
این جمله را نوشته بودم:
یکی از دوستان توضیح بیشتری خواست. یک «صدا» برایش فرستادم. این متن بخشهایی از آن پاسخ است (ویرایششده):
سؤال اصلی آن است که آدمها چه مأموریت یا رسالت اصلی به دوش دارند؟
اندیشههای دینی در این موضوع روشن است؛ در یک کلام: اصلیترین وظیفه انسان در این دنیا «عبودیت» است.
عبودیت یعنی عبادت مأموریتمحور؛ عبادت با رویکرد انجاموظیفه.
بخش اول این کار، عبادتهای عمومی، تکلیف همگانی است؛ مثل نماز و روزه و خمس و... .
بخش دوم آن، وظایف اختصاصی آدمهاست که فردبهفرد تغییر میکند.
هر آدم باید مأموریت اختصاصی (و یا حتی تخصصی) خودش را پیدا کند. به تعبیری انگار سهم هر آدم، در این عالم، ایجاد یک ساختمان است که خودش باید آن را بسازد؛ این ساختوساز از کس دیگری بر نمیآید. اگر آدم هزاران ساختمان دیگر را بسازد اما ساختمان خودش را نیمهکاره رها کند به مأموریت خود عمل نکرده است.
گام اول برای پیداکردن این مسیر، «انسانشناسی» است. پاسخ به سؤالات مهمی نظیر انسان چیست؟ از چه قطعاتی ساخته شده؟ استعدادهای نهفتهاش چیست؟ ضعفها و تهدیدهای پنهانش چیست؟ مثلا کجاها میترسد و کوتاه میآید، کجاها حرص میزند، کجاها وسوسه میشود.
مرحله بعد آن «خودشناسی» است تا بتواند مسیر زندگی خود را تشخیص دهد. به کدامسو میرود؟ چه زمینههای روحی و جسمی دارد؟ واقعیتهای اطرافش چیست؟ نقاط جهش و پرشش کدام است؟
در تمام این مراحل، انسان باید به حقیقت بومی خود توجه کند. خودش شخصا چه تواناییهایی دارد؟ در چه بستر زمانی و مکانی زندگی میکند؟ خانوادهاش و اقتضائات آن چیست؟
توجه به نیاز روز جامعه در تعیین مأموریت، نکته پراهمیت دیگر است. مثلا در ایام دفاع مقدس، بسیاری از دانشگاهیان و حوزویان تصمیم گرفتند سنگر تعلیم را رها کرده و به جبهه بروند؛ چون در آن دوره، دفاع از تمامیت ارضی از بالاترین اولویتها بود؛ به همین منوال در جنگ دوازدهروزه و جنگ رمضان، مأموریت تخصصی بسیاری از افراد دچار چرخش شد.
با ترکیب اینها در هر دوره عمر میشود مأموریتها را شناسایی و طراحی کرد. مثلا یکی میگوید من توانایی خوبی در زبان خارجی دارم و میدانم اولویت امروز جامعه فعالیت در فضای بینالملل است. پس خودش را معطل کوچه و محله خود نمیکند و مأموریتش را فراملی تعریف میکند. یا مثلا در علم خاصی تخصص دارد همان تحصیل را مأموریتمحور میکند. مثل بعضی دانشجویان فیزیک که این سالها به فیزیک هستهای تغییر گرایش دادند.
نکته آخر اینکه در همه این طراحیها باید به امکانات موجود توجه داشت. نباید دچار تخیل یا گمانهزنی پوچ شد. باید دقیقا مبتنی بر امکان واقعی و مهیا، تصمیم گرفت. مثلا یکی میگوید من انگیزههای بالای تربیت نسل دارم، اما امکان تأسیس یک مدرسه ندارم و حتی نمیتوانم در یک مدرسه معتبر تدریس کنم پس باتوجهبه امکانات محدود خودم، مأموریت را در تربیت بچههای فامیل و دور و بریها تعریف میکنم تا بهمرور امکاناتم توسعه پیدا کند.