ویرگول
ورودثبت نام
سید مهدی سیدی
سید مهدی سیدینویسنده و پژوهشگر
سید مهدی سیدی
سید مهدی سیدی
خواندن ۱۰ دقیقه·۱ سال پیش

هشت‌ثانیه چشم‌هایتان را ببندید (نمایشنامه)

photo_2025-06-02_12-20-25.jpg
photo_2025-06-02_12-20-25.jpg

صحنه 1)

احمدآقا بهم زنگ زد گفت: «فلانی! هفته آینده یک مراسم هست می‌خوایم بیای سخنرانی»

گفتم: «آقا! ول کن؛ من رو چه به سخنرانی»

گفت: «نه! مراسم معمولی که نیست؛ یه یادواره است؛ یادواره شهدا»

گفتم: «قشنگ معلومه دارید زمینه‌سازی می‌کنید کاندیدای شورای شهر بشم! آخه من رو چیکار به یادواره شهدا»

گفت: «آخه شما خانواده شهید هستین دیگه؛ گفتیم از خانواده شهدا یکی بیاد چهار پنج دقیقه چیزی بگه»

گفتم: «سید! حاجی! خانواده شهید کجا بود! من یه دایی داشتم چهل سال قبل شهید شده. من هم یک سال و نیمم بوده. اصلا ندیدمش. هیچ‌چی هم ازش نمونده. پدر و مادرش هم عمرشون رو دادن به شما.؛ من هم اصلا توی این فضاها نیستم»

گفت: «حالا اشکالی نداره، یه مقداری مطالعه می‌کنی، می‌پرسی، میای یه چی میگی»

گفتم: «دلت خوشه بابا! من سال‌به‌سال، اگه یه عید فطر برم سر قبرش؛ که تازه امسال هم نرفتم؛ می‌گفتن جای پارک پیدا نمی‌شه. تازه از اینا بدتر، بعضی خواهر برادراش که باید پرچمدار باشن خودشون توبه کردن؛ می‌گن این بچه‌ها بی‌خودی رفتن شهید شدن؛ بیا حجاب بعضی‌ها‌شون رو ببین صفا کن؛ البته غیر از یکی از خواهرهاش»

گفت: «خوب! بهتر، شما بیا به نمایندگی از این خانواده شهید، نذار بیشتر از این شهید، مظلوم بمونه؛ درد دلات رو بگو. ایشالله شهید هم دستت رو می‌گیره»

گفتم: «حاجی ول‌کن بابا! ما خودمون ته خطیم. من خودم یه پا زغال‌فروشم. با این حرفا جوگیر نمی‌شم»

گفت: «فلانی! این رو به اسمت نوشتیم؛ چونه هم نزن. انشالله روز و ساعت مراسم رو بهت می‌گم»

بعد یه خنده‌ای کرد و گفت: «راستی! چفیه یادت نره توی مراسم»

 

 صحنه 2)

شدیدا رفتم توی فکر؛ من و چی به این‌حرف‌ها؛ اصلا توی این فضاها نیستم.

شروع کردم به طنز و ادا، شعر خوندن:

در باغ شهادت را نبندید؛ به ما بیچارگان زان سو نخندید

اگر دیر آمدم مجروح بودم؛ اسیر قبض و بسط روح بودم

بابا بی‌خیال! من توی زندگی هزار تا بدبختی دارم. یه مغازه تعمیرات موبایلی دارم؛ اونم توی زیرپله یه پاساژ. یه وقتی هم می‌‌رم کارگاه می‌ذارم؛ از این نرم‌افزارای الکی پلکی، به ملت تدریس می‌کنم دوقرون گیرم بیاد؛ که تازه همون چارتا مشتری‌ هم به خاطر هوش مصنوعی و آپارات و یوتیوب، پریده. آه ندارم که با ناله سودا کنم. نه اینکه آدم بدی باشم. ولی کلا مثل همه مردمم دیگه؛ به قول همایون، شجریان رو می‌گم توی اون آهنگ:

نه فرشته‌ام نه شیطان؛ کیم و چیم همینم

نه ز بادم و نه آتش، که نواده زمینم

من، شیطونیای خودم رو دارم؛ جاخالیای خودم رو دارم؛ پیچوندنای خودم رو دارم؛ بداخلاقی‌های خودم رو دارم. گاهی با رفیقام می‌رم تفریح، یه وقتی یه قلیونی هم می‌کشم؛ البته خدایی لب به سیگار نزدم. به جون پسرم قسم!

البته این رو هم بگم، از خدا که پنهون نیست از شما چه پنهون؛ روی نمازم خیلی تعصب دارم؛ بهم نمیاد؛ اما تعصب دارم. گرچه خیلی با کیفیت نمی‌خونم؛ کلاغی و نوک زدنی می‌خونم؛ ولی نمی‌ذارم قضا بشه. اقلا از قصد قضا نمی‌کنم. محرم و رمضون هم بهتر می‌شم. خدا رو بیشتر تحویل می‌گیرم. کلا با امام حسین (ع) حال می‌کنم؛ خلوت که می‌کنم این مداحی مطیعی رو زیرلب می‌خونم. این مداحی رو توی اربعین توی یه موکب شنیده بودم:

لب‌ شط‌ فرات‌ به‌ یاد سقای‌ عشق‌

تشنه‌‌لب‌ بودن‌ و از آن‌ نخوردن‌ خوش‌ است

اما خوب بعد محرم، نه! چک و قسط و اجاره و بانک ملت و پارسیان و سرویس مدرسه بچه و یه وقتی‌هم مسافرت. همینجوری گذروندم توی این چهل و دو سه سال.

ولی اون شهیدا کارشون خیلی اساسی بوده؛ اونا آدم حسابی بودن. ستاره بودن. فاصله‌مون زیاده. چه ربطی بین من و اون دایی شهیدم هست. اون‌ها ویژه انتخاب شدن.

ناگهان به ذهنم رسید همین‌ها هم بد نیست. برم همین‌ها رو توی مراسم بگم. بایستم روی سن، داد بزنم:

آی مردم! اینقدر دست و پا نزنید برای خوب بودن. اگه قرار باشه کسی خوب بشه خدا خودش این کار رو می‌کنه. پس این یادواره‌ها و کتاب‌ها و سرودها فایده‌ای براتون نداره.

آره خوبه برم همین اعتراض‌نامه رو بخونم. بگم: بابا این شهدا یه چیز دیگه‌ن. کسی هم قرار باشه شهید بشه، میشه. کاری هم به این حرفا نداره. ما هم که دوریم. دست ما کوتاه و خرما بر نخیل.

 

صحنه 3)

توی همین فکرها بودم وارد خانه شدم. کلید انداختم در رو باز کردم. دیدم آقازاده، شازده، گل‌پسر هم وسط اتاق لم داده. سرش توی گوشیه. با طعنه گفتم: «به‌به! حاج‌آقا چیکار می‌کنی؟» دیدم اینقدر محو گوشیه جواب نمی‌ده. اصلا متوجه اومدنم هم نشده. صدام رو بلند کردم گفتم: «بچه سرتق! صد بار بهت نگفتم این گوشی کوفتی رو بذار کنار؛ عجب غلطی کردیم گوشی برات خریدیم. از بس این مادرت اصرار کرد. 15 میلیون پول زبون‌بسته رو دادیم برای این سامسونگ»

سرش رو بالا آورد گفت: «بابا! نمی‌خوای یه دفعه من رو با محبت صدا بزنی؟ این‌همه گفتن بچه‌هاتون رو خوب صدا بزنید!»

