
هر متهم، در صورت احضار از سوی بازپرس (می گویم در صورت احضار، چون اگر بازپرس موضوع را جرم نداند نباید متهم را احضار کند) از موضوع شکایت و دلایل آن مطلع شود. لازمه کسب اطلاع هم، دیدن و خواندن اسناد است: مطالعه پرونده.
اما اگر گذرتان به دادسرا افتاده باشد، و خواسته باشید پرونده تان را مطالعه کنید، کمابیش مقاومت اولیه بازپرس یا دادیار را تجربه کرده اید.
انگار که اطلاع از موضوع برای متهم چیز زائد و دست و پاگیری است. انگار که بازپرس و دادستان بهتر می دانند چه درست است و چه غلط. پس اگر تو بدانی یا نه، او حق را به حق دار می رساند.
قانون آیین دادرسی کیفری در سال ۹۴ تغییر کرد و در چند ماده از آن تصریح شد که متهم، شاکی و وکلایشان می توانند پرونده را در دادسرا مطالعه کنند. مگر در موارد خاص.
با این حال باز هم که در دادسرا تقاضای مطالعه می کنی، مقاومت وجود دارد. بارها خودم را به جای بازپرس گذاشته ام تا بتوانم درک کنم چه دلیلی در پس این مقاومتها وجود دارد. و هر بار نتیجه گیری ام این بود که موضوع به نوع فرهنگ و اعتقاد برخی بازپرس ها بر می گردد. آنها که اصل را بر مجرمیت می گذارند به جای اصل برائت: هر کس متهم است، مجرم هم هست احتمالا، یا این که ممکن است متهم با مطالعه پرونده بتواند راه فراری برای خود دست و پا کند!
تعداد بازپرس هایی که رسیدگی در دادسرا را مطابق قانون، قضاوتی می دانند، بیشتر از قبل شده، اما هنوز هم تعداد مخالفین زیاد است.
اصل برائت یعنی اگر دلیل معتبری وجود ندارد، حتی اگر احساس می کنیم یک جای کار می لنگد، حق نداریم متهم را مجرم فرض کنیم. اگر از جوابها راضی نشدیم، یا احساس کردیم چیزی را پنهان می کند هم. در شرافت تو شکی نیست، به همان اندازه که در انسان بودن ات، و به حکم انسان بودن، احتمال اشتباه کردن و تاثیر پذیرفتن از شرایط درونی و بیرونی، کم نیست.
برخلاف ضوابط و آیین دادرسی رفتار کردن، تنها احتمال اجحاف در حق دیگری را بالا می برد. شاید یک بار درست از آب درآمده باشد، اما تضمینی نیست که همیشه این گونه است.
دادرسی فرآیندی است که عده ای با دانش بیشتر و نگاه وسیع تر آن را فراهم کرده اند. نظمی است که تحت تاثیر رشد خرد جمعی، تکامل یافته. اگر چه هر قانونِ ساخت بشر فعلی، نقائصی هم دارد، اما جای رفع آن، مقاله و کتاب است، نه محل اجرا.