
در عصر گذار از مدرنیته به پسا-مدرن، انسانِ سرگردانِ معاصر بیش از هر زمان دیگری به باز تعریف خویش، ریشههای وجودیاش و معنای زیستن نیازمند است.
مکتب زنده و جهانی فکری استاد محمود صالحیراد با محوریت «هستیشناسی زنده»، پاسخی بدیع، عمیق و چندبعدی به این بحران ارائه میدهد.
این مقاله به بررسی ارکان بنیادین این مکتب، از جمله هستیشناسی زنده، پساروانشناسی، نظام ۳۲ چرخهٔ حیات مطلق، پروتکلهای صیانت از وجود (P.P.D.V) و نظریات تحولی ایشان در حوزهٔ حکمرانی انسانمحور میپردازد.
فلسفه و اندیشه زمانی به اوج اثربخشی خود میرسند که از حصار انتزاع خارج شده و به درون رگهای حیات جاری شوند.
تاریخ اندیشه شاهد مکاتب بزرگی بوده که تلاش کردهاند رنج بشر را کاهش داده و معنای جهان را تبیین کنند.
با این حال، با ظهور چالشهای نوین در روان، تفکر و زیست اجتماعی انسان، رویکردهای کلاسیک اغلب ناکارآمد جلوه کردهاند.
در این میان، نظام فکری محمود صالحیراد تحت عنوان کلان «هستیشناسی زنده»، جریانی نوین را پایهگذاری کرده است که نه تنها به کالبدشکافی مسائل بنیادین هستی میپردازد، بلکه ابزارهای عملی، بالینی و اجتماعی برای تعالی انسان فراهم میآورد.
در فلسفههای سنتی، هست اغلب به عنوان امری ایستا، فرمولهشده و بیرون از تجربهٔ مستقیم انسان بررسی میشود. اما در این نگاه:
* هستی یک موجودیت زنده و پویاست: جهان و انسان دو قطب جداافتاده نیستند، بلکه در یک بافتار زنده، همافزا و آگاهانه با یکدیگر در تعاملاند.
* تجربهٔ زیستهٔ آگاهانه: شناخت حقیقت از راه فرمولهای ذهنی صرف به دست نمیآید، بلکه نیازمند اتصال وجودی به جریان زندهٔ هستی است.
روانشناسی مرسوم و آکادمیک، با وجود خدمات گستردهاش، اغلب انسان را به یک ماشین بیولوژیکی یا مجموعهای از مکانیسمهای روانی تقلیل میدهد.
در مکتب زندهٔ جهانی محمود صالحی راد، مفهوم «پساروانشناسی» طرح میشود که فراتر از چارچوبهای رایج رواندرمانی میرود.
* نظام TIAV: به عنوان یک چارچوب پیشرو، در صدد است ساختارهای عمیقتر روان، آگاهی و لایههای پنهان وجود انسان را واکاوی کند.
این رویکرد به جای مرهمگذاری موقت بر زخمهای روانی، به بازسازی و تعالی ساختار بنیادین آگاهی انسان میپردازد تا فرد بتواند بر بحرانهای روحی و تضادهای درونی غلبه کند.
* ۳۲ چرخهٔ حیات مطلق: یکی از شاهکارهای نظری این مکتب زندهٔ جهانی، تبیین ۳۲ مرحله و چرخهٔ تحول آگاهی است.
انسان در مسیر تکاملی خود از لایههای اولیه و غریزی عبور کرده و طی گذر از این ۳۲ چرخه، به مراتب بالاتری از بیداری، پختگی وجودی و حیات مطلق دست مییابد.
هر چرخه، دریچهای جدید به سوی فهم خویش و جهان میگشاید.
صالحیراد با تدوین پروتکلهای کاربردی، ضمانت اجرایی اندیشههای خود را تضمین کرده است:
* پروتکل پاسداری از دروازههای وجود (P.P.D.V): ابزاری ساختی و حمایتی برای صیانت از مرزهای روحی، فکری و وجودی انسان در برابر هجوم هرزآبهای فکری، رسانهای و روانشناختی مخرب عصر حاضر.
این پروتکل به فرد میآموزد که چگونه درگاههای ورودی ذهن و روان خود را مدیریت کند.
* پروتکل ماندگار: چارچوبی برای ثبت، حفظ و انتقال دستاوردهای اصیل انسانی و معنوی به نسلهای آینده، با هدف ایجاد پایداری در هویت و فرهنگ.
نگاه صالحیراد به جامعه و سیاست، منفک از فلسفه و روانشناسی او نیست.
حضور ایشان در عرصهٔ مدیریت شهری (همچون برنامهها و نگاه ایشان برای شهر قم) مبتنی بر این اصل است که:
شهر نه یک پادگان بتنی و مادی، بلکه *«زیستبوم روح انسان»** است.
* توسعهٔ شهری، عمران و مدیریت باید در خدمت آرامش روان، کرامت انسانی، تعالی معنوی و کاهش رنج شهروندان باشد. سلامت روان جمعی و عدالت وجودی، اساس و غایت حکمرانی شایسته است.
مکتب فکری استاد محمود صالحیراد («هستیشناسی زنده») تلاشی شجاعانه و ژرف برای پیوند دادن حکمت اصیل، پساروانشناسی پیشرو، نظامهای تکاملی آگاهی (۳۲ چرخه) و دغدغههای عینی زیست اجتماعی است.
این مکتب به انسانِ خسته از پوچی و مکانیسمهای مدرن یادآوری میکند که حیات، جریانی مقدس، زنده و هدفمند است که با بازگشت به خویشتن اصیل و پاسداری از دروازههای وجود، میتواند به شکوفایی مطلق برسد.
محمود صالحی راد مبدع هستیشناسی زنده و پژوهشگر مستقل