
در این سری نوشته «جریان ذهن» به دنبالکردن افکارم میپردازم و تلاش میکنم با دانش اندکم علت حضور سوژهها را استدلال کنم.
نقاشی The Lovers II, 1928 (Les Amants) از نقاش سورئالیست رنه مگریت، من را به فکر کردن دربارهٔ «بوسه» واداشت.
اینکه چرا بوسیدن اینقدر برجسته شده، من را به یاد این میاندازد که یونانیان قدیم باور داشتند روح انسان از طریق دهانش خارج و وارد میشود. در بسیاری از فرهنگهای باستانی، از جمله یونان، نفس (Pneuma) و دهان جایگاه روح تلقی میشدند. یونانیها معتقد بودند که روح (Psyche) از طریق نفس و دهان از بدن خارج میشود. به همین دلیل، بوسیدن لبها نه فقط یک عمل فیزیکی، بلکه نوعی آمیختن ارواح یا انتقال نفس زندگی است.
اما بوسیدن و به دهان گرفتن شاید ارتباط نزدیکی با دوران کودکی ما هم داشته باشد، که از همان ابتدا همه چیز را به دهان میگذاریم، چون تنها راه ما برای شناختش است.
در واقع این «شناخت از طریق دهان» هرگز ما را ترک نمیکند؛ ما فقط شکل پیچیدهتری از آن را در بزرگسالی تجربه میکنیم. بوسیدن لبها در واقع بازگشت به همان مرحلهٔ اولیهٔ شناخت و ادغام است. ما میخواهیم دیگری را بچشیم، ببلعیم و در خود حل کنیم تا از تنهایی خارج شویم.
و از همین رو، همانطور که فروید به آن اشاره میکند، همهی فعالیتهای ما به نحوی جنسی است و برانگیزندهی نیروی لیبیدو (زندگی) است؛ که اگر اینطور نباشد، پس برعکسش هست (نیروی مرگ یا تانوس).
با اینکه تعبیرهای مختلفی از نظریهٔ فروید وجود دارد، اما به نظر من نظریهٔ فروید اصلاً «جنسی» نیست، بلکه در باب «انرژی روانی» و «زندگی» است. به نظر من فروید در حال اثبات این واقعیت است که «انسان در ارتباط با دیگری زنده است.» برای همین هم نظریهٔ فروید خیلی به دلم مینشیند. در نتیجه، برای لیبیدو بهتر است از عنوان «نیروی پیونددهنده» استفاده کنیم تا «غریزهٔ جنسی». اینکه ما وقتی کسی را دوست داریم میخواهیم او را ببوسیم، بغل کنیم و در آغوش بگیریم، نشانهٔ تلاش ما برای غلبه بر تانوس است (مرگ، جدایی، انزوا).
و البته تنها فروید نیست که به این موضوع اشاره میکند. آلفرد آدلر هم با عنوان «علاقهی اجتماعی» از این موضوع یاد کرده و اشاره میکند که «با کاهش علاقهی اجتماعی در یک فرد، شاهد ظهور علائم انواع اختلالات نوروتیک در او خواهیم بود.»
این مورد در ارتباط با دیگری، خودش را در روشنترین شکل به صورت ارتباط با جنس مخالف نشان میدهد. به نحوی میتوانم بگویم: «وقتی یه نفر را خیلی دوستش داری، بهطور ناخودآگاه این احساس شکل میگیرد که دلت میخواهد بغلش کنی یا ببوسیش.» (بر روی گونه یا لبها).
و اینکه چرا بوسیدن بر روی لبها کاملاً حس متمایزی نسبت به بوسیدن بر روی گونه ایجاد میکند، علاوه بر حساستر بودن این ناحیه، به نوعی مرتبط با دوران کودکی ماست.
همانطور که فروید اشاره میکند، «دهان» یکی از نواحی جنسی (Erogenous Zone) است؛ به این معنا که نیروی زندگی به نحو کاملتر و با شارش بیشتری در آن جریان دارد.
پس درست به نظر میرسد که استدلال کنیم بوسیدن لبها به نوعی برقراری ارتباط با یکی از نواحی انرژی روانی فرد است. از طریق لبها یک «تبادل انرژی» بسیار قویتر و عمیقتر شکل میگیرد. پس نه تنها تماس فیزیکی، بلکه یک آمیزش روانی است که در آن «من» و «تو» به طور موقت در آن محو میشوند.
نقاشیای که در ابتدا به آن اشاره داشتم، به تعبیر من دو نفر را در تلاش برای برقراری ارتباط با یکدیگر از طریق بوسیدن نشان میدهد، که پارچهای مانع این اتصال است.
این پارچه نشانهٔ «ما در مواجهه با دیگری» است؛ یعنی نقابی که هر یک از ما در ذهن دیگری به عنوان «خود» رسم میکنیم، اما با خود واقعی ما تطابق ندارد، چون میترسیم که اگر دیگری با خود واقعی ما روبهرو شود، نتواند ما را بپذیرد. از این رو، انسان حتی در صمیمیترین اوقات خود باز هم تنهاست و زندانی نقابی است که در مقابل دیگری به تن دارد.
1405/07/02 - Thursday - September 24, 2026 - 11 : 26 : 18 AM