ای انسان، در راه زندگی همیشه پاسخِ همهٔ پرسش‌ها را در اختیار نداری. گاهی اطلاعاتت اندک است، گاهی تجربه‌ها با یکدیگر تفاوت دارند و گاهی پیامدِ یک انتخاب، تا پیش از برداشتنِ گام نخست روشن نمی‌شود. پذیرفتنِ این نادانسته‌ها نشانهٔ ناتوانی نیست؛ می‌تواند آغازِ فهمی دقیق‌تر باشد.
خطر آنجاست که ندانستن را با دانستن اشتباه بگیری و بر پایهٔ حدس، حکمی قطعی صادر کنی. گاهی انسان برای آنکه ناآگاه به نظر نرسد، پاسخی می‌سازد؛ یا برای رهایی از نگرانی، زود تصمیم می‌گیرد. اما پاسخِ شتاب‌زده همیشه راه‌گشا نیست و اطمینانِ بلند، جای دلیل را نمی‌گیرد.
ای انسان، میانِ آنچه می‌دانی، آنچه احتمال می‌دهی و آنچه هنوز نمی‌دانی تفاوت بگذار. می‌توانی بگویی: «اطمینان ندارم»، «باید بیشتر بررسی کنم» یا «برای پاسخ درست به نظرِ متخصص نیاز دارم». چنین سخنی راهِ گفت‌وگو و یادگیری را باز می‌گذارد.
نادانسته‌ها را بهانه‌ای برای بی‌عملی هم نکن. اگر لازم است تصمیم بگیری، اطلاعاتِ در دسترس را گردآوری کن، پیامدهای مهم را بسنج، با فردِ آگاه و قابل اعتماد مشورت کن و سپس، متناسب با شرایط، گامی سنجیده بردار. بعضی تصمیم‌ها را می‌توان پس از آموختنِ اطلاعات تازه اصلاح کرد؛ پس از ابتدا روشن کن چه نشانه‌ای تو را به بازبینیِ تصمیم وادار خواهد کرد.
در موضوعاتِ مهم، کیفیتِ آگاهی اهمیت دارد. برای مسئله‌های پزشکی، روان‌شناختی، حقوقی یا مالی، به منابع و افرادِ دارای صلاحیت رجوع کن و توصیه‌های عمومی را جایگزینِ نظرِ تخصصی نکن. اگر خطر فوری در میان است، برای یافتنِ پاسخِ کامل صبر نکن؛ نخست امنیت را حفظ کن و از خدماتِ اضطراری یا پشتیبانیِ مناسب کمک بگیر.
فروتنی در برابرِ نادانسته‌ها یعنی آماده باشی از دیگران بیاموزی، شواهدِ تازه را ببینی و اگر لازم شد نظرت را اصلاح کنی. این فروتنی تو را از تصمیم‌گیری بازنمی‌دارد؛ کمک می‌کند با آگاهیِ بیشتر و ادعای کمتر تصمیم بگیری.
ای انسان، دانشِ امروزت را به کار بگیر، اما آن را مرزِ نهاییِ حقیقت نپندار. هر پرسشی که هنوز پاسخش را نمی‌دانی، می‌تواند دریچه‌ای برای جست‌وجو باشد؛ به‌شرط آنکه با صداقت، شکیبایی و مسئولیت به سوی آن بروی.
سخنِ خداوند در قرآن کریم:
> وَفَوْقَ كُلِّ ذِي عِلْمٍ عَلِيمٌ
ترجمهٔ فارسی
> «و بالاتر از هر صاحبِ دانشی، داناتری هست.»
English Translation
> “Above every possessor of knowledge is one more knowing.”
منبع
قرآن کریم، سورهٔ یوسف، آیهٔ ۷۶
ای انسان، دانسته‌هایت را به کار بگیر و نادانسته‌هایت را صادقانه بشناس. پرسیدن، بررسی کردن و اصلاحِ نظر، از نشانه‌های پختگی است.
یک پرسش یا تصمیم را که هنوز درباره‌اش اطمینان نداری انتخاب کن و بنویس:
۱. چه چیزهایی را دربارهٔ آن می‌دانم؟
۲. چه چیزهایی را فقط احتمال می‌دهم؟
۳. برای روشن‌تر شدنِ مسئله، به چه اطلاعات یا تخصصی نیاز دارم؟
۴. پس از بررسی، نخستین گامِ سنجیدهٔ من چیست؟
در کدام موضوع لازم است به‌جای تظاهر به اطمینان، نادانسته‌هایم را بپذیرم و برای آموختن یا مشورت کردن گام بردارم؟
صالحی‌رادنامه؛ صورتِ زنده و کاربردیِ «هستی‌شناسیِ زنده؛ نظامِ اندیشهٔ صالحی‌راد»
Salehi-Radnameh: The Living and Practical Form of “The Living Ontology: The Salehi-Rad System”
