به شمس‌گل.

دلم داشت از سینه بیرون می‌زد.

چند لحظه بعد، خاله زلیخا آهی کشید و آمد جلو. گوشه چارقدش را کمی با زبان خیس کرد و آرام، سرمه اضافی را از زیر چشمم پاک کرد.

بعد گفت: سرمه قشنگه... اما اگه اندازه باشه.

سرمه‌دان را که گوشه‌اش از زیر تشکچه پیدا بود، برداشت؛ درش را محکمتر کرد و دوباره گذاشت توی دست صفیه.

لبخند زد.

ـ حالا دیگه بیاین بیرون. عروس از صبح نشسته چشم‌انتظار، شماها هنوز دارین خودتونو تماشا می‌کنین.


همین که از اتاق بیرون آمدیم، صدای قوشمه بلند شد.

این بار دیگر آرام نبود.

زن‌ها کِل کشیدند و از وسط حیاط، صدای کسی آمد: خانواده داماد رسیدن!

صدای کِل زن‌ها چنان یک‌باره بالا رفت که گنجشک‌های روی درخت توت، هراسان از شاخه‌ها پریدند.

من و صفیه تا دم ایوان دویدیم.

حیاط پر شده بود از زن‌هایی که برای دیدن مهمان‌ها قد می‌کشیدند.

درِ چوبی خانه باز بود.

اول، مادر داماد پا به حیاط گذاشت؛ زنی چهارشانه با چارقد ابریشمی زیتونی که حاشیه‌اش با نخ طلایی گلدوزی شده بود. صورتش آرام بود، اما لبخندش گرمایی داشت که دل آدم را قرص می‌کرد.

پشت سرش، دو زن جوان سینی‌های بزرگی را روی سر گرفته بودند.

سینی‌ها زیر دستمال‌های قلمکار پنهان بود.

عمه خورشید آرام در گوش مادرم گفت: خدا خیرشون بده... دستِ پُری اومدن.

بعد از آن‌ها، زن‌های دیگر وارد شدند؛ هر کدام چیزی در دست داشتند. یکی بقچه‌ای از پارچه، یکی مجمعه‌ای پر از شیرینی، یکی کاسه‌ای مسی که رویش را با پارچه سفیدی پوشانده بودند.

همین که به میانه حیاط رسیدند، عمو صفر دهل را با تمام زور کوبید.

«دووم... دووم... دووم...»

یوسف هم بی‌درنگ قوشمه را به لب برد.

آهنگ، مثل آب زلال، میان حیاط دوید.

بی‌بی گوهر از ته مجلس صدا زد: وایسادین چیکار؟ شاباش بدین!

زن‌ها یکی‌یکی جلو آمدند. اسکناس‌های تاخورده و سکه‌های نقره رنگ را روی سینی انداختند.

یکی می‌گفت: خدا خیر و برکت بده.

دیگری می‌گفت: الهی همیشه خونه‌تون چراغون باشه.

صدای برخورد سکه‌ها با کف سینی، از هر موسیقی دیگری برایم شیرین‌تر بود.

نفهمیدم چرا.

شاید چون حس می‌کردم هر سکه، دعایی است که شکل فلز به خودش گرفته.

در همین شلوغی، دستمال قلمکار را از روی یکی از سینی‌ها کنار زدند.

«وای...» از دهان چند زن با هم بیرون آمد.

پارچه‌ای از مخمل زمردی، زیر نور عصر برق زد. کنارش، چارقد ابریشمی، جوراب‌های دست‌بافت، گیوه‌ای نو، دو کله‌قند کوچک که روبان سبز دورشان بسته بودند و جعبه‌ای مخملی که گوشواره‌های طلایی ظریفی در آن خوابیده بود.

صفیه آرام گفت: می‌بینی؟

فقط سر تکان دادم.

نرگس هنوز داخل اتاق بود و چیزی از این همه هیاهو نمی‌دید.

خاله زلیخا بقچه را گرفت و با احترام برد داخل.

زن‌ها هم دنبالش راه افتادند.


