چگونه با هوش مصنوعی رفیق بشویم بهجای آنکه قربانی شویم

میخواستم بحث ساده و مختصری را درباره «هوش مصنوعی» آماده کنم تا در جمعی خانوادگی ارائه شود. از خود هوش مصنوعی نظر خواستم؛ این عنوان را پیشنهاد کرد: «هوش مصنوعی برای همه: از ننه تا نوه»
اتفاقا بخش زیادی از این متن نیز، توسط خود هوش مصنوعی پیشنهاد شده است:
وقتی ما انسانها کاری را انجام میدهیم، مثلاً فکر میکنیم، تصمیم میگیریم، یاد میگیریم، یا حتی حرف میزنیم داریم از «هوش» استفاده میکنیم. حالا هوش مصنوعی یعنی اینکه یک ماشین، یا بهتر بگوییم یک برنامه رایانهای، طوری طراحی شود که بتواند مثل ما فکر کند، یاد بگیرد و تصمیم بگیرد.
هوش مصنوعی مثل مغز انسان نیست که احساس داشته باشد یا بفهمد چه خوب است یا بد. او فقط با دیدن الگوها و تکرارها توی دادههای خیلی زیاد، یاد میگیرد که چطور پاسخ بدهد.
ما وقتی حرف میزنیم، ناخودآگاه یک سری الگوها را تکرار میکنیم. مثلاً بعد از «سلام» معمولاً میگوییم «خوبی؟»؛ یا بعد از «دوست دارم» معمولاً اسم یک چیز میآید، نه فعل یا عدد!
هوش مصنوعی، میلیاردها جمله واقعی را خوانده و از توی آنها یاد گرفته که چه کلمهای، معمولاً بعد از کلمه دیگری میآید. به این میگویند «مدل زبانی» یا زبانآموزی ماشینی. یعنی رایانه یاد گرفته احتمالاً بعد از فلان جمله، چه باید بیاید. برای همین است که هوش مصنوعی هرچه بیشتر «داده» ببیند، عملکردش بهتر میشود؛ درست مثل آدمی که زیاد کتاب میخواند و کمکم بهتر حرف میزند.

هوش مصنوعی نمیفهمد، فقط حدس میزند و الگوریتمها را شناسایی میکند.
هوش مصنوعی، احساس، نیت یا آگاهی ندارد؛ فقط نوعی چینش کلمات و ترکیب اعداد است.
هوش مصنوعی از انسان باهوشتر نیست؛ او فقط در برخی زمینهها از انسان قویتر، سریعتر و دقیقتر عمل میکند.
هوش مصنوعی قرار نیست دنیا را تصاحب کند؛ فعلا ابزار کار انسان است.
هوش مصنوعی، خودسرانه هرکاری نمیتواند بکند؛ نیاز به داده؛ انسان و آموزش دارد.
هوش مصنوعی همه چیز را درست جواب نمیدهد؛ گاهی توهم دانایی دارد و رسما چرند میگوید.
هوش مصنوعی، بیطرف و عادلانه نیست و حتما جهانبینی و ایدئولوژی خاصی بر آن حاکم است.
موسیقی میسازد. داستان مینویسد. شعر میگوید.
ترجمه میکند.
کتاب خلاصه میکند.
متن سخنرانی آماده میکند. پاورپوینت و نمودار میسازد.
بازی کامپیوتری میسازد و حتی بازی میکند.
نقاشی میکشد، کار گرافیکی تولید میکند و حتی ویدئوهای باکیفیت و ابتکاری خلق میکند.
خبر تولید میکند و گزارش میدهد.
محتواهای نامناسب را تشخیص میدهد و حتی گاهی محتوای نامناسب میسازد.
در شبکههای اجتماعی با الگوریتمها تصمیم میگیرد چه پستهایی را ضریب بدهد.
سلیقه کاربر را شناسایی کرده و بر اساس خواستههای او، محتوا جور میکند.
مدیریت انبار میکند. پیشبینی بازار میکند. تبلیغات هدفمند انجام میدهد.
در بحث امنیتی، به کار گرفته میشود. ردگیری میکند. شناسایی میکند. تحلیل میکند.
در بحث نظامی، فرماندهی میکند و حتی وارد اقدام میشود. نظیر پهپادهای بدون خلبان که با هوش مصنوعی هدفگیری میکند.
گزارش اداری مینویسد. لایحه حقوقی تنظیم میکند.
مشاوره میدهد.
اسناد پزشکی را تحلیل میکند؛ علائم بیماری را چک میکند.
معلم مجازی میشود و درس میدهد.
برنامه غذایی و ورزشی میدهد.
دستیار صوتی میشود.
ترافیک را پیشبینی میکند و نقشه حرکت ارائه میکند.
سؤالات بعدی ما را حدس میزند و از میان پاسخهای مختلف، نسخه بومی ما را پیشنهاد میدهد.
هوش را جدی بگیریم؛ برای آن وقت بگذاریم و در ذهنمان پروندهای مستقل برایش باز کنیم.
کمکم با ابزارهای هوش مصنوعی که در اختیار ماست کار کنیم تا احساس غافلگیری و جاماندگی نکنیم.
نه از هوش مصنوعی بترسیم نه عاشق و فریفته آن بشویم.
نقش انسانی و معرفتی خود را در قبال هوش حفظ کنیم.
در استفاده از هوش بدانیم که او گاهی متوهم است؛ دروغ میگوید، جعل میکند یا راهنمایی غلط میکند؛ حتی ممکن است با اعتمادبهنفس بالا مزخرف بگوید.
نکات امنیتی را درباره استفاده از هوش رعایت کنیم؛ به او اطلاعات ندهیم و مراقب حریم خصوصی خود باشیم.
بر هوش مصنوعی سوار باشیم نه آنکه به آن سواری بدهیم.