تماشاچی که باشی،
خیلی چیزها را نیستی و شاید برخی را هم باشی، مثلا منتقد را، مثلا منفعل را.
تماشاچیِ بیرون از گود، مظلوم انگاشته می‌شود و نه محکوم. به هنگام احضار در دادگاه، پشت میز شاهد قرار می‌گیرد و نه مشهود.
تماشاچی با انتخاب تماشای صرف، طیفی از بودن را از خود ساقط می‌کند و در مقامِ نبودن مسئولیتی به او تعلق نمی‌گیرد.
هیچ‌وقت یک عدم را به پشت میز محاکمه ننشانده‌اند، هیچ‌کس نتوانسته عدم را بازخواست کند و یا او را معدوم.
وقتی در روابطی که تو سهمی از آن هستی، با حذف برخی از ویژگی‌های بودن، تماشاچی را انتخاب می‌کنی و به نظاره می‌نشینی، یک احساس عدم تعلق کامل به لحظه و فعلی که در حال شکل‌گرفتن است پیدا می‌کنی. فعلی که تو هم ملزومِ آفرینش آن هستی.
این تعلیق باعث می‌شود که به وضوح ندانی که کیستی و کجایی و ماهیت فعل و نقش تو چیست!
و این تعلیق و عدم تعلق فقط محدود به لحظه نیست که امتداد دارد. بعدتر که لحظه به شکل گذشته درآمد، نحوه‌ی دریافت و تفسیر تو از آن هم متبوع آن موضع خودخواسته‌ی تماشاچی‌ست.
پس تو که از ابتدا بخشی از بودن را از خودآگاه خود ربودی، اکنون نمی‌توانی سهم و نقش و قصور خود را ببینی؛ و تو می‌پنداری که از بیرون نظاره‌کرده‌ای اما تو هم در خلق “آن‌چه هست“ و بعدتر ”آن‌چه بود”، نقش داشته‌ای.
عدم درک این نقش در موضع تماشاچی باعث می‌شود که تو نتوانی به دادگاه محاکمه‌ی درونی خود حاضر شوی، و اگر هم که شدی تو آن شاهدی و نه فاعل.
پس چه می‌شود چارچوب و نظام فکری و ارزشی؟
کجا می‌رود آن‌چه وجدان می‌خوانندش؟ وقتی که تو با به چند فاز درآوردن یک کل، که “خود” است، تمامیت لازم برای حیات وجدان—چه در عذاب و چه در عیش— را دریغ کرده‌ای.
پس دِیْن ما به لحظه چه می‌شود؟
و ما با طفره از ادای کامل هر “لحظه” که ظرف بودن ماست، ظلم کرده‌ایم.
اما توی تماشاچی، ظلم را می‌بینی و ظلم را نقد می‌کنی، اما نمی‌دانی که ظالم هم تویی و ظلم هم معطوف به توست.
