شهر ما خانه ما؛ از اتاق درمان تا میانه‌ی شهر ؛ ؟ چرا به اصلاح روابط نیاز داریم؟

از اتاق درمان تا میانه‌ی خیابان؛ چرا شهرِ ما، خانه‌ی تنهایی شده است؟

مقدمه: اعترافی از میانه‌ی هیاهو

من سال‌هاست که در اتاق‌های آرامِ درمان، با رنجِ انسان‌ها روبرو هستم.

من با آدم‌هایی نشسته‌ام که در اوجِ موفقیت، در اوجِ شلوغی، در میانِ خانواده، احساسِ «خلاء» و «تنهاییِ محض» می‌کنند.

اما امروز، دیگر نیازی به اتاق درمان نیست.

امروز، من این درد را در میانه‌ی خیابان‌های شهرِ خودمان حس می‌کنم.

من این رنج را در چهره‌ی راننده‌ای که با خشم از کنارِ دیگری می‌گذرد، در نگاهِ بی‌حوصله‌ی جوانی که در مترو گوشه‌گیر شده، و در سکوتِ سنگینِ همسایه‌هایی که فقط «نام» هم را می‌دانند، می‌بینم.

من امروز نه به عنوان یک پژوهشگر، بلکه به عنوان انسانی که با این رنج، نفس می‌کشد، با شما حرف می‌زنم.

بدنه اول: وقتی تخصص، در برابرِ واقعیت، کم می‌آورد

شاید بپرسید: «پروفسور، شما که در فلسفه و روان‌شناسی سال‌ها مطالعه کرده‌اید، چرا این‌قدر نگرانِ این روابطِ درهم‌شکسته هستید؟»

پاسخ ساده است: چون من دیده‌ام که تمامِ آن نظریاتِ پیچیده، وقتی در برابرِ «تنهاییِ یک انسان» قرار می‌گیرند، بی‌دفاع‌اند.

ما می‌توانیم درباره‌ی «هستی‌شناسی» و «ساختارِ اجتماعی» کتاب بنویسیم، اما اگر این دانش نتواند به یک پدرِ خسته کمک کند تا در میانِ شلوغیِ شهر، احساسِ آرامش کند، یا به یک جوان کمک کند تا در میانِ جمعیت، احساسِ تعلق کند، پس این دانش چه فایده‌ای دارد؟

رنجِ امروزِ مردمِ ما، رنجی است که از «گسست» می‌آید؛ گسست میانِ انسان و محیط، و گسست میانِ انسان و هم‌نوعش.

بدنه دوم: معماریِ تنهایی؛ وقتی شهر، ما را از هم جدا می‌کند

من با دقت به ساختارِ زندگیِ شهریِ ما نگاه کرده‌ام. ما در شهری زندگی می‌کنیم که به جای آنکه «آغوش» باشد، تبدیل به «مسیرهای عبورِ سریع» شده است.

وقتی شهر را فقط برای «حرکتِ ماشین‌ها» و «بهره‌وریِ اقتصادی» طراحی می‌کنیم، در واقع داریم «فضایِ انسانی» را قربانی می‌کنیم.

ما فضاهایی را از دست داده‌ایم که در آن‌ها بتوانیم «بودن» را تجربه کنیم، نه فقط «گذشتن» را.

وقتی پارک‌ها خشک‌اند، وقتی پیاده‌روها تنگ‌اند و وقتی هیچ گوشه‌ی دنجی برای یک گفتگویِ کوتاه وجود ندارد، ما در واقع داریم «دیوارِ بی‌تفاوتی» می‌سازیم.

ما در شهری هستیم که طراحیِ آن، ما را به سمتِ «انزوا» سوق می‌دهد، نه به سمتِ «پیوند».

بدنه سوم: میراثِ من؛ گذار از «دانشِ انتزاعی» به «درمانِ ملموس»

دغدغه‌ی من در این سال‌ها تغییر کرده است. من دیگر نمی‌خواهم فقط در دانشگاه درباره‌ی مفاهیمِ انتزاعی بحث کنم. من می‌خواهم دانشِ خود را به زبانِ مردم و برایِ دردِ مردم به کار بگیرم.

من می‌دانم که مدیریتِ شهری، تنها مدیریتِ بتن و آسفالت نیست؛ مدیریتِ شهری، مدیریتِ «کیفیتِ زندگی و آرامشِ روانیِ انسان‌ها»ست. ما به مدیریتی نیاز داریم که «کرامتِ انسانی» را در تار و پودِ شهر بگنجاند.

مدیریتی که بفهمد یک خیابانِ درست‌طراحی‌شده، می‌تواند نرخِ خشمِ مردم را پایین بیاورد و یک فضایِ عمومیِ گرم، می‌تواند نرخِ سلامتِ روان را بالا ببرد.

نتیجه‌گیری: دعوتی برای ساختنِ دوباره

من اینجا هستم تا بگویم: رنجِ روابطِ ما، تقدیرِ ما نیست. این رنج، ناشی از نقص‌های ساختاری و روانی است که می‌توان آن‌ها را درمان کرد. ما می‌توانیم شهری بسازیم که در آن، «ما» دوباره بر «من» پیروز شود. شهری که در آن، غریبه‌ها، دوباره به همسایه تبدیل شوند.

من برای این کار آماده‌ام؛ نه با شعارهای سیاسی، بلکه با تجربه‌ی علمی و با قلبی که از رنجِ این روابط، به درد آمده است. بیایید دوباره، «انسان» را در مرکزِ شهر، و در مرکزِ تصمیم‌ها قرار دهیم.

محمود صالحی راد

محمودصالحی‌راد

«هستی‌شناسی زنده (نظام اندیشهٔ صالحی‌راد)»

( Living Ontology: The Salehi Rad System)