ویرگول
ورودثبت نام
سعید نوری نشاط
سعید نوری نشاط
سعید نوری نشاط
سعید نوری نشاط
خواندن ۳ دقیقه·۱۸ روز پیش

مشارکت تحمیلی، نقض غرض است. چرا نباید پشت درهای بسته اصرار بی‌جا کرد؟

دیروز در جلسه‌ای با همکاران، درگیر یک دوراهی آشنا و پیچیده شدیم. در یکی از دشت های کشور، مشغول پیشبرد پروژه ای اجتماع محور هستیم؛ از آن کارهایی که حتماً باید بر دوش توان و ظرفیت محلی باشد و توسط تعاونی های محلی به سرانجام برسد.

مسئله از جایی شروع شد که متوجه شدیم مدیرعامل یکی از تعاونی های محلی صراحتاً اعلام کرده بود تمایلی به همکاری ندارد و حتی خواست دیگر با آن ها تماسی گرفته نشود. در همان حوالی، تعاونی دیگری با روی گشاده و انگیزه بالا آماده ورود به میدان بود. پیشنهاد من روشن بود: «از جایی ادامه دهیم که بستر و کشش همکاری وجود دارد.» انرژی مان را بگذاریم روی تعاونی مشتاق و فعلاً این در بسته را به زور نکوبیم. اما یکی از دوستان اصرار داشت پیگیری را از همان تعاونی اول ادامه دهیم؛ حتی اگر مدیرعامل نخواهد، سراغ اعضای هیئت مدیره برویم و رهایشان نکنیم!

من اصلاً با «پیگیری» مخالف نیستم؛ پیگیری جوهره کار اجرایی است. اما یک تفاوت اساسی میان «پیگیری حرفه‌ای» و «تحمیل مشارکت» وجود دارد. وقتی مرز و خواست عدم همکاری شفاف بیان شده، ورود از راه‌های فرعی و تحت فشار قرار دادن ارکان آن نهاد، نه تنها به مشارکت واقعی نمی انجامد، بلکه ممکن است بذر بی اعتمادی کاشته شود.

تسهیلگر با تکنیک های ارتباطی و ابزارهایش شاید بتواند آدم ها را در تنگنای اخلاقی، تعارف یا عمل انجام شده قرار دهد؛ طوری که احساس کنند «راهی جز مشارکت ندارند». اما آیا نام این واقعاً مشارکت است؟ خیر، این یک «تمکین ناخواسته» است، نه همراهی آگاهانه و پایدار. مشارکت با تحمیل، نوعی نقض غرض است. گفتگو خوب است، به شرطی که پنجره ای برای گفتگو باز باشد. تأکید می کنم: پنجره ای، هر چند کوچک، برای گفتگو باز باشد.

رها کردن موقت تعاونی اول به معنای قهر یا حذف آن ها نیست؛ بلکه اجرای یک اصل مهم در کار توسعه است: اینکه تلاش کنیم با تعاونی کار را به پیش ببریم و وقتی که نتایج آن آشکار شود، حتما تعاونی اول سراغ تسهیلگر یا حتی تعاونی دوم را خواهد گرفت. لازم است کار با تعاونی دوم به پیش رود و حداقل نخستین نتایج به دست آید. این کار یعنی اینکه تعاونی دوم خودش یک نمونه عینی ایجادد کرده است. آن زمان است که امکان دارد مقاومت برخی ها کمتر شود. چه بسا مدیرعامل تعاونی اول، خودش روزی با رغبت و بدون هیچ‌گونه فشار یا اجباری، تقاضای پیوستن به مسیر را داشته باشد.

در کنار این موضوع، نباید فراموش کنیم که در بسیاری از جوامع محلی (روستاها یا محلات شهری یا حتی در گروه های کوچک)، مشارکت ابتدا باید «تجربه و تمرین» شود، نه اینکه صرفاً به عنوان یک مفهوم «بسته بندی شده» آموزش داده شود. یک مثال بارز همین برنامه های پاکسازی روستا است. اهالی می‌آیند، کیسه دست می گیرند و زباله ها را جمع می کنند، در حالی که شاید حتی اسم این کار را مشارکت نگذارند. گاهی غر هم می زنند که: «اصلاً این وظیفه ما نیست، کار دهیاری است!» اما می آیند، چون از تمیزی کوچه شان یا محیط روستا یا محله لذت می برند و به محیط زندگی شان غیرت دارند.

هنر تسهیلگر در چنین موقعیت هایی این است که بستر «تمرین» را فراهم کند، و سپس بعد از انجام تمرین، در یک جلسه گفتگو در باره اقدام انجام شده بپرسد: «دیدید چه اتفاقی افتاد؟ این نیرویی که روستا را تغییر داد، دقیقاً معنای مشارکت بود.» آنجاست که ممکن است ادراک یا ذهنیت مشترک شکل بگیرد.

به سراغ خاکی برویم که برای کاشت بذر و رشد آن آماده تر است
به سراغ خاکی برویم که برای کاشت بذر و رشد آن آماده تر است

حرف آخرم این است که مشارکت یک هدیه اجباری نیست که بتوان در دل کسی فرو کرد یا در دستش قرار داد. اگر بستری برای تمرین وجود دارد، باید دست به کار شد؛ و اگر جایی هنوز مقاومت و عدم تمایل وجود دارد، باید به انتخاب جامعه احترام گذاشت، انرژی را هدر نداد، با الگوسازی درست فضا را روشن کرد و به سراغ بسترهایی رفت که خاکشان برای این بذر آماده تر است.

مشارکتتسهیلگریشرکت تعاونی
۰
۰
سعید نوری نشاط
سعید نوری نشاط
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید