
در دامنهی کوهساری دورافتاده، روستایی بود با دیوارهای گِلی و نخلهای خاکستری.
در آن خاک، مردگان آرام نمیگرفتند. تن زیر لایههای خاک میپوسید، اما یادها و ناگفتههایشان چون مِهی سربیرنگ از روزنههای زمین بالا میزد و در کوچهها میپیچید. هر که از میان مِه میگذشت، دیگر خودش نبود؛ مردی میانهی راه، زنبیل خرما را رها میکرد و با صدای بلند دختربچهای را صدا میزد که چهل سال پیش در چاه افتاده بود؛ زنی بر سر تنور، خمیر را رها میکرد و دستهای سوختهاش را به بوی پیراهن مادری میچسباند که چهرهاش را ندیده بود. گذشته، چون توری چسبناک بر روی اکنون میافتاد و آدمها در حسرتهای مردگان، عقل و حیات خویش را گم میکردند.
تنها سدِّ میان آبادی و این تباهی، «میراثدار» بود؛ تنی که قرعه به نامش افتاده بود تا در کلبهای دورافتاده در لب شورهزار، بارِ تمام یادها را به دوش بکشد. هر صبح و شام، پیالههایی از آب و غبارِ مِه را سر میکشید تا هوا برای دیگران صاف بماند. اما بهای هر جرعه، پاک شدنِ پارهای از جان خودش بود.
ماهور سالها بود که دیگر نام خواهرش را نمیدانست. بوی نان تنور خانهشان از حافظهاش پریده بود و چهرهی خودش در آب را نمیشناخت. با هر پیاله، خاطرهای غریبه جایش را در سر او میگرفت: صدای شکستن استخوان سربازی در جنگی کهن، گریهی کودکی ناشناس، التماس بیماری بر بستر مرگ.
با اینهمه، گاهی میان تبهای شبانه، ناخودآگاهش چیزی را پس میزد که پاکشدنی نبود. مردی با سرانگشتانی گلآلود، روی دیوار رویاهایش طرح یک پیاله میکشید؛ پیالهای با لبهای اندک کج. در دل تاریکی، بوی خاک خیسخورده و صدای چرخش مداوم چرخی سنگی در گوشش میپیچید، و گرمای دستی بر شقیقهاش مینشست که میگفت: «دست من وقتی تو روبهرویم میایستی، دیگر صاف کار نمیکند ماهور...» ماهور وحشتزده بیدار میشد، پیراهنش خیس از عرق، و انگشتانش هنوز حس زبری گل خشکشده را به یاد داشتند؛ بی آنکه بداند چرا.
او به یاد نمیآورد که در سالهای پیش از قرعه، مردی به نام «سوران» برای نگاهش خاک را شکل میداد. به یاد نمیآورد روزی را که ریشسفیدان نام او را از کوزهی تقدیر بیرون کشیدند و سوران با چنگ و دندان در برابرشان ایستاد، تا جایی که با سنگ و دشنام او را تا غارهای بالادستِ صخره راندند و گفتند اگر حتی سایهاش به نزدیکی کلبهی میراثدار بیفتد، خونش حلال است. ریشسفیدان خوب میدانستند که بند نافرمان عشق، مانعِ تسلیم شدن در برابر آیین است؛ غافل از اینکه میان افسانههای دیرین خاک نجوا میشد: «خاطره را به زور نمیتوان از میراثدار جدا کرد؛ یادها تنها زمانی تنِ او را رها میکنند که به دستی سپرده شوند که نخستین پیوندِ روحش با او بوده است.»
و ماهور، در زیر هجوم پیالههای سربی، نخستین چیزی را که به دست فراموشی سپرد، نام و چهرهی همان سفالگر بود.
تا آن شب؛ شبی که تبی سیاه ناگهان به جان آبادی افتاد. بیش از بیست تن در فاصلهی غروب تا نیمهشب خاموش شدند.
مِه از گورستان همچون دیواری سیاه و ستبر برخاست و به در و دیوار کلبه کوبید. ماهور پیاله پشت پیاله نوشید. بیش از بیست مرگ، بیش از بیست احتضار و فریاد در رگهایش فوران کرد. استخوانهای کاسهی سرش تیر کشید. رگهای گردنش کبود شد و دهانش طعم آهن و زهر گرفت. تنش دیگر تاب نمیآورد؛ مِه از منافذ پوستش پس میزد و او خود را در آستانهی مرگ میدید.
نیمهشب، پایبرهنه در کلبه را گشود. نوری در کار نبود، اما گامهای لرزانش بیهیچ تردیدی روی سنگلاخها برداشته میشدند؛ تلوتلوخوران از روستای خواب رفته خارج شد، شیب صخره را پیمود و در دهانهی غار بر زمین افتاد.
