مقاله سوم: بحران شهر و انسان؛ ضرورت حکمرانی انسان‌محور در ساختارهای زیست‌محیطی
نویسنده: پروفسور محمود صالحی راد
مقدمه: شهر، فراتر از کالبد و آسفالت
در نگاه معمول و تکنوکراتیک، شهر مجموعه‌ای از زیرساخت‌ها، خیابان‌ها، ساختمان‌ها و ترافیک است که باید مدیریت شود.
اما از منظر هستی‌شناسی زنده (Living Ontology)، شهر یک «محیط هستی‌شناختی» است.
شهر فضایی است که در آن، انسان‌ها نه فقط در کنار هم، بلکه در «درونِ یکدیگر» و در بسترِ زمان و فضا نفس می‌کشند.
وقتی ساختار کالبدی و اجتماعی شهر دچار انحراف می‌شود، انسان در آن به جای «زیستن»، درگیر «بقا» می‌گردد.
از این روست که بحران‌های شهری امروز، در ریشه‌ی خود بحران‌های وجودی و انسانی هستند.
بدنه اول: شهر به مثابه عامل بحران؛ انزوای وجودی در عصر مدرن
شهرسازیِ مدرنِ مبتنی بر کاراییِ مکانیکی، انسان را به یک «عنصرِ آماری» در محاسبات ترافیکی و تراکم جمعیتی تبدیل کرده است.
این ساختارها بدون توجه به نیازهای ژرفِ روانی و معنوی انسان ساخته شده‌اند. نتیجه چیست؟
۱. انزوای وجودی: شهر مدرن با تمام شلوغی‌اش، انسان‌ها را از یکدیگر جدا می‌کند. پیوندهای اصیلِ انسانی جای خود را به ارتباطاتِ ابزاری می‌دهند.
۲. انسداد جریان حیات: وقتی شهر فاقدِ فضاهایی برای آرامشِ روان و تفکرِ اصیل باشد، «دروازه‌های وجود» انسان مدام زیر بمباران محرک‌های کاذب و استرس‌زا قرار می‌گیرند. در چنین شهری، فرد از چرخه‌های طبیعیِ حیات فاصله می‌گیرد و دچار فرسایشِ تدریجیِ روح می‌شود.
بدنه دوم: حکمرانی انسان‌محور و پاسداری از دروازه‌های وجود (P.P.D.V)
برای مواجهه با این بحرانِ ساختاری، ما به یک انقلاب در مدیریت شهری نیاز داریم؛ گذار از «مدیریت کالبدی» به «حکمرانی انسان‌محور». در این رویکرد:
* اصالت با انسان است، نه تراکم: توسعه شهری نباید به قیمتِ قربانی کردنِ سلامت روان و آرامشِ درونی شهروندان تمام شود. هر پروژه‌ای باید این پرسش را پاسخ دهد که: «این تغییر، چه تاثیری بر کیفیتِ حیات و بودنِ انسان می‌گذارد؟»
* پروتکل P.P.D.V در مقیاس شهری: شهر باید به گونه‌ای طراحی و مدیریت شود که به عنوان یک «حصار امن» برای «دروازه‌های وجود» شهروندان عمل کند. فضاهای شهری باید ابزاری باشند برای تسهیلِ رشدِ درونی، کاهش اضطراب‌های ساختاری و فراهم کردنِ بسترِ اتصال انسان به چرخه‌های اصیل حیات.
* بازیابی هویتِ زیستی: شهرِ انسان‌محور، شهری است که در آن شهروند احساس تعلق عمیق می‌کند؛ جایی که به جای بیگانگی، احساس «حضور در خانه» را تجربه می‌کند.
نتیجه‌گیری: چشم‌انداز «مدینه زنده»
بحران شهر، بحرانِ گم شدنِ انسان در میان دود، آهن و قوانین خشک است. برای خروج از این بن‌بست، ما به باز تعریف مدیریت شهری بر پایه اصولِ هستی‌شناسی زنده نیاز داریم. چشم‌انداز ما «مدینه زنده» است؛ شهری که در آن حکومت و مدیریت، ابزاری برای تعالیِ انسان، شکوفایی روان‌شناختی و جریان یافتنِ حیاتِ مطلق در کالبد جامعه باشد. در این مدینه، سیاست و شهرسازی خدمتگزارِ اصالتِ وجودِ انسان‌اند، نه ماشین‌هایی برای فرسایشِ او
محمود صالحی راد پژوهشگر مستقل
.
