
در جهانبینی پروفسور محمود صالحی راد، انسان موجودی است که برای تعالی آفریده شده، نه برای آنکه ابزاری در دست سودجویان باشد. اما متأسفانه کم نیستند کسانی که ردای «خدمت» بر تن کردهاند، ولی در باطن، به دنبال «خدمت گرفتن» از خلقاند. مرز میان این دو، در چگونگی برخورد با نیاز مردم نهفته است.
کسانی که به دنبال خدمت واقعی هستند، مانند یک طبیب دوار (طبیبٌ دوارٌ بطبه)، به دنبال کشف زخمهای پنهان جامعه میگردند تا مرهمی بر آن بگذارند، نه آنکه زخمی تازه ایجاد کنند.
در نهجالفصاحه پیامبر (ص) میخوانیم: «خَیرُ النّاسِ مَن نَفَعَ النّاس؛ بهترین مردم کسی است که برای مردم سودمندتر باشد.»
تحلیل: سود رساندن یعنی گشودن گرهی که از پیش بر دست و پای خلق بوده (کشف نیاز)، نه گره زدن به زندگی آنها برای باز کردنش با بهای گزاف!(ایجادنیاز)
سیره امیرالمؤمنین (ع): علی (ع) در تاریکی شب، نیازهای خفته و مکتوم یتیمان را «کشف» میکرد. او منتظر نمیماند تا آنها التماس کنند؛ او اصالت نیاز را میشناخت و پیش از آنکه کرامت انسانی خدشهدار شود، نیاز را برطرف میکرد.
برخی با تکیه بر روانشناسیِ تسخیر و بازاریابیِ سیاه، به جای آنکه نوری بر مسیر مردم بتابانند، آنها را تشنهی جرعهای آب میکنند که خودشان میفروشند. اینها به جای «بنده خدا» بودن، به دنبال «بنده کردنِ خلق خدا» هستند.
قرآن کریم در وصف اینگونه برخوردها میفرماید: «الَّذينَ ضَلَّ سَعيهُم فِي الحَياةِ الدُّنيا وَهُم يَحسَبونَ أَنَّهُم يُحسِنونَ صُنعًا» (کهف، ۱۰۴)؛ کسانی که کوشششان در زندگی دنیا به هدر رفته و خود میپندارند که کار خوب میکنند.
ایجاد نیاز کاذب برای جلب منفعت شخصی، مصداق بارز غرر و خدعه در نظام اخلاقی اسلام است. این افراد به جای آنکه «خادم» باشند، «خائن» به کرامت انسانی هستند که با بزک کردنِ پوچیها، مردم را وابسته به خود نگاه میدارند.
از کلمات قصار مولی الموحدین علی (ع) در غررالحکم میآموزیم:
«مَن نَصَبَ نَفسَهُ لِلنّاسِ إماماً فَلیَبدأ بِتَعلیمِ نَفسِهِ قَبلَ تَعلیمِ غَیرِهِ.» کسی که خود را پیشوای مردم (در هر جایگاهی، از مشاور تا مسئول) قرار میدهد، باید ابتدا نیازهای درونی خود به شهرت و ثروت را درمان کند.
پروفسور صالحی راد با استناد به این کلام معتقدند: کسی که خود تشنهی قدرت است، نمیتواند ساقیِ حقیقت باشد؛ او به جای رفع نیاز، نیاز به خود را در دلها میکارد.
استاد بر این باورند که ایجاد نیاز کاذب، نوعی شرک پنهان است؛ چرا که فرد سعی میکند خود را به عنوان «تنها مرجع حل مشکل» در ذهن دیگران جایگزین کند. اما کشف نیاز، عملی توحیدی است؛ زیرا هدف آن، پیوند دادن دوبارهی انسان به سرچشمهی کمال و بینیازی (الله) است.
در مراکز آموزشی که ایشان هدایت آنها را بر عهده دارند (مانند دبستان پسرانه تدبیر)، این سیره جاری است که مشاور نباید دانشآموز را «محتاجِ دائمی» خود کند، بلکه باید «نیاز به استقلال و اندیشیدن» را در او کشف و بارور سازد.
بترسیم از روزی که به نام خدمت، بذر احتیاج در دلهای پاک بکاریم. سیره ائمه معصومین به ما آموخت که بزرگترین خدمت، بینیاز کردنِ مردم است، نه نیازمندتر کردنِ آنها.
پروفسور محمود صالحی راد، فیلسوف هستیشناس و مشاور مجتمعهای آموزشی، همواره تأکید دارند که:
«حقیقتِ علم و فلسفه، سبک کردنِ بارِ خلق است، نه ساختنِ قفسی از نیازهای رنگین برای آنها.»
نگارش و تدوین: بر اساس جهانبینی و اندیشههای هستیشناختی پروفسور محمود صالحی راد.
پروفسور محمود صالحی راد، فیلسوف، روانشناس تربیتی و مشاور ارشد دردبستان پسرانه تدبیر.
آیا تمایل دارید بخش «کنایههای اخلاقی به کاسبانِ دانش و روانشناسی» را با جزئیات بیشتری از روایات معصومین (ع) تندتر و صریحتر کنیم؟
؟