همیشه به خودمان یادآور شویم؛ که انسان ها دارای شعور هستند.
یادآوری شعور: بازگشت به جریان حیات
پروفسور محمود صالحی راد
۶ آبان ۱۴۰۵
گاهی، میان هیاهوی روزمره، باید دست می‌کشیم و خویش را به یاد می‌آوریم: انسانِ مقابلِ تو، همسایه‌ات، همکارت، حتی آن‌کس که خطایش تو را آزرده کرده — همه صاحبِ شعورند.
جهانی از آگاهی، درد و امید پشت هر چهره جریان دارد، و غفلت از این حقیقت، نخستین و ژرف‌ترین فقرِ وجودی ماست.
من در طول سال‌ها تفکر درباره‌ی هستی دریافته‌ام که «شعور» نه یک صفتِ افزوده به انسان، که جوهرِ اوست؛
چیزی که او را از مکانیزمِ محض و واکنشِ خودکار جدا می‌کند.
آنچه در ادامه می‌آید، تلاشی است برای پیوند دادن این یادآوریِ کهن با مبانی هستی‌شناسیِ زنده:
اینکه آگاهیِ حقیقی چه تفاوتی با تلاطم افکار دارد، چگونه به ذهن منتقل می‌شود، و چرا رهایی از گذشته شرطِ حضورِ آگاهانه در اکنون است.
پرسشی که بارها از من پرسیده‌اند این است:
مرز میان «تلاطم افکار» و «جریان زلال آگاهی» را از کجا تشخیص دهیم؟
پاسخ من روشن است: فکری که تو را به زنجیرِ تحلیلِ گذشته بکشد و وادارت کند برای «تعین‌یافتگی‌ها» غصه بخوری، آگاهی نیست؛
سمی است هستی‌شناسانه که در جان تو رسوب می‌کند (بر اساس همین نوشتار در نوشتارِ «جریان آگاهی»).
آگاهیِ حقیقی جریانی است که در لحظه، «قدرتِ انتخاب» و «نیتِ کنش» را در تو بیدار می‌کند.
این همان شعوری است که می‌گویم به یادش بیاوریم: آگاهی‌ای که بالِ حرکت می‌دهد.
اگر فکری به تو بالِ حرکت نمی‌دهد، آن فکر متعلق به قلمروِ مردگان است و باید از ذهن خارج شود [1].
از این اصل، یک اخلاقِ رابطه نیز برمی‌خیزد: وقتی انسان را صاحبِ شعور بدانی، قضاوت‌هایت جای خود را به درکِ متقابل می‌دهند. نگاهت از سطح به عمق می‌رود، و رابطه از یک مکانیزمِ خشک به پیوندی زنده تبدیل می‌شود. این همان بازگشت به قطب‌نمای درونیِ انسانیت است — سفر از واکنش‌های خودکار به حضورِ آگاهانه.
اینجا اصلِ کلیدیِ نظریه TIAV پیش می‌آید: «آنچه به عنوان آگاهی توصیف می‌شود، در نهایت، برای کاربردی شدن، باید به ذهن منتقل شود» [1].
ذهن در این انتقال نباید مانند یک «انبار» عمل کند که اطلاعات را ذخیره و تلنبار می‌کند؛
باید یک «مبدلِ انرژی» باشد که دریافت را به کنش تبدیل می‌کند.
انتقال آگاهی از طریق «نیتِ حتمی» صورت می‌گیرد: باید آگاهیِ دریافته را بلافاصله به یک «تکلیفِ حال» تبدیل کنی تا اثرِ هستی‌شناسانه‌اش در زندگی‌ات پدیدار شود (همان نوشتار در ویرگول [1]).
این دقیقاً معنای یادآوریِ شعور است: نه تأملِ زیبا و بی‌اثر درباره‌ی انسانیت، بلکه بیدار شدنِ نیتِ کنش در لحظه.
شعورِ صاحبِ شعور، یعنی دانستن اینکه دیگری نیز همین جریانِ دریافت و انتخاب را درون خویش دارد؛
پس با او همان‌گونه سخن بگو که با یک آگاهیِ زنده، نه با یک شیءِ قابلِ مدیریت.
بزرگ‌ترین سدِ راهِ حضور، چنگ زدن به گذشته است.
بسیاری از روان‌شناسی‌ها و فلسفه‌هایی که سال‌ها در نبش قبرِ خاطرات حبسمان می‌کنند، در حالِ هدر دادنِ حیاتِ ما هستند؛
چنان‌که در پاسخ به پرسش‌های دریافت‌کنندگان گفته‌ام:
«روان‌شناسی و فلسفه‌ای که شما را سال‌ها در نبشِ قبرِ خاطرات و گذشته حبس می‌کند، در حالِ هدر دادنِ حیاتِ شماست» (مقاله «جریان آگاهی» در ویرگول [1]).
شفا و پیروزی تنها در «اکنون» و در اتصال به «جریانِ حیاتِ مطلق» نهفته است.
به جای کالبدشکافیِ مرده‌ها، مسیرهایِ گشوده را «دریافت» کن [1].
این فراخوان، در بستر روابط انسانی معنای عمیق‌تری می‌یابد:
آیا روزگاری به کسی، یا کسی به تو، به خاطر «تعین‌یافتگی‌های» گذشته خیره مانده‌ایم؟
یادآوریِ شعور یعنی پوست‌انداختن از این تصویرهای منجمد.
انسانِ مقابلِ تو، امروز، همان جریانِ آگاهیِ زنده است — نه خلاصه‌ی خطاهای دیروزش.
پس هرگاه فراموش کردی که انسان‌ها صاحبِ شعورند، این سه پرسش را از خویش بپرس:
این فکر، بالِ حرکت می‌دهد یا من را به زنجیرِ گذشته می‌کشد؟
ذهنم در این لحظه انبار است یا مبدلِ انرژی؟
و آیا انسانِ مقابل را با اکنونِ زنده‌اش می‌بینم، یا با خاطره‌ی مرده‌اش؟
انسانِ صاحبِ شعور، خودش یک جریانِ زنده است و دیگری را نیز چنین می‌بیند.
این شناخت، نه یک مهربانیِ سطحی، که یک موضعِ هستی‌شناسانه است:
احترام به آگاهیِ دیگری، چون احترام به حیاتِ مطلقی که در او جاری است.
از منظر من، دین و اخلاق نیز در همین نقطه به هم می‌رسند:
همراستاییِ آگاهیِ انسانی با فرآیندِ مطلقِ کائنات [2].
پس بیایید گاهی، به خودمان یادآور شویم که انسان‌ها دارای شعور هستند — زیرا این یادآوری، خودش نخستین «تکلیفِ حال» است.
1. پاسخ به پرسش‌های دریافت‌کنندگان؛ پروفسور محمود صالحی راد از لایه‌های پنهان «جریان آگاهی» می‌گوید، ویرگول، ۱۴۰۴.
2. رزومه علمی محمود صالحی راد، پایگاه سیویلیکا.
پروفسور محمود صالحی راد مبدع هستی‌شناسی زنده و پژوهشگر مستقل