گفتم: «چشمم روشن. می‌خوای یه عمامه و عبا هم بدم خدمت شما تشریف ببرید بالای منبر، منِ پدرِ جاهلِ سراپا تقصیر رو موعظه بفرمایید. پاشو بچه برو دنبال کارت تا نزدم...» بقیه حرفم رو جویدم. استغفرالله.

«حالا حضرت مستطاب! آقای دکتر! آیت‌الله العظمی! بفرمایید با موبایل محترم در حال چه ور رفتنی هستید؟»

گفت: «همه‌ش مسخره کن. اگه پس‌فردا به جایی نرسیدم تقصیر خودت هستا»

گفتم: «نمیخواد تو به جایی برسی؛ ما که رسیدیم بسه. حالا شازده بفرما داری چیکار می‌کنی؟:»

پسرک گوشی رو گرفت سمتم، گفت: «دارم فیلم می‌بینم».

گفتم: «چشم مادرت روشن. صدبار بهش گفتم اینقدر این بچه رو ول نکن به امان خدا، همه‌ش دنبال کارای خودت باش. همین می‌شه که بچه می‌ره توی سایت‌های زهرماری»

پسر بهم اخم کرد و گفت: «بابا قضاوت کردن خیلی بده. اینقدر بدبین نباش به من. چرا فکر می‌کنی همه‌ دارن کار خلاف می‌کنن. چرا فکر می‌کنی دارم فیلم ناجور می‌بینم»

گفتم: «پس لابد داری اذا الشمس کورت عبدالباسط توی مصر رو گوش می‌کنی»

گفت: «نخیر»

گفتم: «پس چی می‌بینی؟»

گفت: «دارم مصاحبه شهید شما رو می‌بینم»

گفتم: «شهید ما کیه دیگه؟»

گفت: «همون دایی شهیدت»

یه لحظه خشکم زد. جا خوردم. گفتم: «کِی مصاحبه کرده؟ مگه زنده‌س؟»

گفت: «نه بابا؛ یه مستندساز پارسال یه فیلم ساخته درباره شهدای مدافع حرم. مقداری هم راجع به شهدای دفاع مقدس نشون داده. اسم دایی شهیدت هم توش هست. برام جالب بود یکی از همرزم‌های قدیمی‌ش که حالا فرمانده محور مقاومت توی سوریه شده داره ازش تعریف میکنه. تازه، عکس‌های قدیمی‌ش رو هم نشون می‌ده. بامزه بود»

مخم صوت کشید. درجا نشستم رو مبل، گوشی رو ازش چنگ زدم و زل زدم به صفحه.


صحنه 4)

گوشی را که از دستش گرفتم وسط‌های فیلم بود. فیلم را یک کم بردم عقب. تصویر یک مرد میانسال بود با محاسن سفید، کت سرمه‌ای، یک تسبیح توی دستش و با چشم‌هایی که از خوبی برق می‌زد. یک عصای چوبی هم کنارش به دسته صندلی تکیه داده بود. نشان می‌داد جانبازه.

می‌گفت: «شهید توی جبهه که اومد، اولین بار توی عملیات بیت‌المقدس دیدمش. هفده هجده سالش بود. فکر کنم سال آخر دبیرستان. یه کم خجالتی بود ولی خیلی مؤدب. زود صمیمی می‌شد. با اینکه سنش از خیلی‌ها کمتر بود اما زود توی جمع‌های بزرگ خودش رو جا می‌کرد. دلبری می‌کرد»

تصویر محو شد. درست شبیه فیلم‌های روایت فتح، رفت شب عملیات. تصاویر واقعی بود. آهنگران می‌خواند: ای لشکر حسینی ای لشکر حسینی. تا کربلا رسیدن، یک یا حسین دیگر. بعدش یک رزمنده جوانی را نشان می‌داد که داشت سربند نفر جلوی را می‌بست و بعد صدای سید مرتضی آوینی که می‌گفت: «عالم همه در طواف عشق است و دایره‌دار این طواف حسین (ع) است»

نگاه کردم روی سربندها نوشته بود یا حسین (ع).

