قرنطینه یا همان مسئولیت پذیری با خانه‌نشینیِ اختیاری باعث شده زمان زیادی برای مطالعه اخبار و اطلاعات مرتبط با حوزه استارت‌آپ‌ها داشته باشم. پس از مطالعه تعداد قابل توجهی از اظهار نظرات که متاسفانه کارشناسی نیز نیستند، از وضعیت خطرناک استارت‌آپ‌ها به شدت ترسیدم و تصمیم گرفتم که این مطلب را به رشته تحریر درآورم.
برای اینکه بتوانیم شرایط و وضعیت را درست درک کنیم، ابتدا سعی دارم که به صورت خلاصه مروری بر اتفاقات سال گذشته داشته باشم.
تحریم‌های بین‌المللی
سالی که گذشت،با دستور دونالد ترامپ، میزان تحریم‌ها افزایش و شدت آنها هم تقریباً به حداکثر رسید. منع همکاری و عاقبت مجازات در انتظار شرکت‌هایی بود که به نوعی با سازمان‌های ایرانی در تماس و مراوده بودند. پس از این اقدام، اندک و محدود شرکت‌هایی که قبلاً با ایران کار می‌کردند، با ارسال نامه‌هایی خدمات رسانی خود را به ایرانیان قطع کردند. صد البته که کسب و کارهای سنتی نیز از این تحریم رنج کشیدند ولی کسب و کارهایی که بر بستر اینترنت فعالیت می‌کردند، خدمات ارزشمندی مانند میزبانی ارزان و با کیفیت، ابزارهای تبلیغات بین‌المللیِ کلیکی و ایمیلی و ... ، ابزارهای اندازه‌گیری و تِرَکینگ، ابزارهای تحلیلی و بقیه موارد را از دست دادند و این موارد به شدت هزینه‌های کار کردن برای این کسب و کارها را بالا برد تا جاییکه که کسب و کارهای اینترنتی که سعی داشتند به جای سود بالای روی تعداد کم فروش، روی سود کم روی تعداد بالای فروش تمرکز داشته باشند را به جایی رساند که با افزایش چشم‌گیر هزینه‌های اجرایی و بازاریابی، ادامه مسیر به شدت طاقت‌فرسا و بعضاً غیر ممکن شده بود.
افزایش قیمت بنزین
در آبان‌ماه سال گذشته افزایش ناگهانی قیمت بنزین بدون اعلام قبلی باعث ایجاد التهاب شدیدی در بین مردم شد. رفتارهای هیجانی و برآمده از احساسات و محتواهای فاقد ارزش کارشناسی از طرف دوست و دشمن که این رفتار احساسی را تشدید می‌کردند باعث شد که تصوری در ذهن مردم شکل بگیرد که سفره آنها در حال کوچک شدن است. این تصور به درست یا غلط تاثیر زیادی بر کاهش تمایل و تصمیم به نخریدن بین مردم داشت. این شیوه رفتاری به خودی خود روی تمامی کسب و کارها موثر بود و نتیجه‌ی نزولی داشت ولی کسب و کارهایی که به صورت آنلاین خدمات رسانی می‌کنند بنا بر تصوری سنتی، چون بر خلاف واقعیت، خریدی غیر ضروری به نظر می‌رسند و برخی نیز آن را لاکچری می‌دانند بیشتر از کسب و کارهای سنتی کساد شدند.
اغتشاشات آبان‌ماه
عدم کنترل وضعیت روحی و روانی مردم توسط دولت فخیمه تدبیر و امید در پی افزایش ناگهانی قیمت بنزین، باعث شد مردم به حق اعتراضاتی را داشته باشند. در این میان اما افرادی با حمایت شبکه‌های معاند آغاز به اغتشاش و بر هم زدن روند اعتراض مدنی مردم کردند و آن فاجعه رخ داد.
این همه داستان نیست!!! علاوه بر اینکه این جوِّ بدِ روانی به خودی خود میزان فروش کسب و کارهای آنلاین را تحت‌الشعاع قرار داده بود، سازمان امنیت ملی کل کشور تشخیص داد تا اینترنتی به مدت 10 روز به صورت کامل قطع شود!!! البته که شبکه‌ی ملی اطلاعات برخی از دامنه‌های ir. را پشتیبانی می‌کرد ولی عموم و اکثر کسب و کارهای اینترنتی تمام فروش خود را از دست دادند.
بهتر است بدانیم که در کسب و کارهای اینترنتی، کاربران با هزاران تلاش و صرف هزینه‌های فراوان بازاریابی به سرویس جذب می‌شوند ولی با کمی در دسترس نبودن یا حتی کاهش کیفیت به سرعت سرویس خود را تعویض می‌کنند. این در مورد کسب و کارهای نوپایی که کاربران هنوز به صورت کامل به استفاده از آنها عادت نکرده‌اند یا این سرویس‌ها جزو موارد ضروری زندگیشان نیست، شدت بالاتری دارد. این قطع اینترنت باعث شد هزینه‌های فراوان قبلی در راستای جذب کاربران تا ادازه قابل توجهی هدر داده شود.
پس از اتصال مجدد اینترنت، به گواه گزارشات ارائه شده توسط انواع سرویس‌های آنلاین، حدود 4 الی 5 ماه زمان نیاز بود تا به سطح قبلی از نظر فروش و رشد در نمودارهای مربوطه برسند که کسب و کارهای اینترنتی با موضوع بعدی پنجه در پنجه شدند.
کاهش فروش نفت و کسب و کارهای اینترنتی
تقریباً اکثر کسب و کارهای اینترنتی و استارت‌آپ‌ها قبل از تمامی این مشکلات به اتفاق معتقد بودند که سازمان امور مالیات و دارایی، درک درستی از انواع کسب و کارهای اینترنتی نداشت. شیوه‌ی محاسبه مالیات در کسب و کارهای اینترنتی علی‌الخصوص استارت‌آپ‌هایی که در مدل پلتفرم به خدمت رسانی مشغول بودند، بزرگترین سوء تفاهم بین بنیان‌گذاران استارت‌آپی و کارشناسان محترم مالیاتی بود.
این مشکل با پیگیری‌های انجمن کسب و کارهای اینترنتی در حال پیگیری و شفاف سازی بود که کاهش فروش نفت آن هم در این حد که شاهد آن هستیم باعث شد تا برنامه موقت بودجه کشور که به نظر دائمی هم می‌رسد بر اساس اخذ مالیات تامین گردد و دیواری کوتاهتر از استارت‌آپ‌های نوپای بدون پارتی پیدا نمی‌شود!!!
این موضوع فقط به اداره مالیات ختم نشد و شهرداری عزیز نیز با اعلام و بستن دفاتر برخی از این استارت‌آپ‌ها حجت را برای بقیه تمام کرد.
در واقع کسب و کارهای نوپایی که تا چند سال اول نه تنها هیچ سودی ندارند بلکه پر از هزینه هم هستند باید علاوه بر جنگ برای ادامه حیات و جذب مشتری، در سنگر اداره‌جات دولتی نیز به دفاع بپردازند.
رمز دوم پویا
با وجود اینکه رمز دوم پویا با نیتی خیر راه‌اندازی گردید ولی الحق که ایرادات فراوانی در پیاده‌سازی داشت. داستان رمز دوم پویا آنقدر مشکل ساز بود که در کانال‌های جُک و سرگرمی، یکی در میان مطلب طنزی با عنوان رمز دوم پویا نوشته می‌شد. افت شدیدی که در تعداد تراکنشات استارت‌آپ‌ها به وجود آمد آنها را تا نزدیک تعطیلی کشاند و متاسفانه تنها آمار کاهش دزدی‌های اینترنتی پخش شد نه کاهش فروش چشم‌گیر فروشگاه‌های اینترنتی.