وقتی وارد اتاق شدم، نرگس روی تشکچه نشسته بود. پیراهن مخمل زرشکی تنش بود و روی آن، جلیقه‌ای مخملی با سکه‌دوزی‌های ظریف برق می‌زد. اما آن‌چه او را از همه زن‌های مجلس جدا می‌کرد، شال نازک قرمزی بود که از روی سربند سکه‌دارش تا روی شانه‌هایش می‌ریخت؛ توری سبک که نور فانوس از میانش رد می‌شد و صورت خندانش را سرخ‌تر نشان می‌داد.

هر بار که لبخند می‌زد، اشک گوشه چشمش زیر آن شال سرخ می‌درخشید.

تا مادر داماد را دید، بلند شد.

مادر داماد جلو رفت.

هر دو دست نرگس را میان دست‌هایش گرفت.

ـ سلام، دخترم.

صدایش آن‌قدر آرام بود که همه برای شنیدنش ساکت شدند.

ـ از امشب، دو تا مادر داری.

نرگس لبخند زد.

اما لبخندش نیمه‌کاره ماند.

چشمش به مادر خودش افتاد.

فاطمه خانم کنار دیوار ایستاده بود. لبخند می‌زد، اما انگشت‌هایش آن‌قدر محکم گوشه چارقدش را می‌فشرد که بند انگشتانش سفید شده بود.

مادر داماد جعبه مخملی را باز کرد. گوشواره‌ها را برداشت و آرام کنار گوش نرگس گرفت.

زن‌ها یک‌صدا کل کشیدند.

ـ ماشاءالله...

ـ به‌به...

ـ خدا قسمت همه دخترها کنه...

صفیه آرام آرنجم را زد.

ـ یه روز نوبت ما هم می‌شه؟

به صورتش نگاه کردم.

برای اولین بار، شوخی نمی‌کرد.

نمی‌دانستم چه بگویم.

فقط شانه بالا انداختم.

بی‌بی گوهر که انگار حرفش را شنیده بود، خندید.

ـ عجله نکنین دخترها... عروس شدن آسونه، زن موندن هنره.

صفیه زیر لب گفت:

ـ بی‌بی هر دفعه یه چیزی می‌گه که آدم اول می‌خنده، بعد تازه می‌فهمه چی گفت.

در همان لحظه، عمو صفر از حیاط فریاد زد: خاله زلیخا!

ـ ها، عمو؟

ـ حنا آماده‌ست؟

خاله زلیخا لبخند زد.

ـ آماده‌ست.

به کاسه بزرگ مسی که روی کرسی بود نگاه کرد. روی حنا را با دستمال سفیدی پوشانده بودند تا خشک نشود.

دستمال را آرام کنار زد.

بوی گلاب، حنا و میخک، یک‌باره در اتاق پیچید.

همه بی‌اختیار ساکت شدند؛ حتی بچه‌ها.

بی‌بی گوهر زیر لب گفت: خب... وقتشه دست عروس رنگ خوشبختی بگیره.

کاسه مسی را آوردند و میان اتاق گذاشتند.

دهل خاموش شده بود و فقط قوشمه، از دور، نغمه‌ای آرام می‌نواخت.

خاله زلیخا آستین‌هایش را کمی بالا زد و کنار نرگس زانو زد. در روستای ما می‌گفتند دست خاله زلیخا خوش‌قدم است؛ برای همین، در هر کار خیری او را پیش‌قدم می‌کردند.

دست‌های نرگس را میان دست‌های خودش گرفت.

ـ سردته؟

نرگس آرام سر تکان داد.

ـ نه.

اما صدایش آن‌قدر آرام بود که انگار از ته چاه بیرون آمده باشد.

بانو خانم، زن عمو صفر، لبخند زد.

ـ دروغ می‌گه. همه عروسا تو این شب دستاشون سرده. نه از سرما... از فردا.

چند زن زیر لب گفتند: راست می‌گه...

خاله زلیخا به فاطمه خانم و مادر داماد نگاه کرد؛ انگار از هر دو اجازه می‌خواست.

بعد انگشتش را در حنا فرو برد.