دوباره برگشت به همان راوی. گفت: «آخرین باری که شهید رو دیدم توی خط مقدم بود. عراقی‌ها مسیر عملیات رو فهمیده بودند و داشتند قتل‌عام می‌کردن. او داشت با یه مجروح حرف می‌زد. با آرامشی عجیب. انگار کنار حوض آبی و درختای نارنج حیاط خونه‌شون نشسته و یه استکان چایی کنار دستشه. بهش می‌گفت ممد می‌دونی. من خیلی پدر و مادرم رو دوست دارم. عاشق خواهر برادرهام هستم. اصلا عاشق زندگی هستم. یه کمد دارم پر خرت و پرته. دوست داشتم درسم رو بخونم. برم یه شغل خوب پیدا کنم. دوست و رفیق داشته باشم. زن بگیرم. بچه‌دار بشم. با بچه‌هام کیف کنم. کلی نقشه داشتم برای زندگی‌م. ولی با یه انتخاب مهم روبرو شدم که باید تصمیم بزرگی می‌گرفتم. اینکه توی شهر خودم بمونم و آرزوهام رو دنبال کنم یا بیفتم دنبال دستور امام که می‌گفت جبهه‌ها رو پر کنید. اینکه دنبال شکم و سفره خودم باشم یا بیام برای اسلام جون بدم. شاید سنم خیلی نباشه اما خیلی چیزا رو خوب می‌فهمم. من اگه می‌موندم تهش هفتاد سال دیگه زنده بودم اما اینجوری تا ابد زنده می‌مونم»

و بعد شحات محمد انور شروع کرد به خواندن: وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ.

دوباره تصویر محو شد و رفت شب عملیات. رزمنده‌ها، هم را می‌بوسیدند و عاشقانه توی آغوش می‌کشیدند. روی یک سربند نوشته بود یا زهرا (س) و پشت پیراهن یک رزمنده که البته خیلی واضح نبود نوشته بود: می‌رویم تا انتقام سیلی زهرا بگیریم.

یک دفعه، زیرصدای فیلم بلند شد و دیگه چشم‌های پر از اشک من صفحه موبایل را نمی‌دید. صدای نریمان پناهی، تک‌ضرب و واحد می‌خواند:

مادری خورد زمین و همه جا ریخت بهم/ همه زندگیِ شیر خدا ریخت بهم

داغی و تیزیِ مسمار اذیّت می‌کرد/ تا که برخاست ز جا عرش خدا ریخت بهم

بشکند پای کسی که لگدش سنگین بود/ تا که زد، سلسله آل عبا ریخت بهم

یا زهرا یا زهرا یا زهرا یا زهرا.


 صحنه 5)

دوباره راوی شروع کرد به حرف زدن.

می‌گفت: «وقتی همه حرف‌هاش رو با آرامش به اون مجروح گفت خودش یه غلت زد و دمر افتاد. دیدم از کمرش داره خون فواره می‌زنه. شوکه شدم. باورم نمی‌شد خودش هم مجروح شده باشه و اینجوری بدون هیچ ناله‌ای برای یکی دیگه حرف بزنه. تا برسم بالاسرش چشم‌هاش رو بسته بود. یه لبخند نازک روی صورتش به جا مونده بود و هنوز چهره‌ش پر خجالت بود و همین خجالت من رو بیشتر رنج می‌داد. تلفات‌مون سنگین بود. مجبور شدیم عقب‌نشینی کنیم. اون دوتا هم موندن و دیگه جنازه‌شون برنگشت. شدن شهید گمنام»

نفسم بند آمد. نمی‌دانم چرا. صدای آن همرزم، انگار با دلم حرف می‌زد. حس کردم یک جایی ته وجودم چیزی دارد بیدار می‌شود.

