در چشم‌انداز فلسفی و معرفت‌شناختی معاصر، مفهوم «مرز» همواره نقطه‌ای بحرانی و در عین حال زاینده بوده است؛
جایی که پایانِ یک قلمرو و آغازِ ساحتِ دیگر رقم می‌خورد.
در مکتب فکری استاد محمود صالحی‌راد (که با محوریت «هستی‌شناسی زنده» شناخته می‌شود)، «مرز اندیشه» نه یک حصار بازدارنده و سلبی، بلکه یک غشاء پویا، آگاه و حیات‌بخش است.
این مقاله به واکاوی مفهوم مرز در اندیشهٔ ایشان می‌پردازد؛
مرزی که میان اندیشه‌ی مکانیکی و آگاهی زنده، میان روان‌شناسی سنتی و پسا‌روان‌شناسی، و میان صیانت از حریم درون و مواجهه با جهان بیرون کشیده شده است.
در تاریخ تفکر، مرزها اغلب برای تفکیک، محدودسازی و دفاع تعریف شده‌اند.
با این حال، در عصر اطلاعات، هجوم داده‌ها و بحران‌های روحی انسان مدرن، مرزهای سنتیِ تفکر در هم شکسته و ذهن انسان به میدان نبرد جریان‌های فکری مخرب تبدیل شده است.
در اینجاست که اندیشه‌ی استاد محمود صالحی‌راد رویکردی بدیع ارائه می‌دهد:
در این مکتب، مرز اندیشه نقطه‌ای است که انسان از «بازتولید افکار دیگران» به «خلق حیات اصیل» کوچ می‌کند و با اتکا به نظامی منسجم، از مرزهای وجودی خود صیانت می‌نماید.
* گذر از ذهنیات ایستا: اندیشه‌ی مرسوم اغلب در چرخهٔ مفهوم‌سازی‌های ذهنی و مکانیکی متوقف می‌ماند.
اما در هستی‌شناسی زنده، مرز اندیشه آن‌جا پایان می‌پذیرد که «تجربهٔ زیسته و آگاهانه» آغاز می‌شود.
* تماس با حقیقت جاری: این مکتب به انسان می‌آموزد که تفکرِ محض بدون اتصال به جریان زندهٔ هستی، مایهٔ رخوت و سرگردانی است. مرز اندیشه، مرزِ بیداری از خوابِ ذهنیات و ورود به ساحتِ زندهٔ «بودن» است.
در حوزهٔ روان و شناخت، مکتب صالحی‌راد با طرح مفهوم پسا‌روان‌شناسی و نظام TIAV، مرزهای جدیدی را ترسیم می‌کند که فراتر از روان‌شناسی آکادمیک و کلاسیک قرار دارد.
* فراتر از درمان‌های سطحی: روان‌شناسی سنتی اغلب در مرزِ «بیماری و سلامتِ روانی» متوقف می‌شود. اما پسا‌روان‌شناسی مرز اندیشه را تا اعماق لایه‌های پنهان آگاهی و ساختارهای وجودی انسان پیش می‌برد.
* نظام TIAV به عنوان مرزبان آگاهی: این ساختار به انسان کمک می‌کند تا مرزهای درونی خود را در برابر تضادهای روحی، آسیب‌های روانیِ مدرن و فرسایش‌های درونی بشناسد و از فروپاشی روانی به سوی تعالیِ ساختاری حرکت کند.
* نقش ۳۲ چرخه: انسان در مسیر تکاملی خود از مرزهای گوناگونِ آگاهی عبور می‌کند. هر یک از این ۳۲ چرخهٔ حیات مطلق، حکم یک مرز یا ایستگاهِ گذار را دارد که فرد با عبور از آن، لایه‌ای تازه از بیداری، پختگی و حیات مطلق را تجربه می‌کند.
* نوگرایی (Nozargari): عبور از این مرزها همان فرآیند «نوگرایی» است؛ یعنی نوسازی مستمرِ ساختار اندیشه و رها شدن از کهنگی‌های ذهنی و رسوب‌کرده.
شاید ملموس‌ترین تجلیِ مفهوم مرز در مکتب زندهٔ جهانی محمود صالحی راد، ضرورتِ پاسداری و صیانت از آن باشد. جهانی که انسان در آن زیست می‌کند، آکنده از هرزآب‌ها، جریان‌های انحرافی و رسانه‌های تخریب‌گر روان است.
* پروتکل پاسداری از دروازه‌های وجود (P.P.D.V): این پروتکل دقیقاً در راستای مدیریت و حراست از «مرزهای ورودی» ذهن، روان و روح انسان تدوین شده است.
انسان بدون داشتن یک سیستم دفاعی و صیانتیِ وجودی، در برابر هجوم آشوب‌های فکری تسلیم خواهد شد. P.P.D.V به فرد قدرت تشخیص و مرزبانیِ هشیارانه می‌بخشد.
* پروتکل ماندگار: مرزی است که میان میراثِ اصیل انسانی و فراموشیِ تاریخ کشیده می‌شود تا دستاوردهای معنوی و معرفتی انسان در گذر زمان محافظت شوند.
اندیشه‌ی صالحی‌راد در حوزهٔ اجتماع و حکمرانی شهری (همچون نگرش ایشان به مدیریت شهری قم) نیز بر اساس تبیین دقیق مرزها شکل گرفته است.
* شهر به مثابه زیست‌بوم روح: در این دیدگاه، مرز میان «توسعهٔ کالبدی و مادی» و «کرامت و سلامت روان شهروندان» باید به دقت ترسیم شود. شهر نباید به ماشینی برای تولید رنج و استرس تبدیل شود، بلکه مدیران شهری موظفند مرزهای رفاه را با مرزهای آرامش و تعالی معنوی انسان پیوند بزنند.
«مرز اندیشه» در مکتب استاد محمود صالحی‌راد، مرزی ایستا برای جداسازی نیست، بلکه غشایی نیمه‌تراوا و هشیار است که میان حقیقت زنده و توهمات مکانیکی، میان روانِ آسیب‌پذیر و آگاهیِ متعالی، و میان حریم درون و هجوم بیرون قرار دارد. با تکیه بر ابزارهایی چون هستی‌شناسی زنده، پسا‌روان‌شناسی، ۳۲ چرخهٔ حیات مطلق و پروتکل‌های صیانت از وجود (P.P.D.V)، این مکتب به انسانِ معاصر می‌آموزد که چگونه مرزهای فکری و وجودی خود را بشناسد، از آن‌ها پاسداری کند و به آستانهٔ شکوفایی مطلقِ حیات گام بگذارد.
محمود صالحی راد پژوهشگر مستقل