شعلهی ضعیف کورهی سفالگری، سایهی مردی را روی سنگها انداخته بود. ماهور به زحمت سر بلند کرد. چشمانِ سیاهش به چشمانِ مات مرد دوخته شد. با صدایی که از شدتِ درد میلرزید، زمزمه کرد: «تو... تو کیستی؟ نمیدانم چرا اینجام...»
سوران انگار هنوز باور نداشت که ماهور واقعاً در دهانهی غار ایستاده است. خود را به او رساند. خودش بود؛ همان زنی که سالها در خیال و خواب، دوباره و دوباره به آغوشش کشیده بود.
اشک بیصدا از میان گلِ خشکشدهی گونههایش راه باز کرد. با دلی شکسته لب گشود: «ماهور... منم. سورانِ تو»
رعشهای در تن ماهور افتاد. کلمات در تاریکی ذهنش پژواک گرفتند: «این صدا... من این صدا را میانِ آوارِ خوابهایم شنیدهام...»
سوران دست گشود و یک قدم جلو آمد.
ماهور با دیدن باریکههای دود سربی که از لای انگشتان و گوشهی لب خودش بیرون میزد، خود را عقب کشید و هراسان فریاد زد: «جلو نیا... دست به من نزن! من سراپا دردم، زهرم، مرگم... اگر لمسم کنی، تو را هم میبلعند.»
سوران ایستاد. نگاهش آرام بود؛ آرامشی که از سالها انتظار میآمد. لبخندی کمرنگ گوشهی لبش نشست و گفت: «دیر شده ماهور... بگذار این بار من پیالهی تو باشم.»
پیش از آنکه ماهور بتواند بگریزد، سوران او را در آغوش کشید. دستهای زبر و گِلآلودش دور شانههای لرزان ماهور پیچید و لبهایش را بر لبهای مهگرفتهی او گذاشت.
دمی هولناک بر غار حاکم شد. سوران مِه را، همراه با خاطرات مسموم، اندوهها، نامها و چهرههای غریبه، با تمام نیرویی که از سالها حسرت در جانش مانده بود، از سینهی ماهور بیرون کشید و فرو داد.
صدای نالهای خفه از گلوی مرد برخاست. پاهایش سست شد و لب بر لب هم، با چشمانی خیس، هر دو به زانو افتادند. ماهور لرزش سهمگینی را زیر پوست او حس کرد؛ همزمان با وارد شدن مِه به جان سوران، تنِ مرد رو به سفتی نهاد. حرارت بدنش ناگهان فرو نشست. دستهایی که ماهور را نگه داشته بودند، سختتر و سنگینتر شدند؛ رنگِ پوستش گویی آب از دست میداد و به سرخیِ گلِ کوره میزد. در زیر نور ماه که از روزنهی سقف میتابید، خطوطی شبیه ترکهای ظریف روی گردن و بازوان سوران دهان باز کرد.
ماهور سبکیِ ناگهانی و عجیبی را در رگهایش چشید؛ گویی سنگی عظیم از قفسهی سینهاش فرو ریخت و هوای زلال کوهستان به جایش نشست. چشمانش تار شد و در آرامشی بدون همهمه، در آغوش سنگین و سرد مرد به خواب رفت.
سپیده که از روزنهی صخرهها بر کف غار تابید، ماهور چشم باز کرد.
نه دردی در استخوانهایش بود و نه صدایی از مردگان در کاسهی سرش هیاهو میکرد. ذهنش مانند برکهای پس از باران، صاف و زلال بود؛ اما در اعماق آن زلالی، هیچ خاطرهای ، هیچ نامی از گذشته شناور نبود.
برخاست. کورهی سفالگری خاموش بود. پیرامون را نگاه کرد. هیچ جنبندهای در غار نبود، جز تندیسی از گل سرخ در چند قدمیاش؛ تندیس مردی که زانو بر خاک زده بود، با سینهای فراخ و دستهایی گشوده به حالت آغوش. از میان ترکهای باریک روی تنهی سفالینش، رگههایی تیره از دوده و مِه در بند افتاده بود و دیگر به هوا برنمیخاست.
ماهور، آهسته و بیصدا، گامی به جلو برداشت. تپش قلبش تند شده بود؛ حسی غریب و بیتابکننده، مثل از دست دادن عزیزی، بر دلش چنگ میزد.
انگشتانش را با احتیاط روی سینهی سرد و سخت تندیس لغزاند. هنوز در عمق سفال، رگهای از گرمایی دور و آشنا نفس میکشید.
اشکی داغ از گوشهی چشمش چکید و روی پوستهی ترکخوردهی تندیس سر خورد. با صدایی که از بیپناهترین نقطهی جانش برمیخاست، نجوا کرد:
«تو را نمیشناسم... اما چرا برایت دلتنگم؟»
پایان