حنای تازه، نرم و خوش‌رنگ بود.

اول، دایره کوچکی وسط کف دست راست نرگس کشید. بعد همان نقش را روی دست چپش تکرار کرد.

با هر حرکت، زیر لب دعایی می‌خواند؛ آن‌قدر آهسته که فقط خودش و خدا می‌شنیدند.

بعد کاسه را جلو برد.

ـ هر کس دعایی برای عروس داره... بسم‌الله.

اول، مادر نرگس جلو آمد.

دست دخترش را گرفت.

انگشتش را به حنا زد.

اما همین که خواست روی دست نرگس بگذارد، مکث کرد.

لب‌هایش لرزید.

ـ الهی...

بقیه جمله در گلویش ماند.

اشک، بی‌اجازه روی گونه‌اش لغزید.

نرگس دیگر طاقت نیاورد.

سرش را روی شانه مادر گذاشت.

هر دو آرام گریه می‌کردند.

نه از آن گریه‌هایی که دل آدم را خالی می‌کند؛ از آن گریه‌هایی که تهش لبخند خوابیده است.

بی‌بی گوهر آهسته از جا بلند شد. دستش را روی شانه فاطمه خانم گذاشت.

ـ دختر که شوهر می‌کنه، از دلِ مادر نمی‌ره. فقط از این خونه می‌ره به اون خونه، ننه. حالا خوبه چهارتا خونه فاصله داره.

فاطمه خانم میان اشک‌هایش خندید.

ـ می‌دونم... ولی دل، حرف سرش نمی‌شه.

بی‌بی گوهر از جیب جلیقه‌اش یک حبه قند بیرون آورد و آرام توی دهان نرگس گذاشت.

ـ گریه با شیرینی قشنگ‌تره.

همه خندیدند.

همان خنده کوتاه، انگار بند سکوت را برید.

در همین شلوغی، خاله زلیخا صدایم زد.

ـ گل‌بهار!

ـ جانم، خاله؟

ـ شربت‌ها رو بیار، دخترم.

ـ چشم.

دویدم طرف مطبخ.

روی سینی، لیوان‌های بلوری را پر از شربت آلبالو چیده بودند. رنگ سرخش زیر نور فانوس می‌درخشید.

سینی را با هر دو دست برداشتم.

دلم می‌خواست این بار، هیچ اتفاقی نیفتد.

از لای جمعیت رد شدم.

یک قدم...

دو قدم...

سه قدم...

همان لحظه، پسر بچه‌ای دنبال یک نقل جلوی پایم پرید. جا خوردم.

سینی کج شد.

یکی از لیوان‌ها واژگون شد.

شربت، درست روی دامن گلدار عمه فائزه ریخت.

خشکم زد.

دستم می‌لرزید.

زیر لب گفتم: ببخشین...

عمه فائزه به دامنش نگاه کرد. بعد به صورت رنگ‌پریده من.

ناگهان زد زیر خنده.

ـ ای شیطون! حالا دیگه همه می‌فهمن منم امشب سهمی از شربت عروسی داشتم!

زن‌ها نفس راحتی کشیدند.

یکی گفت: خوبه رو لباس سفید نریخت!

دیگری خندید.

ـ حالا که گل انداخته، قشنگ‌تر هم شده!


زن‌ها یکی‌یکی جلو آمدند. هر کدام، نوک انگشتی حنا به دست نرگس گذاشتند و دعایی کردند.

بعد نوبت دخترهای دم‌بخت شد.

بی‌بی گوهر کاسه حنا را برداشت و با شیطنت گفت: ببینم... کدومتون دلش می‌خواد سال دیگه، مثل امشب، این‌جا بشینه؟

دخترها یک‌صدا خندیدند.

یکی صورتش را پشت چارقد پنهان کرد. یکی دیگری را هل داد.

صفیه از پشت سر مرا جلو فرستاد.

ـ این!

ـ وای، صفیه!

تعادلم به هم خورد و درست جلوی بی‌بی گوهر ایستادم.

صورتم آتش گرفت.

خواستم برگردم که بی‌بی دستم را گرفت.

