
ای انسان، همهٔ آدمیان از یک مسیر، با یک تجربه و با یک اندازه از توان و فرصت زندگی نمیکنند. هرکس با پیشینه، شرایط، مسئولیتها، رنجها، استعدادها و انتخابهای خاصِ خود در راه است. پس تفاوتِ مسیرها را ببین، بیآنکه ارزشِ انسانها را با یکدیگر بسنجی.
ممکن است کسی زودتر به مقصدی برسد و دیگری آهستهتر پیش برود. یکی در محیطی امن رشد کرده باشد و دیگری از دشواریهایی عبور کرده باشد که کمتر کسی از آنها خبر دارد. یکی توان و فرصتِ بیشتری داشته باشد و دیگری با محدودیتهای جسمی، خانوادگی، مالی یا اجتماعی روبهرو باشد. از ظاهرِ راهِ دیگران، همهٔ حقیقتِ زندگیشان را نمیتوان شناخت.
ای انسان، تفاوت را بهانهای برای تحقیر نساز. برتریِ ظاهری، مجوزِ بیاحترامی نیست؛ و دشواریِ دیگری نیز دلیلی برای نادیده گرفتنِ کرامتِ او نیست. انسانها ممکن است در دانش، تجربه، باور، زبان، فرهنگ و شیوهٔ زیستن با هم فرق داشته باشند، اما این تفاوتها نباید بهانهای برای ستم، تمسخر یا محروم کردنِ دیگری از حق و احترام شود.
احترام به تفاوتها به معنای کنار گذاشتنِ حقیقت و مسئولیت نیست. میتوانی با اندیشه یا رفتارِ کسی موافق نباشی، اما او را تحقیر نکنی؛ میتوانی پرسشگری کنی، اما پیش از فهمیدن داوری نکنی؛ و میتوانی مرزهای خود را حفظ کنی، بیآنکه حقِ انسانبودنِ دیگری را انکار کنی.
گفتوگو زمانی آغاز میشود که فقط در پیِ شکست دادنِ دیگری نباشی. بکوش سخن او را چنان بشنوی که معنایش را بفهمی؛ سپس دیدگاه خود را روشن، محترمانه و مسئولانه بیان کن. شنیدن به معنای پذیرفتنِ همهٔ سخنان نیست؛ همانگونه که اختلاف داشتن نیز به معنای دشمنی نیست.
ای انسان، در زندگیِ مشترک، گاهی باید راهی پیدا کرد که در آن هم تفاوتها دیده شوند و هم حق، امنیت و کرامت حفظ شود. اگر رفتار یا دیدگاهی به خشونت، اجبار، تحقیر یا آسیبِ جدی میانجامد، احترام به انسانها به معنای سکوت در برابرِ آسیب نیست. در چنین وضعی، از امنیتِ خود و دیگران محافظت کن و در صورت نیاز، از افرادِ قابل اعتماد، متخصصان یا مراجعِ مسئول کمک بگیر.
در مسیرِ زندگی، خود را معیارِ سنجشِ همهٔ انسانها قرار نده. آنچه برای تو آسان است، شاید برای دیگری دشوار باشد؛ و آنچه تو نمیپسندی، ممکن است بخشی از تجربه و هویتِ انسانیِ او باشد.
تفاوتها را ببین، اما انسانها را به تفاوتهایشان فرو نکاه؛ در اختلاف، انصاف را نگه دار و در همراهی، حرمتِ یکدیگر را پاس بدار.
سخنِ خداوند در قرآن کریم:
> يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَىٰ وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا ۚ إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ
ترجمهٔ فارسی
> «ای مردم، ما شما را از مرد و زنی آفریدیم و شما را ملتها و قبیلهها قرار دادیم تا یکدیگر را بشناسید. بیتردید گرامیترینِ شما نزد خداوند، پرهیزکارترینِ شماست. همانا خداوند دانا و آگاه است.»
English Translation
> “O humanity, indeed We created you from a male and a female, and made you peoples and tribes so that you may know one another. Surely the most noble of you in the sight of Allah is the most mindful of Him. Indeed, Allah is All-Knowing, All-Aware.”
منبع
قرآن کریم، سورهٔ حجرات، آیهٔ ۱۳
ای انسان، تفاوتِ دیگری را ببین، اما کرامتش را فراموش نکن. اختلاف را میتوان با انصاف و گفتوگو همراه کرد؛ تحقیر و ستم را نمیتوان به نامِ تفاوت پذیرفت.
به تفاوتی میانِ خود و فردی دیگر فکر کن و بنویس:
۱. این تفاوت چیست؟
۲. دربارهٔ آن چه چیزی را واقعاً میدانم و چه چیزی را حدس میزنم؟
۳. چگونه میتوانم دیدگاه خود را بیان کنم، بیآنکه کرامتِ دیگری را آسیب بزنم؟
۴. چه مرزی برای حفظِ حق و امنیتِ هر دو نفر لازم است؟
در اختلاف با دیگران، چگونه میتوانم هم بر باور و مرزِ خود بایستم و هم حرمتِ انسانیِ طرفِ مقابل را حفظ کنم؟
صالحیرادنامه؛ صورتِ زنده و کاربردیِ «هستیشناسیِ زنده؛ نظامِ اندیشهٔ صالحیراد»
Salehi-Radnameh: The Living and Practical Form of “The Living Ontology: The Salehi-Rad System”