در ادبیاتِ روزمره و روابط انسانی، «تفاهم» غالباً به معنای سازشِ حداقلی، توافقِ منافع یا هم‌سوییِ سلیقه‌ها فروکاسته می‌شود.
اما اگر از لایه سطحیِ تعاملات عبور کنیم و به ژرفای روابط انسانی بنگریم، تفاهم نه یک قرارداد، بلکه یک «رویدادِ هستی‌شناختی» است؛
لحظه‌ای که دو انسان، با تمامِ تمایزات و مرزهای درونی‌شان، به گونه‌ای با یکدیگر مواجه می‌شوند که امکانِ زیستِ مشترکِ معنایی فراهم می‌گردد.
۱. تفاهم به مثابهٔ خروج از زندانِ سوبژکتیوته (تک‌افتادگیِ ذهنی)
انسان‌ها در جهانِ ذهنیِ خود محبوسند؛
هرکس از دریچهٔ تجربه‌ها، باورها و نظامِ معناییِ خویش به جهان می‌نگرد.
در این وضعیتِ اولیه، «دیگری» همواره یک ناشناخته‌ی تهدیدکننده یا دست‌کم بیگانه است.
تفاهم، دقیقاً نقطه‌ی شکستنِ این حصارِ خودمحورانه است.
تفاهم زمانی رخ می‌دهد که فرد بپذیرد جهانِ معناییِ او، کلِ واقعیت نیست و جهانِ دیگری نیز دارای اعتبار، ریشه و منطقِ درونیِ خود است.
این فرآیند، مستلزمِ یک شجاعتِ درونی است:
۲. مرز میان «سازشِ منافع» و «تفاهمِ اصیل»
بسیاری از اوقات، آنچه به نام تفاهم شناخته می‌شود، در واقع «معامله‌ی منافع» یا «ترس از تنهایی و تنش» است.
در سازشِ مصلحتی، افراد از خواسته‌های خود کوتاه می‌آیند تا هزینه‌ی درگیری را پرداخت نکنند؛
این یک انفعالِ فرساینده است.
در تفاهم، تفاوت‌ها نه تنها سرکوب نمی‌شوند، بلکه به رسمیت شناخته می‌شوند.
دو انسان در تفاهم، به جای آنکه یکدیگر را شبیهِ خود کنند، بستری از «معنای مشترک» خلق می‌کنند که هر دو در آن رشد می‌کنند.
۳. تفاهم به مثابه مسئولیتِ وجودی در برابر دیگری
تفاهم یک اتفاقِ تصادفی نیست، بلکه نیازمندِ «حضورِ آگاهانه» و گشودگیِ درونی است.
در تفاهم، من در برابرِ دیگری مسئول می‌شوم؛
مسئولِ درکِ رنج‌ها، آرزوها و زاویه‌ی دیدِ او.
این همان نقطه‌ای است که رابطه را از سطحِ یک قراردادِ اجتماعی به یک پیوندِ متعالی ارتقا می‌دهد.
بدون تفاهم، ارتباطات به هم‌زیستیِ مسالمت‌آمیزِ اجسام در یک فضا تبدیل می‌شوند، بدون آنکه روحِ انسان‌ها لمس شود.
نتیجه‌گیری
تفاهم، غایتِ ارتباطِ انسانی و نشانه‌ی بلوغِ فکری و روحیِ انسان است. تفاهم نه به معنای هم‌نظریِ مطلق، بلکه به معنای گشودنِ دریچه‌ای است که از طریق آن، دو جهانِ مجزا می‌توانند بدون خشونت، بدون انقیاد و در فضایی از احترامِ متقابل، با یکدیگر سخن بگویند و به سوی افق‌های نو حرکت کنند.
محمود صالحی راد مبدع هستی‌شناسی زنده و بنیان‌گذار مکتب زندهٔ جهانی محمود صالحی راد و بنیان‌گذار دانشگاه زندهٔ جهانی هستی‌شناسی زنده و صاحب کتاب صالحی‌رادنامه دائرةالمعارف زندهٔ جهانی زندگی.
