ویرگول
ورودثبت نام
سعید رهنما
سعید رهنماجایی برای نگاه دقیق به انسان، سینما، تئاتر، روانشناسی و موسیقی. من سعید رهنِما با نگاهی مستقل و تحلیلی، فراتر از ظاهر، از تجربه، فرم و درون می‌نویسم. برای مخاطب جدی و دقیق
سعید رهنما
سعید رهنما
خواندن ۱۱ دقیقه·۲ ماه پیش

لازم نیست با خودم روبرو بشم!

نقد انکار خودشناسی
نقد انکار خودشناسی

نوشته : سعید رهنما

بعضی آدم ها در ظاهر بسیار مشغول زندگی هستند اما اگر کمی دقیق تر نگاه کنیم می بینیم سال هاست هیچ اتفاق مهمی در زندگی شان نیفتاده است. صبح بیدار می شوند. تلفن همراه را برمی دارند. اینستاگرام را چک می کنند. چند ساعت بین زندگی آدم های دیگر می چرخند. بعد خانه را مرتب می کنند. دوباره تلفن را نگاه می کنند. با همسرشان تماس می گیرند. دوباره شبکه های اجتماعی را چک می کنند. برای فردا برنامه می ریزند. برای ماه آینده تصمیم می گیرند. برای سال بعد رویا می سازند و شب که می شود با احساس خستگی به رختخواب می روند.

فردا هم تقریبا همین اتفاق تکرار می شود.

این آدم ممکن است حتی خودش را آدم بسیار فعالی بداند. چون همیشه کاری برای انجام دادن دارد. خانه را تمیز می کند. خرید می کند. تلفن می زند. پیغام می دهد. به ظاهرش می رسد. درباره فلان روش زیبایی تحقیق می کند. دستور پخت جدید پیدا می کند. صفحه های مختلف را دنبال می کند و دائما در حال فکر کردن به یک کار تازه است، اما یک سوال ساده وجود دارد

در این سال ها دقیقا چه چیزی ساخته است؟

چه مهارتی پیدا کرده؟ چه دانشی به دست آورده؟ چه کتابی خوانده؟ چه مساله ای را حل کرده؟ چه کاری را از صفر شروع کرده و تا پایان رسانده؟ چه تغییری در شخصیت خودش ایجاد کرده؟ چه رابطه ای را عمیق تر کرده؟ چه چیزی از خودش باقی گذاشته که پنج سال قبل نداشت؟

اینجا معمولا سکوت شروع می شود

چون «مشغول بودن» با «پیشرفت کردن» فرق دارد، آدم می تواند تمام روز در حرکت باشد و در زندگی خودش حتی یک قدم هم جلو نرفته باشد، گاهی تمیزکاری زیاد هم می تواند بخشی از همین چرخه باشد. نه اینکه مرتب بودن خانه ایرادی داشته باشد. مساله زمانی شروع می شود که خانه همیشه باید تمیز شود اما هیچ وقت فرصتی برای خود انسان باقی نمی ماند. خانه تبدیل می شود به کاری که می توان هر روز انجام داد و نتیجه اش را هم بلافاصله دید. چند ساعت کار می کنی و خانه مرتب می شود. اما فردا دوباره می توانی همان کار را انجام بدهی.

این فعالیت یک ویژگی مهم دارد

لازم نیست با خودت روبه رو شوی

وقتی تمام روز مشغول مرتب کردن خانه ای لازم نیست از خودت بپرسی با زندگی ات چه می کنی، وقتی تمام روز در اینستاگرام هستی لازم نیست به این فکر کنی که چرا از زندگی خودت راضی نیستی. وقتی مدام به ظاهر خودت فکر می کنی لازم نیست درباره درونت فکر کنی. وقتی برای ماه آینده ده برنامه می ریزی لازم نیست درباره این سوال سخت جواب بدهی که چرا برنامه های ماه قبل را انجام ندادی

اینجا مساله فقط تنبلی نیست

گاهی آدم اتفاقا بسیار پرتحرک است

اما از مهمترین کار زندگی اش فرار می کند

از خودش

این آدم ممکن است ساعت های زیادی درباره ظاهرش فکر کند. چه لباسی بپوشد. چه تغییری در چهره اش ایجاد کند. چه کاری برای جوان تر به نظر رسیدن انجام دهد. چه تصویری از خودش در شبکه اجتماعی منتشر کند. دوباره عکس بگیرد. دوباره عکس را بررسی کند. دوباره خودش را با دیگری مقایسه کند. در اینجا ظاهر دیگر فقط ظاهر نیست، تبدیل می شود به پروژه ای برای جبران یک احساس درونی، آدمی که از درون احساس ارزشمندی نمی کند ممکن است مدام تلاش کند چیزی در بیرون پیدا کند که این احساس را موقتا ترمیم کند :

  • یک خرید

  • یک تعریف

  • یک لایک

  • یک عکس خوب

  • یک تغییر ظاهری

  • یک توجه تازه

  • یه جای جدید برای رفتن

اما مشکل اینجاست که این چیزها عمر زیادی ندارند، برای چند ساعت احساس بهتری ایجاد می کنند و بعد دوباره همان سوال قدیمی برمی گردد، شاید حتی نادانی اجازه افشای سوال را هم ندهد، ولی حال درونت خوب نیست و سراغ همان کارها و همان مسیر قبلی میروی، این بار شاید سخت تر و خسته تر ... اما سوالات درونی ات چیست، قبول کن که اگر حتی نمی توانی سوال ها را حدس هم بزنی، وضعیت قرمز است، قرمزِ قــــرمز

  • من کافی هستم؟

  • من هنوز جذابم؟

  • هنوز دیده می شوم؟

  • هنوز برای کسی مهم هستم؟

و چون پاسخ درونی محکمی وجود ندارد دوباره باید چیزی از بیرون پیدا شود، اینجا شبکه اجتماعی می تواند تبدیل به یک دستگاه بی پایان برای تامین این توجه شود :

صبح نگاه می کنی

ظهر نگاه می کنی

شب نگاه می کنی

زندگی دیگران را می بینی

ظاهر دیگران را می بینی

خانه دیگران را می بینی

سفر دیگران را می بینی

رابطه دیگران را می بینی

بعد به زندگی خودت برمیگردی و احساس میکنی چیزی کم داری، دوباره وارد اینستاگرام می شوی تا ببینی چه چیزی کم داری!!!!!

این چرخه بسیار هوشمندانه است

چون همان چیزی که اضطراب ایجاد می کند، تبدیل می شود به چیزی که برای آرام کردن اضطراب به آن پناه می بری، اما شاید دردناک ترین بخش این زندگی جایی باشد که انسان به جای ساختن رابطه با خودش، دائما مشغول کنترل دیگران است، مثلا تمام روز با همسرش تلفنی در تماس است. تماس می گیرد. پیام می دهد. میپرسد کجایی. چه میکنی. چرا جواب ندادی. با چه کسی هستی. چه زمانی برمیگردی، به بقیه پیام می دهد، صحبت می کند، 10 بار می گوید دیگه چه خبــــــــــــــــــر !!!

ممکن است اسم این را عشق بگذارد، اما هر تماس محبت نیست، گاهی تماس زیاد فقط راهی برای فرار از تنهایی است، گاهی انسان آنقدر از تنها ماندن با خودش می ترسد که باید دائما صدای یک نفر دیگر در زندگی اش باشد و اگر این ارتباط با کنترل و چک کردن همراه شود مساله حتی پیچیده تر می شود. چون دیگر رابطه صرفا برای صمیمیت نیست. تبدیل می شود به وسیله ای برای کاهش اضطراب

  • من باید بدانم تو کجایی تا خیالم راحت باشد

  • باید جواب بدهی تا احساس کنم هنوز مهم هستم

  • باید بدانم چه می کنی تا بتوانم ذهن خودم را آرام کنم

  • اما هیچ مقدار چک کردن نمی تواند خلأ درونی را برای همیشه پر کند

  • چون مشکل در بیرون نیست

مشکل در رابطه انسان با خودش است

این موضوع درباره فرزند هم می تواند شکل دیگری پیدا کند. گاهی والد آنقدر درگیر مراقبت و کنترل و برنامه ریزی برای کودک می شود که به تدریج استقلال او را متوقف می کند. همه چیز باید تحت کنترل باشد. چه بخورد. کجا برود. با چه کسی ارتباط داشته باشد. چه تصمیمی بگیرد. چه زمانی درس بخواند، حتی درس هایش را هم انجام می دهد!

والد تصور می کند دارد مراقبت می کند

اما ممکن است در واقع دارد اضطراب خودش را مدیریت می کند، کودک هم کم کم یاد می گیرد به جای اینکه خودش تصمیم بگیرد منتظر تصمیم والد بماند، اینجاست که می گوییم کودک «فـــریـــز» شده است. نه به معنای اینکه والد هیچ محبتی به او ندارد. اتفاقا گاهی مشکل از محبت بیش از اندازه ای می آید که با اعتماد به نفس پایین و ترس از آینده ترکیب شده است. محبت بدون دادن استقلال می تواند به وابستگی تبدیل شود و وابستگی اگر سال ها ادامه پیدا کند می تواند هم والد را خسته کند و هم کودک را ناتوان.

اما شاید عجیب ترین قسمت ماجرا برنامه ریزی باشد

این آدم دائما برنامه دارد

  • فردا شروع می کنم

  • از شنبه ورزش می کنم

  • ماه بعد زبان می خوانم

  • امسال کتاب می خوانم

  • سال آینده فلان کار را انجام می دهم

  • از اول ماه دکتر می گیرم

  • از هفته بعد اینستاگرام خودم را شروع می کنم

  • از فردا صبح زود بیدار می شوم

اما فردا می رسد و اتفاقی نمی افتد، بعد یک برنامه جدید ساخته می شود و دوباره برنامه اجرا نمی شود، این دیگر برنامه ریزی نیست، خیال پردازی درباره برنامه ریزی است، برنامه ریزی واقعی یعنی مشخص کنی چه کاری را چه زمانی و با چه امکاناتی انجام می دهی و بعد انجامش بدهی، اگر هیچ وقت به مرحله اجرا نمی رسی تو برنامه ریزی نکرده ای فقط درباره نسخه بهتری از خودت خیال پردازی کرده ای، این تفاوت بسیار مهم است، چون خیال داشتن درباره آینده احساس خوبی دارد. در خیال می توانی انسان موفقی باشی. می توانی زبان بلد باشی. می توانی کتاب خوانده باشی. می توانی ورزشکار باشی. می توانی کسب و کار داشته باشی. می توانی سفر کرده باشی. می توانی شخصیت متفاوتی داشته باشی، اما برای چند دقیقه می توانی این تصویر را بدون پرداخت هیچ هزینه ای تجربه کنی !!

در زندگی واقعی اما باید صبح از خواب بیدار شوی و کار کنی، باید حوصله نداشته باشی و باز هم انجام بده، باید شکست بخوری، باید مدتی نتیجه نبینی، باید از لذت های فوری بگذری، و اینجاست که بسیاری از آدم ها عقب می کشند، چون آن ها عاشق تصویر موفقیت هستند نه مسیر موفقیت، می خواهند کتابخوان باشند اما نه اینکه کتاب بخوانند، می خواهند سالم باشند اما نه اینکه سبک زندگی شان را تغییر دهند، می خواهند باسواد باشند اما نه اینکه چند سال برای یادگیری وقت بگذارند، می خواهند مستقل باشند اما نه اینکه مسئولیت تصمیمهای شان را بپذیرند، می خواهند زندگی متفاوتی داشته باشند اما حاضر نیستند عادت های متفاوتی ایجاد کنند !!

این آدم ممکن است پنجاه ساله شود و تازه یک مهارت ساده را شروع کند. مثلا کیک پختن را تازه یاد بگیرد. این اتفاق به خودی خود کاملا مثبت است. یاد گرفتن در هر سنی ارزشمند است. مساله وقتی شروع می شود که همان یادگیری هم تبدیل به یک سرگرمی کوتاه مدت برای پر کردن خلأ شود. امروز کیک. فردا سفال. پس فردا یک عذا و بعد یک مربای جدید، بدون اینکه هیچ کدام تبدیل به رشد واقعی شوند، مشکل سن نیست، مشکل این است که انسان بعد از پنجاه سال زندگی هنوز خودش را پروژه ای جدی نگرفته باشد، هنوز نداند چه چیزی دوست دارد، چه چیزی بلد است، چه چیزی می خواهد، برای چه چیزی حاضر است زحمت بکشد، و از زندگی خودش دقیقا چه می خواهد؟!

ممکن است بگوید من همه زندگی ام را برای فرزندم گذاشته ام، او ثمره زندگی من است، اما چراغ خطر را باید روشن کرد، شاید باید هشدار خطر را هم روشن کنیم. مطالعات چندین ساله در آمریکا می گویند، نوجوانان پس از 25 سالگی والدین را فراموش و مسیر زندگی خود را پیش می برند، مسیری که حضور والدین و انجام همه آن کارهایی که گفتیم، برای یک فرد جوان غیر قابل تحمل و قدیمی است!!

جالب اینجاست که این آدم ممکن است از بیرون زندگی قابل قبولی داشته باشد

خانه دارد

همسر دارد

فرزند دارد

امکانات دارد

اما این ها پاسخ سوال معنای زندگی نیستند

داشتن خانواده به تنهایی به معنای داشتن رابطه خوب نیست، داشتن خانه به معنای داشتن آرامش نیست، داشتن پول به معنای داشتن هدف نیست، داشتن وقت آزاد به معنای استفاده درست از وقت نیست و داشتن امکانات به معنای رشد کردن نیست.

شاید مساله اصلی این تیپ آدم ها همین باشد، آنها زندگی را با «پر کردن زمان» اشتباه گرفته اند، هرچه زمان خالی باشد یک چیزی پیدا می کنند که پرش کند :

  • اینستاگرام

  • تمیزکاری

  • خرید

  • تماس

  • گشتن

  • مراقبت افراطی

  • ظاهر

  • برنامه های جدید

اما هیچ کدام به این سوال پاسخ نمی دهند که :

من دارم برای چه چیزی زندگی می کنم؟

شاید اگر یک روز تلفن همراه را کنار بگذارد و خانه هم کاملا تمیز باشد و کسی هم برای تماس گرفتن وجود نداشته باشد ناگهان با سکوتی روبه رو شود که سال ها از آن فرار کرده است و در آن سکوت شاید برای اولین بار بفهمد که مساله اصلی کثیف بودن خانه نیست

تنها بودن نیست

پیر شدن نیست

کمبود امکانات نیست

حتی کمبود توجه دیگران هم نیست

مساله این است که خودش را سال ها به تعویق انداخته است

و این شاید یکی از غم انگیزترین شکل های عقب ماندن باشد، نه این که از دیگران عقب مانده باشی، بلکه اینکه از خودت عقب مانده باشی، از انسانی که میتوانستی بشوی، از دانشی که می توانستی داشته باشی، از مهارتی که میتوانستی یاد بگیری، از رابطه ای که می توانستی عمیق تر بسازی، از تجربه هایی که می توانستی داشته باشی، از زندگی ای که می توانستی آگاهانه انتخاب کنی

برای تغییر هم لازم نیست یکباره همه چیز را عوض کرد

اتفاقا تغییر واقعی معمولا بسیار ساده تر و بسیار سخت تر از این حرف هاست

  • هر روز کمی کمتر نمایش

  • کمی کمتر مقایسه

  • کمی کمتر چک کردن دیگران

  • کمی کمتر فرار از تنهایی

و در مقابل

  • کمی بیشتر مطالعه

  • کمی بیشتر یادگیری

  • کمی بیشتر حرکت

  • کمی بیشتر گفت وگوی واقعی

  • کمی بیشتر مسئولیت پذیری

و مهمتر از همه انجام دادن، نه برنامه ریختن درباره انجام دادن

ممکن است بعد از پنجاه سالگی تازه فهمیده باشی دوست داری کیک بپزی، چه اشکالی دارد، اگر واقعا می خواهی یاد بگیری یاد بگیر، اما بعد از آن یک قدم دیگر بردار، چیزی را فقط برای پر کردن زمان شروع نکن، چیزی را شروع کن که تو را بزرگتر کند، چیزی که بعد از یک سال بتوانی به خودت نگاه کنی و بگویی من دیگر آدم یک سال قبل نیستم، چون زندگی قرار نیست فقط تمیز بماند، قرار است معنا پیدا کندف قرار نیست فقط خوب به نظر برسدف قرار است واقعا خوب زندگی شود و شاید روزی بفهمیم بزرگترین کاری که باید برای خودمان انجام دهیم این نیست که دیگران را قانع کنیم زندگی خوبی داریم

بلکه این است که

بالاخره خودمان شروع کنیم به

ساختن همان زندگی ای که سال ها فقط درباره اش حرف زده ایم

شبکه اجتماعیزندگیخودشناسیایران
۲
۰
سعید رهنما
سعید رهنما
جایی برای نگاه دقیق به انسان، سینما، تئاتر، روانشناسی و موسیقی. من سعید رهنِما با نگاهی مستقل و تحلیلی، فراتر از ظاهر، از تجربه، فرم و درون می‌نویسم. برای مخاطب جدی و دقیق
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید