ویرگول
ورودثبت نام
سعید رهنما
سعید رهنماجایی برای نگاه دقیق به انسان، سینما، تئاتر، روانشناسی و موسیقی. من سعید رهنِما با نگاهی مستقل و تحلیلی، فراتر از ظاهر، از تجربه، فرم و درون می‌نویسم. برای مخاطب جدی و دقیق
سعید رهنما
سعید رهنما
خواندن ۸ دقیقه·۲ ماه پیش

چرا به کنسرت و استادیوم می رویم؟

چرا دوست داریم به استادیوم و کنسرت های بزرگ برویم
چرا دوست داریم به استادیوم و کنسرت های بزرگ برویم

نوشته : سعید رهنما

گاهی هزاران نفر کنار هم جمع می شوند و کاری می کنند که اگر هر کدام به تنهایی انجامش دهند شاید عجیب به نظر برسد. هزاران نفر با صدای بلند فریاد می زنند. دست می زنند. می پرند. یک ترانه را با هم می خوانند. یک گل که وارد دروازه می شود آدم های غریبه همدیگر را بغل می کنند و از خوشحالی فریاد می کشند. در کنسرت و استادیوم آدمهایی را می بینیم که برای چند ساعت رفتارشان با زندگی روزمره فرق می کند.

اما چرا؟

چرا انسان حاضر است پول و زمان بگذارد و خودش را به جایی برساند که در آن هزاران نفر دیگر هم حضور دارند تا فقط یک مسابقه را ببیند یا چند ساعت موسیقی گوش کند؟

پاسخ فقط سرگرمی نیست.

انسان در زندگی روزمره بیشتر اوقات با یک «من» زندگی می کند. من شغلم چیست. من چقدر درآمد دارم. من چه جایگاهی دارم. دیگران درباره من چه فکری می کنند. خانواده ام چه انتظاری از من دارند. چه کاری باید انجام بدهم. چه چیزی را نباید بگویم. چطور باید رفتار کنم. بخش بزرگی از زندگی ما صرف مدیریت همین «من» می شود. اما وقتی وارد یک کنسرت یا استادیوم می شویم برای مدتی این «من» کوچک می شود و یک «ما» بزرگتر شکل می گیرد. همه برای یک خواننده یا یک تیم هیجان زده اند. همه یک صدا می خوانند. همه منتظر یک لحظه اند. برای چند ساعت تفاوت های اجتماعی و اقتصادی و شغلی اهمیت کمتری پیدا می کند. کسی که در بیرون از ورزشگاه مدیر یک شرکت است کنار کسی می نشیند که شاید هیچ ارتباطی با او نداشته باشد و هر دو در لحظه ای خاص دقیقا یک احساس را تجربه می کنند.

این تجربه برای روان انسان مهم است.

ما فقط به بودن در کنار دیگران احتیاج نداریم. گاهی نیاز داریم احساس کنیم به چیزی بزرگتر از خودمان تعلق داریم. به همین دلیل ممکن است یک مسابقه معمولی برای کسی که آن را از تلویزیون می بیند فقط نود دقیقه فوتبال باشد اما برای کسی که در استادیوم حضور دارد تجربه کاملا متفاوتی باشد. صدای جمعیت. هیجان مشترک. انتظار. اضطراب. شادی. فریاد. شعار. همه این ها تجربه ای می سازند که از خود مسابقه بزرگتر می شود. در کنسرت هم همین اتفاق می افتد. وقتی هزاران نفر یک ترانه را همزمان می خوانند اتفاقی فراتر از شنیدن موسیقی رخ می دهد. آدم احساس می کند صدایش در صدای دیگران حل شده است. برای چند دقیقه لازم نیست خودش را توضیح بدهد. لازم نیست نقش بازی کند. فقط می تواند احساس کند. شاید یکی از دلایل محبوبیت این فضاها همین باشد که زندگی روزمره فرصت کمی برای ابراز هیجان واقعی به ما می دهد.

خیلی از ما یاد گرفته ایم خشم مان را کنترل کنیم. گریه مان را پنهان کنیم. هیجان مان را کمتر نشان دهیم. در محیط کار رسمی باشیم. در خانواده مراقب کلمات مان باشیم. در اجتماع مراقب تصویرمان باشیم.

اما بدن و ذهن انسان همچنان هیجان دارد.

کنسرت و استادیوم می توانند محلی باشند که این هیجان برای مدتی راه خروج پیدا کند. فریاد زدن. دست زدن. پریدن. خواندن. خندیدن. گریه کردن و حتی اضطراب کشیدن در کنار دیگران نوعی تخلیه هیجانی ایجاد می کند. البته اینجا یک نکته مهم وجود دارد.

هر تخلیه ای لزوما به معنای رشد نیست.

ممکن است انسان بعد از چند ساعت فریاد زدن احساس سبکی کند اما هنوز هیچ شناخت بیشتری از خودش پیدا نکرده باشد. ممکن است هیجان تخلیه شده باشد اما علت خشم یا اضطراب یا تنهایی همچنان سر جای خودش باشد. این همان جایی است که می توانیم به بخش تاریک تر این تجربه برسیم. جمعیت می تواند به انسان احساس آزادی بدهد اما می تواند قدرت فکر کردن مستقل را هم کمتر کند. وقتی هزاران نفر یک چیز را می خواهند مقاومت کردن در برابر آن دشوارتر می شود. آدم به شکل طبیعی از جمع تاثیر می گیرد. اگر همه دست بزنند تو هم دست میزنی. اگر همه فریاد بزنند تو هم فریاد میزنی. اگر همه یک نفر را تشویق کنند احتمال اینکه تو هم همراه شوی بیشتر می شود.

این موضوع در حالت عادی لزوما بد نیست. انسان موجودی اجتماعی است و هماهنگ شدن با دیگران بخشی از زندگی اوست. اما وقتی این سازوکار را بهتر بشناسیم متوجه می شویم که جمع می تواند قضاوت ما را هم تحت تاثیر قرار دهد. گاهی چیزی را دوست داریم چون واقعا دوستش داریم. گاهی هم دوستش داریم چون هزاران نفر دیگر دوستش دارند.

فرق این دو برای آگاهی ما مهم است.

این پرسش می تواند درباره موسیقی باشد. درباره ورزش باشد. درباره مُد باشد. درباره سبک زندگی باشد. حتی درباره عقیده و نگرش اجتماعی باشد. آیا من این را انتخاب کرده ام یا فقط با جمع همراه شده ام؟

کنسرت و استادیوم یک خطر دیگر هم دارند و آن تبدیل شدن تجربه به نمایش است. ممکن است آدم دیگر فقط برای تجربه کردن یک لحظه به کنسرت نرود. برود تا عکس بگیرد. فیلم بگیرد. استوری بگذارد. دیگران ببینند کجا بوده است. چه کسی را دیده است. چه لباسی پوشیده است و چه تجربه ای داشته است.

در این حالت اتفاق جالبی رخ می دهد.

آدم به جای اینکه در لحظه زندگی کند مشغول ثبت کردن لحظه برای دیگران می شود. خواننده روی صحنه است اما ذهن آدم گاهی بیشتر درگیر دوربین تلفن است. مسابقه در حال برگزاری است اما بخشی از ذهن مشغول این است که چه تصویری منتشر کند. این مساله فقط درباره شبکه های اجتماعی نیست. در واقع می تواند نشانه تغییر رابطه ما با تجربه باشد. تجربه دیگر فقط برای خودمان نیست. باید قابل نمایش هم باشد.

و اینجا دوباره همان سوال مهم برمیگردد.

اگر هیچکس قرار نبود بفهمد من به این کنسرت یا استادیوم رفته ام آیا باز هم می رفتم؟

اگر پاسخ مثبت است احتمالا بخشی از لذت ما از خود تجربه می آید. اما اگر پاسخ منفی باشد شاید بخشی از انگیزه ما نه تجربه کردن بلکه دیده شدن باشد. این تفاوت کوچک می تواند چیزهای زیادی درباره نیازهای درونی ما نشان دهد. از طرف دیگر بعضی آدم ها ممکن است آنقدر به هیجان جمعی وابسته شوند که سکوت و تنهایی برایشان سخت شود. مدام دنبال برنامه باشند. مدام دنبال مهمانی باشند. مدام دنبال مسابقه و کنسرت و جمع دوستانه باشند. نه به این دلیل که این فعالیت ها بد هستند بلکه چون وقتی جمع ساکت می شود آدم مجبور می شود با خودش روبرو شود.

و روبرو شدن با خود همیشه راحت نیست.

در جمع صدای دیگران زیاد است و صدای درون کمتر شنیده می شود. اما وقتی به خانه برمی گردیم و همه چیز تمام می شود دوباره سکوت می آید. گاهی بعد از یک تجربه بسیار هیجان انگیز یک حس خلاء ایجاد می شود. آدم از خودش می پرسد حالا چه؟

این خلاء لزوما نشانه مشکل روانی نیست. بخشی از آن می تواند نتیجه طبیعی افت هیجان بعد از یک تجربه شدید باشد. اما اگر کسی فقط در لحظه های بسیار هیجان انگیز احساس زنده بودن کند و زندگی عادی برایش بی معنا و خسته کننده باشد بهتر است کمی بیشتر به خودش نگاه کند. شاید مساله فقط کمبود تفریح نباشد. شاید زندگی روزمره اش به اندازه کافی معنا و ارتباط و تجربه واقعی ندارد. از این منظر کنسرت و استادیوم می توانند هم فرصت باشند و هم آینه. فرصت باشند برای شادی. ارتباط. خاطره سازی. تجربه جمعی. ابراز احساسات و بیرون آمدن موقت از فشارهای روزمره و آینه باشند برای این که بفهمیم چقدر به تایید دیگران احتیاج داریم. چقدر می توانیم مستقل فکر کنیم. چقدر می توانیم بدون نمایش دادن زندگی کنیم. چقدر تحمل تنهایی داریم و چقدر بلدیم هیجان را تجربه کنیم بدون اینکه اسیر آن شویم.

حتی میتوان یک قدم جلوتر رفت.

شاید یکی از دلایل جذابیت شدید این فضاها این باشد که انسان امروز بیش از گذشته تنها شده اما بیش از گذشته هم در معرض دیگران قرار دارد. ما مدام دیگران را می بینیم اما الزاما با آنها ارتباط عمیق نداریم. در شبکه های اجتماعی هزاران نفر را می شناسیم اما ممکن است شب ها احساس تنهایی کنیم. در یک شهر بزرگ کنار میلیون ها نفر زندگی می کنیم اما گاهی کسی را نداریم که واقعا بتوانیم با او حرف بزنیم. در چنین شرایطی کنسرت و استادیوم یک تجربه کمیاب به ما می دهند.

آدم های زیادی کنار هم هستند و همه یک احساس مشترک دارند.

این تجربه می تواند بسیار قدرتمند باشد. اما آگاهی از همین قدرت مهم است. چون هر چیزی که احساس ما را شدیدا تحت تاثیر قرار می دهد می تواند قضاوت ما را هم تحت تاثیر قرار دهد. پس شاید بد نباشد گاهی وقتی از کنسرت یا استادیوم برمی گردیم فقط نپرسیم خوش گذشت یا نه. از خودمان بپرسیم :

چه چیزی در آن تجربه برای من لذت بخش بود؟

خود موسیقی؟

خود بازی؟

بودن کنار آدم ها؟

فریاد زدن؟

فرار از روزمرگی؟

احساس تعلق؟

دیده شدن؟

یا اینکه برای چند ساعت توانستم کسی باشم که در زندگی معمولی فرصت بودنش را ندارم؟

شاید پاسخ همین سوال آخر از همه مهمتر باشد.

ما به کنسرت و استادیوم می رویم چون انسان فقط با فکر کردن زندگی نمی کند. به هیجان نیاز دارد. به تعلق نیاز دارد. به شادی نیاز دارد و گاهی نیاز دارد صدایش را در صدای هزاران نفر دیگر پیدا کند. اما اگر همیشه برای این که احساس زنده بودن کنیم به جمع احتیاج داشته باشیم شاید لازم باشد بفهمیم در خلوت خودمان چه چیزی کم است.

چون هدف از زندگی این نیست که همیشه در میان جمع باشیم. هدف این است که وقتی از جمع بیرون آمدیم هم بتوانیم با خودمان زندگی کنیم.کنسرت تمام می شود. مسابقه تمام می شود. چراغ ها خاموش می شوند. جمعیت پراکنده می شود و دوباره فقط ما می مانیم و خودمان. شاید مهمترین بخش این تجربه دقیقا از همین لحظه شروع شود.

جایی که دیگر صدای هزاران نفر نیست و باید ببینیم در سکوت چه صدایی از درون خودمان می شنویم.

روانشناسیمشاورهتحلیلزندگی
۰
۰
سعید رهنما
سعید رهنما
جایی برای نگاه دقیق به انسان، سینما، تئاتر، روانشناسی و موسیقی. من سعید رهنِما با نگاهی مستقل و تحلیلی، فراتر از ظاهر، از تجربه، فرم و درون می‌نویسم. برای مخاطب جدی و دقیق
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید