
میخواهم از نویسندگان بزرگ یونان در عصر آتیک(بین سالهای 500تا 300 پیش از میلاد) بگویم و قطعاً باید از هرودوت و کتاب بزرگش صحبت کنم ولی مشکل اینجاست که هنوز آن را نخواندهام و نوشتن از کتابی که نخواندمش بیمزه است، از سویی نمیخواهم از هرودوت هم نگویم و سراغ دیگر نگارندگان این دوره بروم، پس در این پست کمی از هرودوت و اثرش میگویم و اگر! زمانی کل کتاب تاریخ هرودوت را خواندم مفصل از آن هم خواهم نوشت.
هرودوت در هالیکارناس به دنیا آمد (اینجا را یادتان هست؟ پنجمین سازه عجیب جهان باستان آرامگاه هالیکارناس بود). او کسی بود که اولین کتاب تاریخ را در جهان نوشته است. این هم از عجایب عصر آتیک است گویا آزادی اندیشه و باز بودن سیاسی خلاقیت را در همه ابعاد شکوفا کرده است از فلسفه گرفته تا هنر و حتی تاریخنگاری. جالب است که بدانید هرودوت را پدر تاریخ میدانند و با حفظ سِمَت پدر دروغ هم هست! من نخواندمش ولی میگویند هم تاریخ را روایت میکند و هم اغراق میکند، نمیدانم شاید راست بگویند ولی فعلاً نظر من این است که ذهن انسان امروزی اسطورهها را دروغ میداند و بنابراین هر اشاره و ارجاعی به آن را دروغ میپندارد در حالیکه انسانِ زمان هرودوت در جهانی مبتنی بر اساطیر زندگی میکند و اساطیر دلایل جهانند و نه دروغهای ساخته و پرداخته ذهن آدمی. به هر حال نظرم را بعد از خواندن کتاب تاریخ هرودوت مجدد بازبینی خواهم کرد.
کتابش، تاریخ هرودوت، امروزه 9 فصل دارد ولی در زمان خودش فصلبندی نداشته است و میتوان گفت بیشترین حجم کتابش به جنگهای ایران و یونان اختصاص دارد، واقعاً برایم جالب است که جنگهای ایرانِ هخامنشی و یونان عصر آتیک را از شاهدی که در دل ماجرا بوده بشنوم، راستش را بخواهید حتی دروغگویی شاهد عینی هم جذاب است! و افسوس که تاریخی در ایران به موازات تاریخ هرودوت نوشته نشده است تا بتوانیم آنها را قیاس کنیم. فکر میکنم اگر چنین منبعی بود میتوانستیم شاهد نبرد خدایان باشیم چیزی شبیه به مداخلات خدایان در جنگ تروا ولی در ابعادی وسیعتر و با خدایانی که جنسشان به کلی با هم فرق میکرد! صد افسوس!!!
میگویند که هرودوت در نگارش تاریخ به بیان آداب و رسوم دو طرف درگیر جنگ هم بسیار توجه داشته است که قطعاً برای من جذاب است و نیز میگویند بیانی حماسی دارد که به نظرم با محتوای کتابش سازگار است. دوست دارم کتابش را بخوانم ولی حیف که لیست انتظار کتابهایم از کتابهایی که روزانه به من چشمک میزنند و ذوقم را تحریک میکنند بسیار پر است! اما یک روز میخوانمش (حداقل امیدوارم).
حال که از تاریخنگاری گفتیم یکبار دیگر از توسیدید، نویسنده تاریخ جنگهای پلوپونزی، نیز باید بگویم که همعصر هرودوت بود و در کتابش به توصیف جنگهای پلوپونزی پرداخته است. او نیز شاهدی در دل ماجراست و در چند صفحهای که از کتابش خواندم گویا به اعتبار منابعش بسیار اهمیت میدهد. او را نخستین فیلسوف تاریخ میدانند ولی معتقدند نثر او در مقایسه با هرودوت هرچند معتبرتر ولی خشکتر است که به نظر من اگر قصد خواندن تاریخ را داریم اعتبار مهمتر است.
تاریخنگاریهای دیگری هم در یونانِ آن زمان بوده است که من حوصله ذکرشان را ندارم، اما از گزنفون خواهم نوشت.