ـ وایسا.

کف دستم را باز کرد. نوک انگشتش را به حنا زد و فقط یک نقطه کوچک وسط دستم گذاشت.

ـ این، سهم تو.

زن‌ها با خنده گفتند: ماشاءالله... انشاالله حنای اصلی.

صدای دعا از هر طرف بلند شد.

چنان خجالت کشیدم که سرم را پایین انداختم و به نوک کفشم خیره شدم.

صفیه آرام خندید.

ـ نگاهش کن... از حالا سرخ شده!

خواستم تلافی کنم که بی‌بی گوهر گفت: صفیه!

ـ جان، بی‌بی؟

ـ تو هم بیا، شیطون‌بلا.

صفیه با اعتماد جلو رفت.

بی‌بی کف دست او را هم حنا گذاشت. بعد چشمکی زد و گفت: اینو باید رو لبت می‌زدم که تا آخر شب نتونی پرچونگی کنی.

زن‌های جمع خندیدند.

زن‌دایی رقیه گفت: قسمت باشه، هر دوتون یه روز عروس بشین.

صفیه دستم را گرفت.

حنا هنوز خیس بود.

هر دو، بی‌اختیار، به کف دست‌هایمان نگاه کردیم.

آن نقطه کوچک فقط حنا نبود.

انگار بزرگ‌ترها با همان نقطه، مرا یک قدم از کودکی دورتر کرده بودند.

در همان لحظه، صدای دهل دوباره از حیاط بلند شد؛ این بار محکم‌تر از همیشه.

عمو صفر فریاد زد: زن‌ها! حنا بسته شد... حالا نوبت شادیه!

خانه از جا کنده شد.

نرگس، با دست‌های حنابسته، میان حلقه زن‌ها ایستاده بود. اشک هنوز گوشه چشمش برق می‌زد، اما لبخندش از همه چراغ‌های خانه روشن‌تر بود.

صفیه بی‌هوا دستم را گرفت.

ـ گل‌بهار! بیا.

ـ کجا؟

ـ وسط.

ـ نه...

ـ یعنی چی نه؟

آن‌قدر کشید که ناچار همراهش شدم.

دخترها حلقه‌ای دور نرگس ساختند. نرگس دست‌های حنابسته‌اش را بالا نگه داشته بود تا نقش حنا خراب نشود، اما پاهایش آرام با آهنگ همراهی می‌کرد.

صفیه چرخید و گفت:

ـ حالا تو!

ـ بلد نیستم.

ـ دروغ نگو.

دستم را بالا آورد.

ـ فقط پاشنه... پنجه... همین.

یک قدم برداشتم.

دامن آبی دور پاهایم تاب خورد.

سکه‌های پایینش به هم خوردند.

صدای ظریفشان، میان آن همه هیاهو، فقط به گوش خودم رسید.

دومین قدم را محکم‌تر برداشتم.

بعد سومین.

کم‌کم خنده روی لب‌هایم نشست.

بی‌بی گوهر از همان گوشه صدا زد: خورشید!

مادرم برگشت.

ـ جان بی‌بی؟

ـ ببین دخترت، لباسو زنده کرده.

مادرم نگاهم کرد.

چیزی نگفت.

فقط همان لبخند آرامش را عمیق‌تر زد.

دلم گرم شد.

برای اولین بار حس کردم آن لباس آبی دیگر فقط لباس مادر نیست. خاطره جوانی او، برای چند ساعت، روی شانه‌های من نشسته بود.

در همین وقت، حسن با صورتی گل‌انداخته از دویدن، از میان جمعیت رد شد. در دستش کاسه کوچکی از گردو و کشمش بود.

داد زد: راه بدین!

کسی راه نداد.

یکی بغلش کرد. یکی گونه‌اش را کشید. دیگری مشتی نقل توی جیبش ریخت.

حسن خودش را خلاص کرد و دوباره دوید.

اما این بار پایش به لبه قالی گیر کرد.

کاسه از دستش رها شد.

گردوها و کشمش‌ها مثل دانه‌های باران روی قالی و حیاط پخش شدند.

حسن همان‌جا خشکش زد.

نگاهش میان کاسه خالی و خاله زلیخا رفت‌وآمد می‌کرد.

خاله زلیخا دست به کمر زد.

ـ حسن!

پسرک لبش را گاز گرفت.

ـ به خدا...

بی‌بی گوهر نگذاشت جمله‌اش تمام شود.

خم شد، یک مشت گردو از روی قالی جمع کرد و توی دامنش ریخت.

بعد رو به زن‌ها گفت: هر کی امشب خرابکاری نکرده، معلومه هنوز به مجلس نرسیده.

زن‌ها خندیدند.

عمه فائزه هم نشست و گردوها را جمع کرد.

صفیه زیر لب گفت: امشب نوبت حسن بود.

نگاهی به لکه کم‌رنگ شربت روی دامن عمه فائزه انداختم و خندیدم.

ـ دیگه خیالم راحت شد.

ـ از چی؟

ـ از این‌که فقط من خرابکاری نمی‌کنم.

هر دو زدیم زیر خنده.

کمی آن‌طرف‌تر، مادر داماد آرام به کنار فاطمه خانم رفت. بی‌آن‌که حرفی بزنند، دست همدیگر را گرفتند.

مدتی همان‌طور کنار هم ایستادند.

نه به هم نگاه کردند، نه چیزی گفتند.

فقط دست‌هایشان آرام در دست هم بود.


شب آرام‌آرام روی روستا می‌نشست.

فانوس‌ها روشن‌تر از پیش می‌سوختند. بوی اسپند هنوز در هوا بود و از مطبخ، عطر برنج دم‌کشیده و دارچین می‌آمد.

بچه‌ها، خسته اما راضی، گوشه حیاط نشسته بودند و آخرین نقل‌ها را می‌شمردند.

من کنار حوض ایستادم و دستم را، که هنوز نقطه کوچکی از حنا روی آن بود، در نور فانوس نگاه کردم.

صفیه کنارم آمد.

آرنجش را به بازویم زد.

ـ چی نگاه می‌کنی؟

لبخند زدم.

ـ هیچی... فقط دلم نمی‌خواد امشب تموم بشه.

نرگس آرام و بااحتیاط به حیاط آمد. حنای کف دستش کم‌کم خودش را می‌بست.

بی‌بی گوهر رفت کنارش.

ـ دستاتو زیاد تکون نده.

نرگس لبخند زد.

ـ خارش گرفته.

ـ هرچی بیشتر بخاره، می‌گن شوهرت بیشتر دوستت داره.

صفیه فوری گفت: پس یه پر بیارین، بیشتر بخارونیم!

حیاط از خنده پر شد.

نرگس هم خندید؛ آن‌قدر که اشک دوباره گوشه چشمش نشست.

اما این بار، اشکش از غم نبود.


کم‌کم صداها آهسته‌تر شد.

زن‌ها یکی‌یکی نشستند. بعضی چارقدشان را شل کردند و بعضی دیگر مشغول جمع کردن استکان‌ها و سینی‌ها شدند.

از مطبخ، هنوز بوی برنج دم‌کشیده می‌آمد و بخار دیگ از پنجره کوچک بالا می‌رفت.

نرگس کنار مادرش نشسته بود. هر دو آرام با هم حرف می‌زدند و گاهی بی‌اختیار می‌خندیدند؛ انگار می‌خواستند پیش از آن‌که صبح برسد، همه حرف‌هایی را که سال‌ها فرصت گفتنش را نداشتند، همان یک شب به هم بگویند.

صفیه نقلی را که ته جیبش مانده بود، نصف کرد و نیمش را به من داد.

گفت: می‌دونی؟

ـ چی؟

ـ فردا شب این خونه ساکت می‌شه.

نگاهی به پنجره اتاق نرگس انداختم.

چراغ گردسوز پشت پنجره هنوز روشن بود.

آهسته گفتم:

ـ آره...

صفیه نقل را در دهانش گذاشت.

ـ من اگه جای خاله فاطمه بودم، نمی‌ذاشتم دخترم بره.

