از زمانی که به مدرسه رفتهایم، به ما یاد دادهاند که وقتی فهرستی از کلمات یا جملات را ردیف میکنیم بین همه علامت ویرگول بگذاریم و آخری را با «و» وصل کنیم. مثلاً، اگر بخواهیم سه رنگ اصلی را نام ببریم، این طور مینویسیم: «آبی، قرمز و سبز». اما اگر از تکتک ۸۰ میلیون ایرانی بپرسید سه رنگ اصلی کدام است، به یکی از این دو طریق جواب میدهند: «آبی و قرمز و سبز» (بخوانید آبیُ قرمزُ سبز) یا «آبی، قرمز، سبز». محال است یک نفر را بیابید که «بگوید» سه رنگ اصلی آبی، قرمز و سبز است.
پس، این سبک نوشتار از کجا آمده؟ از ادبیات کهن خودمان؟ خیر! اگر کل کتب قدیم را زیر و رو کنید، حتی یک مورد هم از چنین سبکی پیدا نمیکنید. از باب مثال، چند مورد زیر را ببینید:
الف) سبک اول:
۱- هر کجا خرد و دانش بُود، آنجا دوازده چیز گرد آید: ادب و پرهیز و امانت و راستی و شرم و رحمت و نیکویی و وفا و صبر و مدارا و حلم (به جای «وَ» بخوانید «اُ»).
۲- همان شب سیّد را به خواب دیدم که میآمد بر اسبی تازی نشسته و حلّهای از نور پوشیده و تاجی از نور بر سر نهاده و قضیبی از نور در دست گرفته و نعلینی از نور در پا کرده.
ب) سبک دوم:
۱- اگر ذرهای تو را معلوم بودی، هرگز نه از غزل تو را یاد آمدی، نه از سلطان، نه از زن، نه از فرزند، نه از خوان، نه از جان، نه از مال.
۲- گندم تا نان شود بر دست چندین خلق گذر کند. هرکس صفت خویش بر او مینماید: یکی گندم پاک کند، یکی آرد کند، یکی خمیر کند، یکی نواله کند، یکی پنهان کند، یکی در تنور بندد.
البته در قدیم علائم نگارشی نبوده و به جای نقطه و ویرگول هیچ چیزی نمیگذاشتهاند، اما طرز «گفتار» و «نوشتار» آنها چنین بوده است. در واقع، این سبک نوشتار امروزی براثر تقلید کورکورانهٔ مترجمان از زبانهای فرانسه و انگلیسی وارد فارسی شده است. مثلاً، در انگلیسی میگوییم:
They own a cat, a dog, two rabbits, and seven mice.
در خود انگلیسی هم دو سبک داریم: برخی قبل از and ویرگول میگذارند و برخی نمیگذارند. بحث چرایی آن خارج از حوصلهٔ این نوشته است. طبعاً، اکثر مترجمان جملهٔ بالا را ناشیانه ترجمه میکنند: «آنها یک گربه، یک سگ، دو خرگوش، و هفت موش دارند»، حال آنکه در فارسی یا باید آن «و» آخر را حذف کرد یا به جای همهٔ ویرگولها «و» گذاشت.
اما چنانکه در بالا گفتم، این سبک نتوانسته وارد «گفتار» ما شود، و این سندی است بر اینکه این سبک نوشتار با فارسی سازگار نیست. هر چیزی که از زبانهای خارجی وارد فارسی میشود یا با آن سازگار میشود یا هرگز با آن آشتی نمیکند. این مورد یکی از همینهاست. آیا تا حالا شنیدهاید زنی به شوهرش بگوید «وقتی از سر کار برمیگردی، شیر، نان، گوشت «وَ» میوه بخر»؟! هرگز! یا میگوید «شیر، نان، گوشت، میوه بخر» یا «شیر و نان و گوشت و میوه بخر».
خب، تکلیف ما چیست؟ آیا از این به بعد «و» آخر را حذف کنیم یا به جای همهٔ ویرگولها «و» بگذاریم؟ راستش، جوابش را نمیدانم! اختیار با خودتان! اگر میخواهید واقعاً «فارسی» بنویسید، پیشنهاد میکنم از همین دو سبک اصیل ایرانی استفاده کنید، اما اگر برای دیگران مینویسید (مثلاً، پایاننامه، کتاب، مقالهٔ روزنامه، نامهٔ اداری)، ببینید آیا مخاطبتان بر این سبک نگارش ایراد میگیرد یا خیر!