پسرم گفت: «بابا چی‌شده؟ بدنت می‌لرزه»

گفتم: «هیچی! چیزی نیست»

گوشی را پسش دادم و رفتم توی اتاق. یاد حرف احمدآقا افتادم که پشت تلفن بهم گفت: «ایشالله شهید دستت رو بگیره» و من مسخره‌ا‌ش کردم. حالا شهید دستم که نه، دلم را گرفته بود.

 

روز مراسم رسید. دلم مثل سیر و سرکه می‌جوشید. نه از استرس، از یک چیز دیگر؛ یک جور سنگینی عجیب. مجری اسمم را صدا کرد. یک چفیه انداختم گردنم و رفتم روی سن. سالن پر بود. آن‌هایی که من را می‌شناختند از دیدن قیافه‌‌ام تعجب کردند. صدایم را صاف کردم و گفتم:

«من یه تعمیرکار موبایلم. نماینده هیچ‌کسی هم نیستم. نماینده هم نمی‌خوام بشم»

همه خندیدند. ادامه دادم:

«دایی‌ من چهل سال قبل شهید شده و من تا حالا فکر می‌کردم اون‌ها از ما خیلی دورن. اصلا توی این فضاها نبودم و نیستم. من توی زندگی هزار تا بدبختی دارم. نه اینکه آدم بدی باشم. ولی کلا مثل همه مردمم دیگه؛ به قول همایون شجریان که می‌گه: نه فرشته‌ام نه شیطان؛ کیم و چیم همینم؛ نه ز بادم و نه آتش، که نواده زمینم.

شیطونیای خودم رو دارم؛ جاخالیای خودم رو دارم؛ بداخلاقی خودم رو دارم؛ با رفیقام می‌رم تفریح، یه وقتی یه قلیونی هم می‌کشم البته خدایی لب به سیگار نزدم. به جون پسرم قسم.

البته این رو هم بگم از خدا که پنهون نیست از شما چه پنهون، روی نمازم خیلی تعصب دارم؛ بهم نمیاد؛ اما تعصب دارم. گرچه خیلی با کیفیت نمی‌خونم؛ کلاغی و نوک زدنی؛ ولی نمی‌ذارم قضا بشه.

من تا چند روز قبل فکر می‌کردم شهیدها انتخاب شدن. ولی جدیدا فهمیدم شهیدها خودشون انتخاب کردن. اونها سر دوراهی‌های مهم زندگی، انتخاب بهتر رو انجام دادن؛ بین خودشون و دیگران، بین سفره خودشون و خاک کشورشون، بین باطل و حق، بین تسلیم و دفاع، بین ظلم و انصاف، بین دروغ و واقعیت، بین شیطان و خدا. انتخاب درست رو انجام دادن و این هیچ ربطی به سن و جنس و شغل نداره.

آی مردم! مواظب انتخاب‌هاتون باشید. یه کاری کنید سرجمع انتخاب‌هاتون شما رو به خدا برسونه. یه جوری رفتار کنید معدل رفتارتون شما رو ببره بهشت. حواس‌تون به معدل نهایی کارنومه‌تون باشه»

حس کردم فضا سنگین شد و این حرف‌ها از دهان من گنده‌تر است.

گفتم: «فقط یه جمله بگم: مردم اگر درست انتخاب کنیم، انتخاب‌مون می‌کنن. والسلام علیکم و رحمه‌الله؛ و سالن همه ایستادند و شروع کردن تشویق کردن.

بعد برای پایان‌بندی گفتم:

«راستی ازتون یه خواهش دارم؛ یه پیشنهاد؛ بیاین هشت نه ثانیه همه‌تون چشم‌هاتون رو ببندید و به بهترین انتخاب زندگی‌تون فکر کنید. لطفا چشم‌هاتون رو ببندید... .»

 

۳
۰
سید مهدی سیدی
سید مهدی سیدی
نویسنده و پژوهشگر
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید