ویرگول
ورودثبت نام
سعید رهنما
سعید رهنماجایی برای نگاه دقیق به انسان، سینما، تئاتر، روانشناسی و موسیقی. من سعید رهنِما با نگاهی مستقل و تحلیلی، فراتر از ظاهر، از تجربه، فرم و درون می‌نویسم. برای مخاطب جدی و دقیق
سعید رهنما
سعید رهنما
خواندن ۹ دقیقه·۲ ماه پیش

نقد روانشناختی فخر فروشی

حواست هست؟ بیداری؟؟
حواست هست؟ بیداری؟؟

نوشته : سعید رهنما

یکی از عجیب ترین تناقض های زندگی امروز این است که بعضی آدم ها برای ساختن خودشان وقت ندارند اما برای نمایش خودشان وقت دارند. برای مطالعه وقت ندارند اما برای ساعت ها گشتن در شبکه های اجتماعی وقت دارند. برای یاد گرفتن یک مهارت جدید وقت ندارند اما برای انتخاب لباس و خرید و رستوران و عکس گرفتن وقت دارند. برای فکر کردن به آینده خودشان وقت ندارند اما برای اینکه دیگران امروز درباره آنها چه فکری می کنند وقت زیادی صرف می کنند. مساله البته این نیست که کسی لباس خوب بپوشد یا ماشین خوب داشته باشد یا به رستوران خوب برود یا سفر کند. هیچ کدام از این ها به خودی خود ایرادی ندارد. مشکل از جایی شروع می شود که این ها از «بخشی از زندگی» به «هدف زندگی» تبدیل می شوند. یعنی آدم به جای این که از امکانات برای بهتر زندگی کردن استفاده کند کم کم زندگی می کند تا امکاناتش را به دیگران نشان بدهد.

در این حالت، ظاهر زندگی آرام آرام جای محتوای زندگی را می گیرد.

آدم ممکن است خانه خوبی داشته باشد، اما نداند دقیقا برای چه آینده ای زندگی می کند. ممکن است فرزندش را به مدرسه گران قیمتی بفرستد، اما خودش هیچ وقت درباره آموزش و تربیت کودک مطالعه نکرده باشد. ممکن است هر هفته به بهترین مراکز خرید برود، اما سال ها باشد یک کتاب جدی نخوانده باشد. ممکن است درباره قیمت و برند و مدل هر چیزی اطلاعات زیادی داشته باشد اما درباره اقتصاد و جامعه و روان انسان و تاریخ و آینده جهان تقریبا هیچ چیز نداند.

این تناقض اتفاقی نیست!

انسان معمولا به سمت چیزهایی می رود که نتیجه آنها سریع تر دیده می شود. خرید یک لباس جدید بلافاصله احساس خوبی ایجاد می کند. رفتن به یک رستوران جدید تجربه ای فوری می سازد. عکس گرفتن و انتشار آن می تواند در چند دقیقه توجه دیگران را به همراه داشته باشد. اما مطالعه و یادگیری و ساختن شخصیت و افزایش توانایی چنین نتیجه سریعی ندارند. ممکن است ماه ها و حتی سال ها طول بکشد تا نتیجه واقعی آنها دیده شود.

برای همین ساختن خود سخت تر از نمایش خود است.

نمایش دادن، به ظاهر نیاز دارد اما ساختن به صبر...

نمایش دادن به تایید دیگران وابسته است، اما ساختن واقعی خود، گاهی حتی بدون اینکه کسی بفهمد اتفاق می افتد. کسی که کتاب می خواند، ممکن است هیچ عکس جذابی برای انتشار نداشته باشد. کسی که مهارتی یاد می گیرد شاید کسی متوجه نشود. کسی که روی اخلاق و شخصیت خودش کار می کند، نمی تواند نتیجه آن را در یک استوری نشان دهد. اما یک خرید گران قیمت یا یک سفر یا یک میز رستوران به راحتی تبدیل به تصویر می شود.

و اینجا یک اتفاق مهم رخ میدهد

چیزی که راحت تر دیده می شود، کم کم ارزشمندتر از چیزی می شود که واقعا ارزش دارد.

آدم ممکن است سال ها برای ساختن تصویری از خودش تلاش کند که حتی خودش هم دیگر نداند پشت آن تصویر چه چیزی وجود دارد و این شروع نادانی است. این مساله وقتی جدی تر می شود که پای مقایسه اجتماعی وسط می آید. ما دیگر فقط زندگی نمی کنیم، بلکه دائما زندگی خودمان را در کنار زندگی دیگران می بینیم. وقتی دیگران را در بهترین لحظه های زندگی شان می بینیم طبیعی است که بخشی از زندگی خودمان برایمان معمولی به نظر برسد. بعد برای جبران این احساس ممکن است بیشتر مصرف کنیم و بیشتر نمایش بدهیم و بیشتر تلاش کنیم تصویری بسازیم که نشان دهد ما هم از دیگران عقب نیستیم.

اینجا مصرف دیگر فقط مصرف نیست

تبدیل میشود به زبان

لباس میگوید من چه جایگاهی دارم. ماشین می گوید من چقدر موفقم. روزمزه زندگی می گوید من متعلق به چه طبقه ای هستم. کلاس های فرزند می گوید خانواده من چه جایگاهی دارد. رستوران و سفر و حتی نوع تفریح می تواند تبدیل به پیام اجتماعی شود. در چنین شرایطی گاهی آدم دیگر چیزی را به خاطر خودش نمی خواهد. آن را برای معنایی می خواهد که در چشم دیگران ایجاد می کند.

این همان جایی است که زندگی می تواند از مسیر اصلی خودش منحرف شود

مثلا ممکن است خانواده ای سال ها در یک شهرستان زندگی کند و برای پیشرفت واقعی خود یا فرزندش برنامه مشخصی نداشته باشد، اما هر چند وقت یک بار به پایتخت بیاید و بخش قابل توجهی از وقتش را در مراکز خرید و رستوران ها و مکان های تفریحی بگذراند. مساله این نیست که آمدن به تهران یا خرید کردن کار بدی است. مساله این است که اگر تمام ارتباط انسان با یک شهر بزرگ به مصرف و چرخیدن و دیده شدن محدود شود آن وقت سوال مهمی شکل می گیرد:

ما از فرصت این شهر استفاده کرده ایم یا فقط از ویترین آن استفاده کرده ایم

شهرهای بزرگ فقط مرکز خرید و رستوران و کافه نیستند. دانشگاه و کتابخانه و نمایشگاه و تئاتر و دوره آموزشی و نشست و تجربه های شغلی و فرهنگی و ارتباط با آدم های متفاوت هم بخشی از یک شهرند. اگر کسی فقط ویترین شهر را ببیند و هیچ وقت سراغ محتوای آن نرود ممکن است در ظاهر سبک زندگی مدرن تری داشته باشد، اما در واقع هیچ تغییر مهمی در کیفیت فکر و زندگی اش اتفاق نیفتاده باشد و این سیاه چاله نادانی است...

این مساله درباره فرزندان حتی مهمتر است.

گاهی والدین درباره محل زندگی و کلاس و آینده فرزند تصمیم می گیرند، اما معیار اصلی آن ها چیزی غیر از نیاز واقعی کودک است. کلاس خوب است چون اسم اش لوکس است. ماشین جدید خوب است، چون دیگران آن را خوب می دانند. هتل و رستوران خوب است چون بچه های خانواده های خاص یا تیپ های خاص در آن هستند. حتی ممکن است کودک امکانات زیادی داشته باشد اما کسی از خودش نپرسد این کودک واقعا چه چیزی لازم دارد؟َ!

آموزش واقعی فقط شهریه و پُز اجتماعی بیشتر نیست.

گاهی یک کودک بیش از یک مدرسه گران قیمت به والدینی نیاز دارد که خودشان مطالعه کنند و با او حرف بزنند و سوال هایش را جدی بگیرند و به او اجازه دهند فکر کند. ممکن است فرزند یک خانواده، امکانات کمتری داشته باشد اما در خانه ای رشد کند که کتاب و گفت وگو و یادگیری در آن جدی گرفته می شود و از نظر فکری بسیار غنی تر از کودکی باشد که همه امکانات را دارد اما تمام تعریف خانواده از موفقیت به ظاهر و مصرف خلاصه شده است. برای کودک باید مهم باشد که فکر کردن و پرورش ذهنی اش ارزشی مهم تر است و نمایش دادن فیک و غیر واقعی طبقه اجتماعی و زرق و برق موقت، ارزش اصلی زندگی نیست.

اما باید بفهمی که چه بلایی است این مسیر:

یکی از خطرناک ترین اتفاقات این است که انسان به تدریج تصور کند داشتن با شدن یکی است :

  • داشتن ماشین بهتر یعنی موفق تر شدن

  • داشتن خانه بزرگتر و مجهزتر یعنی خوشبخت تر شدن

  • داشتن لباس گران تر یعنی ارزشمندتر شدن

  • رفتن به تجمعات و مکان های خاص یعنی مهم تر شدن

اما انسان می تواند همه این ها را داشته باشد و همچنان از نظر فکری رشد نکرده باشد. این تعریف خود نادانی است...

و برعکس می تواند ساده زندگی کند، اما هر سال دانش بیشتری داشته باشد و شخصیت پخته تری پیدا کند و مهارت های بیشتری یاد بگیرد و رابطه سالم تری با خانواده اش بسازد و تصمیم های بهتری برای آینده بگیرد.

ساختن واقعی معمولا سر و صدا ندارد

هیچ کس برای اینکه امشب دو ساعت کتاب خوانده جشن نمی گیرد. کسی برای اینکه توانسته، خشم خودش را بهتر کنترل کند استوری نمی گذارد. کسی برای اینکه رابطه اش با فرزندش را بهتر کرده معمولا عکس منتشر نمی کند. کسی برای اینکه یک سال است، آرام، آرام دانش خودش را افزایش داده احتمالا لایک زیادی نمی گیرد و ...

اما همین چیزها هستند که در بلندمدت کیفیت زندگی را تغییر می دهند

نمایش بر لحظه اثر می گذارد و ساختن بر زندگی

شاید به همین دلیل است که بعضی آدم ها هر روز بیشتر دیده می شوند، اما کمتر رشد می کنند. مخاطب بیشتری دارند، اما شناخت کمتری از خودشان پیدا کرده اند. خرید بیشتری می کنند اما رضایت کمتری دارند. امکانات بیشتری دارند اما هدف مشخصی ندارند، چون تمام انرژی شان صرف این شده که تصویری از یک زندگی خوب بسازند نه اینکه واقعا یک زندگی خوب بسازند.

برای همین بد نیست هر چند وقت یک بار از خودمان بپرسیم اگر هیچ کس قرار نبود زندگی من را ببیند چه چیزهایی را باز هم انتخاب می کردم

اگر کسی قرار نبود بداند فرزندم چه کلاس هایی می رود، چه ماشینی دارم، چه لباسی می پوشم، کجا غذا میخورم و کجا سفر می کنم، آیا باز هم همین انتخاب ها را داشتم؟

اگر جواب بعضی از این سوال ها منفی باشد، شاید لازم باشد کمی مکث کنیم

شاید بخشی از هزینه هایی که می کنیم برای زندگی کردن نیست، برای دیده شدن است!

شاید بخشی از زمان مان برای رشد نیست برای مقایسه است!

و شاید بخشی از آرزوهایمان اصلا آرزوی خودمان نیست، بلکه چیزهایی است که یاد گرفته ایم باید آرزو کنیم!

اشتباه نکنید...

آدم بالغ کسی نیست، که دیگر خرید نکند یا به ظاهر زندگی اهمیت ندهد. بلوغ یعنی بداند کدام چیز برای زندگی اش واقعا مهم است و کدام چیز فقط برای نگاه دیگران مهم شده است...

ممکن است یک نفر انتخاب کند در بهترین محله زندگی کند و این کاملا منطقی باشد. ممکن است دیگری بهترین مدرسه را برای فرزندش انتخاب کند و این هم تصمیم درستی باشد. ممکن است کسی ماشین گران قیمت بخرد یا لباس گران بپوشد. هیچ کدام مساله اصلی نیست

مساله این است که پشت این انتخاب ها چه فکری وجود دارد

  • آیا انتخاب کرده ایم چون با هدف زندگی مان هماهنگ است یا چون می ترسیم از دیگران عقب بمانیم؟

  • آیا پول خرج می کنیم تا کیفیت زندگی مان بهتر شود یا تا تصویری بهتر از خودمان بسازیم؟

  • آیا فرزندمان را برای آینده آماده می کنیم یا برای امروز دیگران را تحت تاثیر قرار می دهیم؟

  • و مهمتر از همه آیا داریم خودمان را می سازیم یا فقط داریم نسخه ای قابل نمایش از خودمان تولید می کنیم؟

پس شاید یکی از مهمترین پرسش های زندگی امروز این نباشد که دیگران درباره ما چه فکری می کنند. سوال مهمتر این است که وقتی همه تماشاگران از بین بروند و هیچ کس قرار نباشد ما را تحسین کند آیا هنوز از انسانی که ساخته ایم راضی خواهیم بود. این طور نیست؟!

چون در نهایت چیزی که زندگی ما را می سازد چیزی نیست که دیگران از ما می بینند


چیزی است که وقتی در آینه به خودمان نگاه می کنیم می دانیم واقعا هست


زندگیافزایش لایکتاریخ جهانتربیت کودک
۴
۱
سعید رهنما
سعید رهنما
جایی برای نگاه دقیق به انسان، سینما، تئاتر، روانشناسی و موسیقی. من سعید رهنِما با نگاهی مستقل و تحلیلی، فراتر از ظاهر، از تجربه، فرم و درون می‌نویسم. برای مخاطب جدی و دقیق
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید