لینک کانال تلگرامیم که یادداشت‌ها و مطالب مربوطه رو داخلش میذارم:
https://t.me/cinemaandamirali
پیشینه ساخت اثر:
پدر تیم برتون در سال ۲۰۰۰ فوت شد.
دو سال بعد هم مادرش فوت شد.
از طرفی برتون بخاطر مشکلاتی که سر پروژه‌های سوپرمن و سیاره میمون‌ها داشت تصمیم گرفت سراغ پروژه جمع و جور شخصی‌تری بره تا گرامی‌داشتی برای والدینش بسازه.
از طرفی جان آگوست قبل از چاپ رمان دنیل والاس نسخه دست نویس اون رو میخونه و چون خودش هم به تازگی پدرش رو از دست داده بود، تصمیم می‌گیره فیلمنامه‌ای براساس رمان تهیه کنه و به ساختار چند پاره رمان انسجامی مناسب یه فیلم سینمایی بده.
بعد این فیلمنامه به دست استیون اسپیلبرگ میفته اما بعد از مدتی این همکاری کنسل میشه.
تهیه کنندگان ران جینکز و بروس کوهن، که قبلا زیبای آمریکایی رو تهیه کرده بودن، فیلمنامه رو به تیم برتون میدن و برتون متوجه این میشه که این همون چیزیه که دنبالش بوده!
فیلمنامه رو همونجوری که بود می‌پذیره (البته در اجرا تغییرات ریزی ایجاد میشن) و پروژه کلید میخوره.
یادداشت من درباره ماهی بزرگ ۲۰۰۳:
اگر بخواهیم آثار تیم برتون را به چند دسته کلی براساس اتمسفر حاکم بر اثر و درون مایه محتوایی و فرمی تقسیم کنیم، با سه دستی کلی روبرو خواهیم شد: شاعرانه، تاریک و کمدی.
مثلا سوئینی تاد محصول 2007 (از بهترین آثار تیم برتون که در آینده بهش می‌رسیم) کاملا تاریک است.
هیچ اثری از امید و عشق یا شادی و رستگاری در آن به چشم نمی‌خورد و همه چیز مانند صورت کارکترها بی‌روح و مرده است.
از طرفی بیتل جوس نقطه مقابل آن است. در بیتل جوس هیچ چیز حتی مرگ جدی و سیاه نیست.
اما دسته سوم، آثار شاعرانه تیم برتون.
ادوارد دست قیچی و بازگشت بتمن دوز بالایی از این شاعرانگی را درون خودشان دارند اما بدون شک دو اثر شاعرانه‌ترین فیلم‌های تیم برتون و شاید از شاعرانه‌ترین فیلم‌های تاریخ سینما باشد.
عروس مرده و ماهی بزرگ.
این دسته‌هایی که نام بردم را اگر بخواهم خیلی مختصر تعریف کنم:
آثار سیاه و تاریک آثاری هستند که نور و امیدی در آنها نیست. فقط غم و مرگ به تلخ‌ترین شکل ممکن در آنها پیدا می‌شود.
وینسنت، انیمیشن کوتاه برتون، سوئینی تاد و کتاب مرگ غم‌انگیز پسر صدفی سیاه‌ترین آثار تیم برتون هستند.
انگار در جای جای این آثار خاک مرده پاشیده باشند.
کمدی نقطه مقابل است. فیلم‌هایی که سرگرم کننده بودن برایشان اولین اولویت است و از هرچیزی برای رسیدن به این مقصود استفاده می‌کنند.
تیم برتون با کلیشه‌ها بازی می‌کند و از دل آنها کمدی‌های خاص و آشفته‌ای بیرون می‌کشد که منحصر به خودش است: پی وی، بیتل جوس، چارلی و کارخانه شکلات سازی و ...
اما شاعرانگی که از آن حرف می‌زنیم چیست؟
تصور کنید دوباره با دنیای سیاه و تاریک طرف هستیم.
خاک مرده تنها خاک روی زمین است.
اما به جای خشونت و خون و خونریزی و مرگ، با دل‌های مرده طرف هستیم.
شاعرانگی به نظر من احساسات زلالی است که از دل یک فضای دلگیر سرد بیرون می‌آید و تنها نور جهان خودش می‌شود. مثل گل کوچکی که از بین شکاف آسفالت رشد می‌کند.
شاعرانگی غم را دور نمی‌ریزد (کمدی تقریبا چنین کاری می‌کند) و آن را بی‌پرده و عریان به صورتمان نمی‌کوبد (این وظیفه تاریکی است) بلکه آن را در آغوش می‌کشد و عشق و غم را با هم عجین می‌کند.
لبخندی شیرین ناشی از دلی شکسته.
ماهی بزرگ شاعرانه است و همچنین جادویی.
بار اولی که آن را دیدم به خاطر لبریز شدن احساسات نتوانستم دقیق پایانش را ببینم و سعی در مخفی کردن اشک‌هایم داشتم.
تصورم این بود که با یک فیلم به راستی جادویی طرف شدم.
وقتی برای دیدن مجددش رفتم ترسیدم نکند این بار جادویی نداشته باشد (مثل اسلیپی هالو که دومین بار دیدنش جذابیت بار اول را نداشت) اما ترسم بی‌اساس بود.
جادوی ماهی بزرگ هیچوقت تمام نمی‌شود، حتی با هزاران بار دیدن و به همین جهت به نظر من رسالت سینمایی خودش را به بهترین نحو انجام می‌دهد و فیلم بسیار کاملی است.
هم در سینمای برتون و سیر آثار او کامل است هم در بین فیلم‌های تاریخ سینما.
برتون تمام آموخته‌ها و تجربیاتی را که از ابتدای فعالیت‌های هنری و حتی زندگی به دست آورده را به کار می‌گیرد تا پس از شکست هنری فیلم سیاره میمون‌ها، بهترین اثر خودش تا آن زمان (و شاید تا همیشه) را خلق کند.
ماهی بزرگ فقط از دید من کامل‌ترین اثر برتون و یک فیلم به راستی کامل نیست.
خیلی از صاحب نظران هم چنین نظری دارند.
برتون بهترین ویژگی‌هایش در آثار قبل را در اینجا به کار می‌برد.
از قاب‌های زیبا و نور و رنگ چشمگیر و حرکت دوربین تا موسیقی و بازی‌ها و شخصیت پردازی و مولفه‌های داستانی و سمبولی و در نهایت خود داستان که بهترین روایتی است که برتون تا آن زمان تعریف کرده بود.
روایت داستان و منطق پشت وقایع و سلسه آنها اغلب پاشنه آشیل برتون بود ولی اینبار با استناد به روایت مدرن خود رمان و به شیوه‌ای رمان گونه، برتون ماهی بزرگ را تعریف می‌کند و به عقیده من به هیچ وجه بهترین از این نمی‌شد چنین داستانی را روایت کرد.
برتون مسائل و مشکلاتی که شاید تمام پسران دنیا در طول برهه‌های زیادی از زندگی با پدران خود دارند را به شیوه‌ای تاثیر گذار بازخوانی می‌کند، نه به شیوه موشکافانه مقالات علمی بلکه به صورت یک قصه.
قصه که خود تار و پود ماهی بزرگ و زندگی ما انسان‌هاست.
سیدامیرعلی خطیبی
