میدان دادن به نخبگان؛ ضرورتی برای گذار از ساختارهای ایستا به هستی‌شناسیِ زنده

میدان دادن به نخبگان؛ ضرورتی برای گذار از ساختارهای ایستا به هستی‌شناسیِ زنده

نوشته‌ی: پروفسور محمود صالحی‌راد

در بررسیِ روند تکاملِ تمدن‌ها، یک الگویِ ویرانگر همواره تکرار شده است: سقوطِ جوامع، نه از طریقِ فقدانِ دانش، بلکه از طریقِ «حبس کردنِ دانش در ساختارهای ایستا» رخ می‌دهد.

جوامعی که در آن‌ها قدرتِ تصمیم‌گیری و جریانِ خلاقیت، در لایه‌هایی از فرسودگی و سنت‌هایِ از‌جایش‌دررفته گیر افتاده است، توانِ پاسخگویی به پیچیدگی‌های آینده را از دست می‌دهند.

امروز، ایران در یک نقطه‌ی عطفِ هستی‌شناختی قرار دارد؛ ما یا باید به سمتِ «ساختارهای ایستا و کنترل‌گر» حرکت کنیم، یا به سوی یک «هستی‌شناسی زنده» که در آن، نخبگان و دانشجویان، موتورهای محرکِ معنا و تغییر باشند.

۱. بن‌بستِ ساختارهای ایستا

بسیاری از ساختارهای مدیریتی و اجتماعیِ فعلی، بر پایه‌ی پارادایمی بنا شده‌اند که «ثبات» را با «پایداری» اشتباه می‌گیرند.

این ساختارها، برخلافِ ماهیتِ ذاتیِ دانش که همواره در حرکت و تغییر است، به دنبالِ حفظِ وضعیتِ موجود (Status Quo) هستند.

وقتی نخبگان و دانشجویان را در قالب‌هایِ صرفاً اجرایی و مصرف‌کننده تعریف می‌کنیم، در واقع آن‌ها را از جریانِ اصلیِ «خلقِ معنا» محروم کرده‌ایم.

نتیجه‌ی این رویکرد، ایجادِ نوعی «بی‌معناییِ عملیاتی» است که منجر به فرسایشِ سرمایه‌های فکری و مهاجرتِ عظیمِ مغزهای متفکر می‌شود.

۲. نخبگان؛ از ابزارِ اجرا تا پیشرانِ پارادایمیک

در نگاهِ کلاسیک، نخبگان به عنوان متخصصانی دیده می‌شوند که وظیفه‌ی آن‌ها حلِ مسائلِ تعریف‌شده در چارچوب‌هایِ از پیش تعیین‌شده است.

اما از منظرِ «هستی‌شناسی زنده»، نخبگان و دانشجویان، حاملانِ «پارادایم‌های نو» هستند.

آن‌ها کسانی هستند که می‌توانند از میانِ آشفتگی‌ها، نظم‌های جدید و از میانِ بحران‌ها، مسیرهای تازه خلق کنند.

میدان دادن به این گروه، به معنایِ گذار از «مدیریتِ کنترل‌گر» به «مدیریتِ توانمندکننده» است.

ما نیازمندِ ساختارهایی هستیم که به جایِ محدود کردنِ نخبگان در حصارهایِ سنتی، به آن‌ها «میدانِ کنش» بدهند تا بتوانند دانشِ خود را به ابزارهایِ تغییرِ اجتماعی و تمدنی تبدیل کنند.

۳. ضرورتِ گذار به سوی آینده‌ای زنده

ساختِ آینده‌ی ایران، نیازمندِ یک «بازآفرینیِ پارادایمیک» است.

ما نمی‌توانیم با ابزارهایِ دیروز، دنیایِ پیچیده‌ی فردا را بسازیم.

دانشجویان و نخبگان، در نزدیک‌ترین فاصله به مرزهای دانش و نوآوری قرار دارند.

میدان دادن به آن‌ها، در واقعِ فراهم کردنِ بستر برای آزمودنِ رویکردهای جدید، از جمله در حوزه‌هایی چون روان‌شناسیِ نو، مدیریتِ پویا و هستی‌شناسی‌هایِ کاربردی است.

اگر می‌خواهیم از چرخه تکرارِ گذشته‌ها رها شویم، باید یاد بگیریم که قدرتِ خلاقیت را به جایِ مهار کردن، «رهسپار» کنیم.

میدان دادن به نخبگان، تنها یک تصمیمِ مدیریتی نیست؛ بلکه یک ضرورتِ وجودی برای عبور از بن‌بستِ سکون و رسیدن به پویاییِ لازم برای بقا و شکوفایی در جهانِ مدرن است.

ما نیازمندِ ساختاری هستیم که در آن، دانش، قدرتِ ساختنِ هستی باشد، نه تنها ابزاری برای حفظِ موجودیت.

محمود صالحی راد مبدع هستی‌شناسی زنده و پژوهشگر مستقل