ای انسان، بسیاری از کارهای زندگی را نمی‌توان به‌تنهایی به سرانجام رساند. خانواده، محله، جامعه و هر جمعی که انسان در آن زندگی می‌کند، به همکاری و مسئولیت‌پذیریِ اعضای خود نیاز دارد. همکاری یعنی هرکس، با توجه به توان و جایگاهش، سهمی در ساختنِ خیرِ مشترک بر عهده بگیرد.
همکاری فقط کنار هم بودن نیست. ممکن است چند نفر در یک خانه یا جمع حضور داشته باشند، اما بارِ کارها تنها بر دوشِ یک نفر بماند. همکاریِ واقعی، دیدنِ نیازها، تقسیمِ روشنِ مسئولیت‌ها و انجامِ منصفانهٔ سهمِ هرکس است.
ای انسان، اگر کاری را به‌عهده می‌گیری، روشن کن که چه کاری، تا چه زمانی و با چه امکاناتی انجام می‌دهی. مسئولیتِ مبهم، گاهی به انتظارهای نابرابر و دلخوری می‌انجامد. گفت‌وگوی روشن می‌تواند از بسیاری از این رنجش‌ها پیشگیری کند: چه کسی چه کاری را انجام می‌دهد؟ چه کسی به کمک نیاز دارد؟ و اگر شرایط تغییر کرد، چگونه دوباره کارها را تقسیم می‌کنید؟
در همکاری، تنها به توانِ خود نگاه نکن؛ توان و محدودیتِ دیگران را هم ببین. انصاف همیشه به معنای تقسیمِ کاملاً مساویِ کارها نیست. گاهی یک نفر زمانِ بیشتری دارد و دیگری توانِ جسمی یا مهارتِ متفاوتی؛ گاهی نیز بیماری، سن، مسئولیت‌های خانوادگی یا شرایط دشوار، سهمِ کسی را تغییر می‌دهد. تقسیمِ منصفانه، با دیدنِ واقعیتِ هر فرد شکل می‌گیرد.
اما همکاری به معنای بهره‌کشی از دیگری نیست. محبت و وظیفه‌پذیری نباید وسیله‌ای شود تا بارِ همهٔ کارها دائماً بر دوشِ یک نفر گذاشته شود. اگر سهمی ناعادلانه شده است، آن را با احترام و صراحت بیان کن و برای بازنگری در مسئولیت‌ها راهی بجوی. کمک کردن ارزشمند است؛ اما تداومِ همکاری به احترام، رضایت و رعایتِ توانِ افراد نیاز دارد.
ای انسان، گاهی بهترین همکاری، انجام دادنِ کارِ خود است؛ گاهی درخواستِ کمک؛ و گاهی آموختنِ شیوه‌ای تازه تا دیگران نیز بتوانند سهمی بر عهده بگیرند. اگر همه‌چیز را به‌جای دیگران انجام دهی، ممکن است ناخواسته فرصتِ یادگیری و مسئولیت‌پذیری را از آنان بگیری. اگر هم هیچ‌گاه کمک نپذیری، شاید بارِ سنگینی را بی‌دلیل تنها بر دوشِ خود بگذاری.
همکاری باید در مسیرِ خیر باشد. هر جمعی که از تو همراهی می‌خواهد، لزوماً راهِ درستی را انتخاب نکرده است. اگر همکاری به ظلم، فریب، تحقیر یا آسیب به دیگران می‌انجامد، از آن فاصله بگیر و سهمِ خود را در کارِ درست بجوی. همراهیِ مسئولانه، هم نیت را می‌سنجد و هم روش و پیامد را.
خیرِ مشترک از کارهای کوچک و پیوسته ساخته می‌شود: کسی که مسئولیتش را به‌موقع انجام می‌دهد، کسی که بارِ دیگری را می‌بیند و به اندازهٔ توان یاری می‌رساند، و کسی که هنگامِ اختلاف به‌جای سرزنش، برای یافتنِ راه‌حل گفت‌وگو می‌کند. این رفتارها اعتماد می‌سازند و زندگیِ جمعی را استوارتر می‌کنند.
پس در هر جمعی که به آن تعلق داری، از خود بپرس: سهمِ من چیست؟ سهمِ دیگران چگونه دیده می‌شود؟ آیا شیوهٔ همکاری‌مان عادلانه و سودمند است؟ و چگونه می‌توانیم بدونِ تحمیل و فرسودگی، کاری را برای خیرِ همگان پیش ببریم؟
سخنِ خداوند در قرآن کریم:
> وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَىٰ وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۖ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ
ترجمهٔ فارسی
> «و در نیکی و پرهیزکاری با یکدیگر همکاری کنید و در گناه و تعدّی همکاری نکنید؛ و از خدا پروا کنید، که خداوند سخت‌کیفر است.»
English Translation
> “Cooperate with one another in goodness and righteousness, and do not cooperate in sin and aggression. And be mindful of Allah; surely Allah is severe in punishment.”
منبع
قرآن کریم، سورهٔ مائده، آیهٔ ۲
ای انسان، در زندگیِ جمعی نه همهٔ بار را به‌تنهایی بر دوش بگیر و نه از سهمِ خود کنار بکش. مسئولیت‌ها را روشن و منصفانه تقسیم کن و در کاری که به خیر و کرامتِ انسان‌ها می‌انجامد، همراه باش.
یک کارِ مشترک در خانه، خانواده یا جمعی که به آن تعلق داری انتخاب کن و بنویس:
۱. انجامِ این کار به چه کسانی نیاز دارد؟
۲. سهمِ هرکس چیست و آیا این تقسیم با توان و شرایطِ افراد هماهنگ است؟
۳. کدام مسئولیت هنوز مبهم یا ناعادلانه مانده است؟
۴. چه گفت‌وگوی روشن و محترمانه‌ای می‌تواند همکاری را بهتر کند؟
در جمعی که به آن تعلق دارم، چگونه می‌توانم سهمِ خود را ادا کنم و هم‌زمان به تقسیمِ منصفانهٔ مسئولیت‌ها کمک برسانم؟
صالحی‌رادنامه؛ صورتِ زنده و کاربردیِ «هستی‌شناسیِ زنده؛ نظامِ اندیشهٔ صالحی‌راد»
Salehi-Radnameh: The Living and Practical Form of “The Living Ontology:The Salehi-Rad System”