عقب‌نشینی سرمایه‌گذاران
در بازاری که اگر امروز دلار بخری، فردا می‌توانی با درصدی سود آن را بفروش برسانی یا اگر آپارتمانی خریداری کنی سال بعد با یک سود بسیار خوب بدون ریسک به سرمایه خود خواهی رسید و با این همه مشکلات که ارگان‌های دولتی و شبه دولتی و بعضاً خصوصی برای کسب و کارهای نوپا ایجاد می‌کنند و مدام در حال سنگ‌اندازی هستند، قانع کردن یک سرمایه‌گذار که تازه سنتی هم نباشد و به تمامی قوانین سرمایه‌گذاری خطر پذیر آشنا باشد، سخت است.
در این میان اخباری از تعدادی سازمان شبه دولتی رسید که ادامه سرمایه‌گذاری در استارت‌آپ‌هایی که قبلاً به آنها تعهد داشته، با وجود اینکه بودجه خوبی برای این کار داشتند را متوقف کرده که این موضوع ترس بالایی بین بقیه سرمایه‌گذاران فرشته و خطرپذیر و ... ایجاد کرد.
از طرفی افق جذب سرمایه برای کسب و کارهای اینترنتی نیز کدر و مات شده و امید به حیات آینده به شدت بر عملکرد آنها تاثیر گذاشته است.
کرونا و ختم داستان
بر خلاف تصوری که برخی مقامات و رسانه‌ها ایجاد کرده‌اند که کرونا و خانه‌نشینی باعث رونق شده، کرونا ضربه آخر و به اصطلاح فنّ استاد را به این دست از کسب و کارها وارد کرد. به نمودار زیر توجه کنید:
به جز برخی از سرفصل‌های کاری مثل رسانه و آموزش و خریدهای آنلاین و پرداخت‌های اینترنتی بقیه رسته‌ها با رشد منفی روبرو شدند که آنها را به شدت به چالش کشیده است. واقعیت این است نه اینکه فلان سایت 900% رشد داشته آن هم در یک هفته !!!
در بحث رشد، مفهومی تحت عنوان Fake Growth در این مقوله قابل بررسی است و می‌توان دریافت که این رشد حتی در میان مدت به زیان همان سازمان‌های دارای رشد خواهد بود. می‌پرسید چرا؟
فارغ از اینکه این رشد‌ها ارگانیک نیستند و گاهی حتی آنها را حبابی می‌نامند باید بدانیم که این رشد تنها به دلیل وقوع تقاضای غیر نرمال در بازاری غیر نرمال شکل گرفته. در این شرایط این رشد، رشدی غیر پایدار خواهد بود و پس از برطرف شدن وضعیت قرمز، شاهد نزول و کاهش فروش همین رشد یافته‌های آمپولی خواهیم بود. بدترین بخش اینجاست که این رشد باعث خواهد شد تا سازمان‌های مخصوصاً کوچک سریعاً به فکر توسعه بی‌افتند. توسعه‌ای که چند صباح دیگر نه تنها برای آنها زیاد خواهد بود، بلکه هزینه‌های زیادی را به دنبال خواهد داشت و آنها را مجبور به تعدیل نیرو و امکانات به منظور کاهش هزینه‌ها خواهد کرد.
حال در این میان، عده‌ای گرگ در پوست برّه، رشد یکی دو استارت‌آپ را به پای همه می‌نویسند تا در آینده اجازه اعمال فشارهای بسیار بسیار بالاتری به این نوزاد بی‌رمق را داشته باشند.
بله، این اکوسیستم که عمر بالایی ندارد و تازه در ابتدای راه آموختن است و اشتباهات بسیار بزرگی را تجربه کرده، یک شبه ساخته نشد ولی انگار که با بی‌تدبیری در حال کشیدن نفس‌های آخر است اگر به دادش نرسیم.
اگر شما هم کسب و کار اینترنتی یا استارت‌آپی دارید که به صورت آنلاین فعالیت می‌کند، لطفاً تجربیات خود را با من در قالب کامنت در میان گذارید.
ارادتمند
سامان فائق
ورود به کانال تلگرامی استودیو 5 (با فیلتر شکن وارد شوید)
