ای انسان، هر خبری که به تو می‌رسد، پیش از بازگویی و بازنشر، امانتی از حقیقت است. ممکن است خبری درست، نادرست، ناقص یا از زمینهٔ اصلی خود جدا شده باشد. اگر آن را بی‌بررسی منتقل کنی، شاید ناخواسته به آبرو، آرامش یا امنیتِ انسانی آسیب بزنی.
در روزگاری که سخن و تصویر در زمانی کوتاه به دیگران می‌رسد، مسئولیتِ تو با فشردنِ یک دکمه پایان نمی‌یابد. بازنشر نیز نوعی مشارکت در رساندنِ پیام است. پیش از فرستادنِ خبری از خود بپرس:
منبعِ آن چیست؟
آیا اصلِ خبر را می‌توانم بررسی کنم؟
آیا تاریخ و زمینه‌اش روشن است؟
آیا انتشارش به آگاهیِ مردم کمک می‌کند یا فقط ترس، خشم و شایعه را گسترش می‌دهد؟
ای انسان، میانِ «شنیده‌ام» و «می‌دانم» تفاوت بگذار. اگر از درستیِ خبری اطمینان نداری، آن را به‌عنوانِ حقیقت منتشر نکن. می‌توانی بررسی‌اش کنی، از منبعِ معتبرتری بپرسی یا تا روشن شدنِ موضوع صبر کنی. گاهی مسئولانه‌ترین کار، بازنشر نکردن است.
تصویر و نوشته نیز می‌توانند گمراه‌کننده باشند. ممکن است بخشی از یک گفت‌وگو جدا شده، عکسی مربوط به زمان یا مکانی دیگر باشد، یا عنوانی هیجان‌انگیز محتوای واقعی را درست بازگو نکند. پس به تیترِ تنها بسنده نکن؛ تا حد امکان، متنِ کامل، زمانِ انتشار و منبعِ نخستین را بررسی کن.
اگر دریافتی خبری را نادرست یا گمراه‌کننده بازنشر کرده‌ای، آن را پنهان نکن. در صورت امکان، اصلاحیه‌ای روشن منتشر کن و از کسانی که ممکن است از آن آسیب دیده باشند پوزش بخواه.
ای انسان، در موضوعاتِ حساس، مانند سلامت، امنیت، بحران یا آبروی اشخاص، دقت را بیشتر کن. اطلاعاتِ تأییدنشده می‌تواند تصمیم‌های زیان‌بار برانگیزد یا به انسان‌های بی‌گناه آسیب بزند. اگر خبر به خطرِ فوری مربوط است، به جای پخشِ شتاب‌زدهٔ آن، از مسیرِ مناسب و مسئولانه برای آگاه‌کردنِ افراد یا مراجعِ مربوط کمک بگیر.
گفتارِ مسئولانه فقط سخنِ درست گفتن نیست؛ زمان، زمینه، منبع و پیامدِ سخن را نیز در نظر می‌گیرد. پیش از انتشار، لحظه‌ای مکث کن: آیا این خبر را می‌دانم، یا فقط شنیده‌ام؟ همین مکثِ کوتاه می‌تواند مانعِ پشیمانی و آسیب شود.
سخنِ خداوند در قرآن کریم:
> يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَن تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَىٰ مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ
ترجمهٔ فارسی
> «ای کسانی که ایمان آورده‌اید، اگر شخصی نادرست‌کردار خبری برای شما آورد، بررسی کنید؛ مبادا از روی ناآگاهی به گروهی آسیب برسانید و سپس از آنچه کرده‌اید پشیمان شوید.»
English Translation
> “O believers, if an evildoer brings you news, verify it, lest you harm a people unknowingly and then regret what you have done.”
منبع
قرآن کریم، سورهٔ حجرات، آیهٔ ۶
ای انسان، هر خبری را که می‌شنوی، بی‌درنگ به دیگری نسپار. منبع و زمینه‌اش را بررسی کن و اگر از درستی‌اش مطمئن نیستی، از بازنشر آن خودداری کن.
پیش از بازنشرِ یک خبر، این موارد را بررسی کن:
۱. منبعِ نخستینِ خبر چیست؟
۲. آیا منبع یا رسانهٔ معتبر دیگری آن را تأیید کرده است؟
۳. زمان و زمینهٔ خبر روشن است؟
۴. انتشارِ آن چه سود یا آسیبی ممکن است داشته باشد؟
۵. اگر خبر نادرست باشد، آیا آماده‌ام آن را اصلاح کنم؟
پیش از آنکه خبری را برای دیگران بفرستم، چه بررسی‌ای می‌توانم انجام دهم تا ناخواسته به کسی آسیب نرسانم؟
صالحی‌رادنامه؛ صورتِ زنده و کاربردیِ «هستی‌شناسیِ زنده؛ نظامِ اندیشهٔ صالحی‌راد»
Salehi-Radnameh: The Living and Practical Form of “The Living Ontology: The Salehi-Rad System”