خواستم بگویم «رسمه.»

اما نگفتم.

چون خودم هم نمی‌دانستم اگر روزی جای او باشم، دلم به رسم راضی می‌شود یا نه.

پوقتی از خانه نرگس بیرون آمدیم، شب کاملاً روی روستا نشسته بود.

فانوس‌ها یکی‌یکی خاموش می‌شدند. صدای دهل، حالا از پشت چند کوچه می‌آمد؛ دور، آرام و خواب‌آلود.

راه خانه را در سکوت آمدیم.

برای اولین بار، نه من حرفی می‌زدم، نه صفیه.

انگار هر دو چیزی از آن شب را توی دلمان بغل کرده بودیم.


مادرم همین که به خانه رسید، چراغ گردسوز را روشن‌تر کرد.

بعد، بی‌آن‌که چیزی بگوید، کمکم کرد دکمه‌های جلیقه را باز کنم.

لباس آبی را آرام از تنم بیرون آورد.

برای لحظه‌ای دلم گرفت؛ انگار با درآوردن آن لباس، شادی امشب هم داشت از تنم جدا می‌شد.

مادرم لباس را در دستم گذاشت.

نگاهش آرام بود.

ـ خودت تاش کن.

لباس را روی تشک پهن کردم.

این بار عجله نکردم.

چین‌های دامن را صاف کردم. سکه‌های پایینش را از لای پارچه بیرون کشیدم که نشکنند. آستین‌ها را روی هم خواباندم.

بعد، همان‌طور که دیده بودم مادرم همیشه انجام می‌دهد، یک بار دیگر با کف دست روی لباس کشیدم.

نمی‌دانم چرا.

فقط حس کردم لباس این‌طور کمتر چروک می‌شود.

مادرم چیزی نگفت.

فقط از گوشه چشم نگاهم می‌کرد.

وقتی لباس را تا کردم، آن را گرفت.

لبخندی زد؛ آرام، کوتاه، اما پر از رضایت.

ـ آفرین.

همین یک کلمه بود.

اما دلم را گرم کرد.

لباس دوباره به صندوقچه برگشت.

مادرم آن را میان پارچه‌های سفید گذاشت.

درِ صندوق را بست.

قفل برنجی، همان صدای کوتاه همیشگی را کرد.

تق.


صبح، نقطه حنا هنوز کف دستم مانده بود.

رنگش از دیشب کم‌رنگ‌تر شده بود، اما هنوز می‌شد دیدش.

رفتم کنار صندوقچه و دستم را روی درِ چوبی‌اش گذاشتم.

برای اولین بار، دلم خواست بدانم مادرم چند ساله بود که آن لباس را پوشید؛ چند بار با همان دامن آبی در عروسی‌های روستا چرخید؛ و پیش از من، چند بار دستش را با حنا رنگ کرد.

آن شب، من فقط یک لباس آبی نپوشیدم.

برای اولین بار، سهم کوچکی از خاطره زن‌های خانه‌مان را به تن کردم.

و هنوز، هر وقت از دور صدای دهلی به گوشم می‌رسد، پیش از آن‌که یاد عروسی بیفتم، یاد صندوقچه‌ای می‌افتم که بوی گل محمدی خشک می‌داد؛ و مادری که با سپردن یک لباس، بی‌آن‌که خودش بداند، دست دخترش را گرفت و آرام از مرز کودکی گذراند.

پایان

«ببخشید اگر قلمم در وصفِ شکوهِ این سنتِ زیبا، کوتاه و صغیف بود؛ شاید هیچ واژه‌ای نتواند طعمِ بوی حنا و گرمای این آیین را به درستی بر زبان بیاورد.»

داستانداستان کوتاهنویسندگیکرمانجیخراسان شمالی
۰
۰
سارا حیدریان
سارا حیدریان
«نه نویسنده‌ام، نه شاعر؛ من تنها کسی هستم که در آغوشِ واژه‌ها به خویشتن بازمی‌گردد. شاید اینجا، راهی باشد به سوی قراری گمشده… هم برای من، هم برای تو.»
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید