در سپیده‌دمِ قرن بیست و یکم، شهرهای ما با بحرانی فراتر از چالش‌های فیزیکی و زیرساختی مواجه‌اند. آنچه امروز در بسیاری از کلان‌شهرها تجربه می‌کنیم، تنها مشکلِ ترافیک، آلودگی یا مدیریتِ فضایی نیست؛ بلکه با یک «بحرانِ وجودی» (Ontological Crisis) روبرو هستیم.
پارادایمِ بازگشت به حیات: چرا مدیریت شهری(قم) باید از کالبد به هستی‌شناسی گذار کند؟
نویسنده: پروفسور محمود صالحی راد(قم)
متخصص روانشناسی و پژوهشگر هستی‌شناسی زندگی
در سپیده‌دمِ قرن بیست و یکم، شهرهای ما با بحرانی فراتر از چالش‌های فیزیکی و زیرساختی مواجه‌اند. آنچه امروز در بسیاری از کلان‌شهرها تجربه می‌کنیم، تنها مشکلِ ترافیک، آلودگی یا مدیریتِ فضایی نیست؛ بلکه با یک «بحرانِ وجودی» (Ontological Crisis) روبرو هستیم. شهرها از «محیط‌های زندگی» به «ماشین‌های زیستی» تقلیل یافته‌اند. در این فرآیندِ مکانیکی شدن، پیوند میان «مکان» و «معنا» گسسته شده و انسان، در میانه‌ی کالبدِ بتنی شهر، احساسِ بیگانگی و پوچی می‌کند.
> «شهر، تنها کالبدِ سنگ نیست؛ شهر، تبلورِ معنایِ بودنِ ماست.» محمود صالحی راد
مدیریت شهریِ متداول، بر پایه نگاهی «مکانیکی» و «کالبدگرا» استوار است. در این دیدگاه، شهر مجموعه‌ای از قطعات است که باید با مدیریتِ جریان‌ها (ترافیک، کالا، زباله) به کار گرفته شود. این رویکرد، اگرچه در حل مشکلاتِ سطحی کارآمد است، اما در مواجهه با نیازهای بنیادین انسان، ناتوان می‌ماند. مدیریتِ مکانیکی، «موجودیتِ» انسان را نادیده می‌گیرد و او را تنها به یک «کاربر» یا «مصرف‌کننده» در فضای شهری تقلیل می‌دهد. این همان جایی است که ما دچار «فقرِ معنایی» در محیط شهری می‌شویم.
> «مدیریتِ شهر، مدیریتِ اشیاء نیست؛ مدیریتِ حضورِ انسان‌هاست.» محمود صالحی راد
پیشنهاد من برای بازآفرینیِ حیات در محیط‌های شهری، گذار از مدیریتِ مکانیکی به «مدیریتِ هستی‌شناختی» است. بر اساس آموزه‌های هستی‌شناسی زنده، شهر نباید تنها یک «مکان» برای سکونت باشد، بلکه باید یک «بستر» برای شکوفاییِ حیات باشد.
در این پارادایم جدید، شهر یک «موجودِ پویا» است که با سلامتِ روانی و کیفیتِ حضورِ شهروندان، تنفس می‌کند. ما باید از «طراحی فضا» به سمت «طراحیِ تجربهِ بودن» حرکت کنیم. هر تصمیمِ مدیریتی باید با این پرسش بنیادین سنجیده شود:
> «اگر در شهر، گم شده‌ای، شاید مشکل از نقشه نیست؛ مشکل از بی‌معناییِ فضاهاست.» محمود صالحی راد
با تکیه بر دانش روانشناسی و نظریات پسا-روانشناسی، رویکرد من در مدیریت شهری، فراتر از خدماتِ بهداشتی و درمان است. ما به دنبال ایجاد یک «ساختارِ روانیِ شهری» هستیم. مدیریت شهری باید بتواند «فضاهای بازگشت به خویشتن» ایجاد کند.
این یعنی تبدیل کردنِ فضاهای عمومی از حالت‌های «بی‌روح و گذری» به فضاهای «تعامل‌محور و الهام‌بخش». ما به دنبالِ ساختِ محیطی هستیم که در آن، معماری و شهرسازی، نه تنها نیازهای جسمی، بلکه نیازهای روانی و معناییِ انسان را نیز پوشش دهد و از طریقِ طراحیِ محیطی، استرس‌های مدرن را تعدیل کند.
> «آرامشِ شهر، در خلوتِ روحِ شهروندانش نهفته است.» محمود صالحی راد
در مدل‌های فعلی، هدفِ مدیریت شهری، «حفظِ وضع موجود» و «مدیریتِ بحران‌ها» (مدیریتِ بقا) است. اما با بهره‌گیری از اصول TIAV، هدف من، گذار به سوی «مدیریتِ شکوفایی» است.
> «ما به جایِ بازسازیِ خیابان‌ها، به دنبالِ بازآفرینیِ روحِ اجتماعی هستیم.» محمود صالحی راد
ما در آستانه‌ی یک انتخاب بزرگ هستیم: تداومِ مدیریتِ کالبدی که شهر را به یک ماشینِ بی‌روح تقلیل می‌دهد، یا آغازِ یک مسیرِ نوین برای بازآفرینیِ «روحِ شهر».
برچسب‌ها (Tags):
مدیریت_شهری روانشناسی فلسفه هستی_شناسی شهرسازی محمود_صالحی_راد
مدیریت شهری روانشناسی فلسفه هستی شناسی شهرسازی محمود صالحی راد
پروفسور محمود صالحی راد؛ مبدع هستی‌شناسی زنده
