ای انسان، زندگی فقط چیزی نیست که بر تو واقع شود؛ بخشی از زندگی نیز با حضور، انتخاب و عمل تو ساخته می‌شود. همهٔ حوادث در اختیار تو نیستند، اما در بسیاری از موقعیت‌ها، سهمی برای دیدن، فهمیدن، انتخاب کردن و پاسخ دادن داری.
تو مسئول همهٔ جهان نیستی، اما نسبت به سهم خود بی‌مسئولیت نیز نیستی. نمی‌توانی رفتار دیگران، گذشته، بیماری، تصمیم‌های اشخاص یا همهٔ شرایط اجتماعی را کنترل کنی؛ اما می‌توانی واکنش خود، شیوهٔ سخن گفتن، نوع درخواست کمک، مرزهای شخصی و گام بعدی خود را بررسی کنی.
ای انسان، میان «تقصیر» و «مسئولیت» تفاوت بگذار. ممکن است حادثه‌ای تقصیر تو نباشد، اما اکنون مسئول مراقبت از خود، پیگیری درمان، حفظ امنیت، گرفتن مشورت یا انتخاب واکنشی سالم باشی. پذیرفتن مسئولیت به معنای سرزنش کردنِ خویشتن برای هر حادثه‌ای نیست؛ به معنای شناختنِ سهم و امکانِ عمل است.
گاهی انسان برای رهایی از درد، تمام اختیار خود را به شرایط یا رفتار دیگران واگذار می‌کند. می‌گوید: «من هیچ کاری نمی‌توانم بکنم.» این جمله گاهی از خستگی و فشار برمی‌خیزد و باید با مهربانی شنیده شود؛ اما همیشه حقیقتِ کامل نیست. ممکن است نتوانی همه‌چیز را تغییر دهی، ولی شاید بتوانی یک تماس بگیری، یک مرز تعیین کنی، یک تصمیم را به تأخیر بیندازی، یک حقیقت را بپذیری یا برای دریافت کمک اقدام کنی.
ای انسان، زندگی را به دو قلمرو تقسیم کن: آنچه در اختیار توست و آنچه در اختیار تو نیست. در قلمرو نخست، با دقت و مسئولیت عمل کن. در قلمرو دوم، واقعیت را انکار نکن، اما توان و آرامش خود را بی‌پایان صرفِ کنترلِ ناممکن‌ها نساز. پذیرشِ محدودیت، تسلیمِ بی‌قیدوشرط نیست؛ آغازِ استفادهٔ درست از توان است.
سهم تو در زندگی ممکن است کوچک به نظر برسد، اما کوچک بودنِ یک اقدام، آن را بی‌ارزش نمی‌کند. یک عذرخواهی، یک «نه» گفتنِ محترمانه، یک مراجعهٔ به‌موقع، یک تصمیم برای ترک رفتار آسیب‌زا، یک ساعت مطالعه، یک گفت‌وگوی صادقانه یا انجام درستِ یک وظیفه، می‌تواند مسیرِ فردا را تغییر دهد.
از خودت انتظار نداشته باش که در یک روز، تمام مشکلات گذشته را حل کنی. مسئولیت‌پذیری با واقع‌بینی همراه است. گاهی مسئولیت امروز فقط این است که از تصمیمِ خطرناک فاصله بگیری، کمی استراحت کنی، داروی تجویزشده را طبق دستور مصرف کنی، با متخصص تماس بگیری یا از فردی امن بخواهی در کنار تو باشد.
اگر در شرایطی هستی که خشونت، تهدید، سوءاستفاده، افکار آسیب به خود یا دیگری، بحران شدید روانی، مصرف خطرناک مواد یا بیماری جدی وجود دارد، مسئولیت تو آن نیست که به‌تنهایی همه‌چیز را تحمل کنی. از افراد امن، متخصصان، مراکز درمانی و خدمات اضطراری محل زندگی خود کمک بگیر. حفظ جان و امنیت، مقدم بر پنهان‌کاری، خجالت یا نگرانی از قضاوت دیگران است.
ای انسان، سهم خود را نه بیش از اندازه بزرگ کن و نه کمتر از حقیقت ببین. اگر همه‌چیز را بر دوش خود بگذاری، فرسوده می‌شوی؛ و اگر هیچ سهمی برای خود نشناسی، امکان رشد و اصلاح را از دست می‌دهی. نگاهِ زنده آن است که هم محدودیت را ببیند و هم امکان را.
راه زندگی با پرسش آغاز می‌شود: «اکنون چه چیزی در اختیار من است؟» سپس با اقدام ادامه می‌یابد: «از میان آنچه می‌توانم انجام دهم، کدام گام با کرامت، حقیقت، امنیت و مسئولیت هماهنگ‌تر است؟»
ای انسان، شاید نتوانی تمام راه را بسازی، اما می‌توانی گام خود را درست برداری. گاهی همین گامِ درست، آغازِ تغییرِ مسیری بزرگ است.
> وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ ۖ وَسَتُرَدُّونَ إِلَىٰ عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ
ترجمهٔ فارسی
> «و بگو: عمل کنید؛ پس خداوند و پیامبر او و مؤمنان، عمل شما را خواهند دید؛ و به‌زودی به سوی دانای نهان و آشکار بازگردانده می‌شوید، پس شما را از آنچه انجام می‌دادید آگاه خواهد کرد.»
English Translation
> “And say, ‘Act, for Allah will see your deeds, as will His Messenger and the believers. Then you will be returned to the Knower of the unseen and the seen, and He will inform you of what you used to do.’”
منبع
> قرآن کریم، سورهٔ توبه، آیهٔ ۱۰۵
امروز میان دو ستون بنویس: «در اختیار من» و «خارج از اختیار من». سپس از ستون نخست، فقط یک اقدامِ امن و واقعی را برای انجام انتخاب کن.
جدول زیر را تکمیل کن:
در پایان، گام بعدی را به عملی کوچک، روشن و قابل سنجش تبدیل کن؛ مانند یک تماس، یک گفت‌وگو، یک مراجعه، یک برنامه‌ریزی یا انجام یک وظیفهٔ مشخص.
> در مسئله‌ای که اکنون با آن روبه‌رو هستی، کدام بخش را بیش از اندازه بر دوش خود گرفته‌ای و کدام بخش از مسئولیت خود را نادیده گذاشته‌ای؟
صالحی‌رادنامه؛ صورتِ زنده و کاربردیِ «هستی‌شناسیِ زنده؛ نظامِ اندیشهٔ صالحی‌راد»
Salehi-Radnameh: The Living and Practical Form of “The Living Ontology: The Salehi-Rad System”
