

فراتر از روانکاوی: نویدِ ظهورِ «روانهادی» در جهانِ پیچیده + مصاحبه با پروفسور محمود صالحی راد
در دهههای گذشته، روانشناسی با ابزاری قدرتمند وارد میدان شد:
«روانکاوی». این رویکرد، با تمرکز بر کاویدنِ اعماقِ ناخودآگاه و بازخوانیِ تاریخچهی فردی، توانست بسیاری از گرههای روانی انسان را باز کند.
مشکلِ بنیادینِ رویکردهای سنتی، نه در دقتِ علمی آنها، بلکه در «جهتِ نگاه» آنهاست.
روانکاوی، نگاهی است به عقب؛
نگاهی است به ریشهها، به آسیبها و به آنچه «بودهایم».
اما انسانِ امروز، فراتر از تاریخچهٔ آسیبهای خود، به دنبال این است که «چه میتواند باشد؟». او نیاز دارد که از مرحلهی «کشفِ علتها» به مرحلهی «خلقِ معنا» عبور کند.
اینجاست که ضرورتِ یک پارادایمِ جدید و جهانی پدیدار میشود:
«روانهادی» برخلاف «روانکاوی»، از ریشه «کاوش در گذشته» به سمت «هدایت به سوی آینده» حرکت میکند.
اگر بتوان روانکاوی را «باستانشناسیِ روان» نامید، روانهادی دقیقاً در جایگاه «معماریِ روان» قرار میگیرد.
در روانهادی، هدف تنها یافتنِ گرهها و تحلیلِ آنها نیست؛ بلکه هدایتِ فرد به سوی فرآیندِ «نوزارگری» است.
نوزارگری یعنی کمک به انسان برای اینکه بتواند از دلِ تجربههای پیشین و حتی آسیبهای گذشته، یک «خودِ نو»، اصیل و کارآمد را خلق کند.
این رویکرد، هستهی اصلیِ اندیشههایی است که در «مکتب محمود صالحی راد» تدوین شدهاند.
در این مکتب، ما انسان را نه یک موجودِ مقید به گذشته و زنجیرهای روانی، بلکه یک موجودِ «در حالِ شدن» میبینیم.
ما در این مکتب معتقدیم که سلامت روان، تنها در «نبودِ اختلال» یا «رفعِ آسیب» نیست؛ بلکه در تواناییِ «هدایتِ هستی» به سوی شکوفایی و نوزارگری است. ما از مرحلهی بازخوانیِ تاریخچه، به مرحلهی طراحیِ آینده حرکت میکنیم.
ما در این مسیر، از «کاوی» فراتر میرویم و به سوی «هادی بودن» گام برمیداریم. «روانهادی» تنها یک روش درمانی یا یک تکنیک ساده نیست؛ بلکه دعوت به یک زندگیِ نو، آگاهانه و هدایتشده است.
در اینجا بخشی را با عنوان پرسش و پاسخ به گونهای طراحی کردهام که دقیقاً روی مرزهای تمایز «روانهادی» و «روانکاوی» حرکت کند و ابهامها را از بین ببرد.
برای روشنتر شدنِ این تحولِ فکری، پرسشهایی از بنیانگذار این مکتب، پروفسور محمود صالحی راد، مطرح کردیم:
پاسخ (پروفسور صالحی راد): ابداً؛ هدف ما حذفِ روانکاوی نیست، بلکه «تکمیلِ» آن است. روانکاوی مانند این است که با یک باستانشناس، در تالارهای تاریخچهٔ خود کاوش کنید تا ریشهها را بیابید.
اگر شما فقط ریشهها را بشناسید اما ندانید چگونه باید آینده را بنا کنید، در همان تالارهای گذشته باقی میمانید.
روانهادی، مرحلهی بعدی است؛ مرحلهای که در آن، ما از «کشفِ ریشهها» به سمت «معماریِ آینده» حرکت میکنیم.
پاسخ (پروفسور صالحی راد): اکثر روشهای خودیاری، بر «اصلاحِ رفتار» یا «مدیریتِ احساسات» تمرکز دارند؛ یعنی سطحی و ابزاری. اما روانهادی ریشهدار است؛
ما از دلِ «هستیشناسیِ زندگی» و مفاهیمی چون «نوزارگری» برخاستهایم.
ما صرفاً به دنبال این نیستیم که فرد «بهتر رفتار کند»، بلکه به دنبال این هستیم که فرد بتواند «هستیِ خود» را از نو طراحی کند. ما با «بیتبودن» و «بودن» سر و کار داریم، نه فقط با «عمل کردن».
پاسخ (پروفسور صالحی راد): نوزارگری، قلبِ تپندهی این پارادایم است.
انسانها معمولاً در الگوهای تکراریِ گذشته زندانی هستند.
نوزارگری یعنی فرآیندِ رهایی از این الگوها و تواناییِ خلقِ یک «خودِ نو» که با واقعیتهای امروز سازگار باشد، بدون آنکه اصالتِ انسانیاش را از دست بدهد.
پاسخ (پروفسور صالحی راد): اولین گام، تغییرِ جهتِ نگاه است.
فرد باید از پرسشِ «چرا این اتفاق برای من افتاد؟» (نگاه به عقب) به سمتِ پرسشِ «با این تجربه، من اکنون چه میتوانم بسازم؟» (نگاه به جلو) حرکت کند. این تغییرِ جهت، آغازِ حرکت از روانکاوی به سوی روانهادی است.
«روانکاوی» (به عنوان ابزار شناخت گذشته)
«روانهادی» (به عنوان ابزار ساخت آینده)
روانشناسی روان_کاوی فلسفه خودشناسی روان_هادی محمود_صالحی_راد نوزارگری
محمود صالحی راد مبدع هستیشناسی زنده