
این لحظهی پرآشوب و پرتنش، همان لحظهایست که حضرت عیسی میگوید جانش مانند این نان تکهتکه خواهد شد و خونش مانند این شراب جاری میشود و عامل مرگش یکی از همین آدمهاییست که دور سفره نشستهاند.
و این حرف که او در کمال آرامش و پذیرش زده، موجی از وحشت، حیرت و اندوه به جان حواریون انداخته است.
از اینجا به بعد، نمادها شروع میکنند به حرف زدن.
در این تابلو، حضرت عیسی و تمام حواریون در یک طرف میز نشستهاند؛ نه در مقابل یکدیگر. همه در یک جبههاند، دستکم در ظاهر.
اما یهودا، خائن، همان کسیست که سکهای در دست دارد؛ سکهای که در ازای لو دادن مکان حضرت عیسی دریافت کرده بود. نمکهای ریخته و واژگونشده جلوی او نیز در برخی تفسیرها نمادی از شکستن عهد دانسته شدهاند.
داوینچی برای این صحنه فقط آدمها را کنار هم ننشانده؛ تقریباً همهچیز را طوری چیده که چشم ما دوباره و دوباره به سمت حضرت عیسی برگردد.
سه پنجره پشت سر، عدد سه را به عنوان نماد تثلیث تداعی میکنند و چهار گروه سهنفرهی حواریون هم ترکیبی از سه و چهار را به وجود آوردهاند؛ سه که در مسیحیت جایگاه ویژهای دارد و چهار که میتواند نماد چهار عنصر بنیادین آفرینش باشد.
حضرت عیسی هم درست در مرکز پنجرههاست و هم در مرکز گروه.
حتی حالت نشستن او شکلی شبیه مثلث میسازد؛ مثلثی که علاوه بر ارتباطش با تثلیث، در ترکیببندی هنر نیز میتواند نمادی از آگاهی و خرد باشد. ( مثلث نماد آگاهی)
و بعد میرسیم به یکی از چیزهایی که همیشه در آثار داوینچی برایم جذاب بوده: ریاضیات.
پرسپکتیو دقیق و حسابشدهی او باعث شده خطوط معماری و میز و فضای اتاق، همه به شکلی چشم ما را به سمت حضرت عیسی هدایت کنند. انگار حتی اگر خودمان هم نخواهیم، تابلو مجبورمان میکند دوباره به مرکز آن اتفاق برگردیم.

جالبتر اینکه داوینچی برخلاف بسیاری از تصاویر مذهبی، هالهای دور سر حضرت عیسی نکشیده است. شاید همین نبودن هاله، با نگاه انسانی و واقعگرایانهی او به شخصیتهای تابلو هماهنگتر باشد؛ همانطور که یهودا هم هیچ علامت ظاهری روی صورتش ندارد که به ما بگوید خائن است.
و این به نظرم یکی از تلخترین قسمتهای ماجراست.
چون ما از اول میدانیم چه کسی خائن است، اما آدمهای داخل تابلو نمیدانند.
برای باقی حواریون هم تفسیرهای زیادی وجود دارد. مثلاً آن کسی که انگشتش را بالا گرفته، سنت توماس دانسته شده که بعدها دربارهی رستاخیز عیسی خواهان اثبات و یقین میشود.
یا سنت پیتر که چاقویی در دست دارد؛ اشارهای به زمانی که هنگام دستگیری حضرت عیسی، برای دفاع از او گوش مالخوس را برید. حتی گفته شده این چاقو میتواند پیشآگاهی از مرگ یهودا هم باشد.
هرچه بیشتر به این تابلو نگاه میکنم، بیشتر حس میکنم داوینچی فقط یک واقعهی مذهبی را نقاشی نکرده؛ یک اتاق پر از آدم ساخته که هرکدام چیزی میدانند، چیزی نمیدانند، چیزی را باور دارند یا قرار است خیلی زود باورشان فرو بریزد.
و شاید برای همین است که از نظر من، این تابلو جزو غمگینترین آثار هنریست.
نه فقط به خاطر چیزی که قرار است برای حضرت عیسی اتفاق بیفتد؛
بلکه چون نشان میدهد ممکن است از یک سفره بخورید، در یک مکان بنشینید و از یک مسلک حرف بزنید، اما باز هم سایهی خیانت درست در نزدیکیتان باشد.
۱۶مهر/ ۳۲۸ روز مانده