
نوشته : سعید رهنما
اگر خودت ندانی برای چه زندگی می کنی خیلی زود دیگران برایت تصمیم می گیرند که چگونه زندگی کنی، به تو می گویند موفقیت چیست و شکست چیست و چه چیزی ارزش دارد و چه چیزی بی ارزش است و از چه چیزی باید بترسی و به چه چیزی باید امیدوار باشی و چه کسی قابل اعتماد است و چه کسی دشمن توست و چه چیزی باید بخواهی و حتی برای چه چیزی باید خوشحال یا عصبانی باشی و شاید ترسناک ترین بخش ماجرا این باشد که
بعد از مدتی دیگر متوجه نمی شوی کدام یک از این باورها واقعا متعلق به خودت است و کدام را فقط آنقدر شنیده ای که به بخشی از ذهن تو تبدیل شده است
انسان وقتی معنایی برای زندگی خودش ندارد معمولا فقط با یک خلاء روبه رو نیست بلکه به دنبال کسی می گردد که این خلاء را برایش پر کند و دقیقا همین جاست که آماده پذیرش جواب های آماده می شود، هر روز چیزی می خوانیم و چیزی می بینیم و چیزی می شنویم و کسی با اطمینان به ما می گوید واقعیت همین است، خبر را می خوانیم و باور می کنیم و تحلیل را می شنویم و تکرار می کنیم و نظر جمع را می بینیم و با آن همراه می شویم و کم کم به جای اینکه از خودمان بپرسیم :
«من چه فکر می کنم؟»
از خودمان می پرسیم
«دیگران درباره این موضوع چه می گویند؟»
مساله این نیست که نباید از دیگران یاد بگیریم، اتفاقا انسان بدون دیگران نمی تواند جهان را بفهمد. ما از خانواده و جامعه و فرهنگ و تاریخ و کتاب ها و تجربه آدم های دیگر یاد می گیریم و طبیعی است که بسیاری از باورهای ما تحت تاثیر محیطی باشد که در آن زندگی می کنیم. مساله تاثیر گرفتن نیست، مساله زمانی آغاز می شود که دیگر خودمان فکر نمی کنیم، وقتی ذهن فقط مصرف کننده اطلاعات می شود و دیگر توان تشخیص و پرسش را از دست می دهد هر صدای بلندتری می تواند جای صدای درونی ما را بگیرد، برای همین انسان به یک ستون درونی احتیاج دارد، نه لزوما یک پاسخ قطعی برای همه چیز و نه یک ایدئولوژی که همه اتفاقات جهان را با آن توضیح دهد بلکه مجموعه ای از ارزش ها و باورهای عمیق که بتواند به زندگی او جهت بدهد و به او کمک کند بفهمد زندگی خوب برای خودش چه معنایی دارد.
این که بداند چه چیزهایی برایش واقعا ارزشمند هستند و چه چیزهایی را حاضر نیست برای پول یا موقعیت از دست بدهد و برای چه چیزی حاضر است سختی بکشد و چه نوع انسانی می خواهد باشد و اگر هیچ کس او را تشویق نکند باز هم حاضر است همان مسیر را ادامه دهد یا نه.
این پرسش ها ساده به نظر می رسند اما بخش مهمی از زندگی انسان به همین پرسش ها وابسته است، چون اگر خودت معنای زندگی ات را نسازی دیگران خیلی راحت آن را برایت می سازند، یکی می گوید معنای زندگی پول بیشتر است و دیگری می گوید قدرت بیشتر و یکی شهرت را ارزشمندترین چیز می داند و دیگری مصرف و رفاه را و حتی ممکن است کسانی به تو بگویند باید از گروه ما دفاع کنی و از گروه مقابل بترسی یا اگر با ما نیستی پس علیه ما هستی و انسان ممکن است سال ها در حال دویدن باشد بدون اینکه حتی یک بار از خودش بپرسد مقصد متعلق به خودش بوده یا دیگران آن را برایش تعیین کرده اند.
خطرناک ترین چیز همیشه دروغ نیست
نیمه حقیقت جذاب است چون زندگی را ساده می کند و به ما اجازه می دهد برای اتفاقات پیچیده یک مقصر ساده پیدا کنیم و برای موفقیت یک فرمول قطعی داشته باشیم و برای خوشبختی یک مسیر مشخص تعریف کنیم و برای همه آدم ها یک نسخه واحد بپیچیم، اما زندگی معمولا اینقدر ساده نیست، آدم ها ترکیبی از ترس و امید هستند و جامعه ترکیبی از پیشرفت و عقب ماندگی است و آدم خوب می تواند اشتباه کند و آدمی که با او مخالفیم می تواند در بخشی از حرفش درست بگوید و حتی باورهای خود ما هم ممکن است در طول زمان نیاز به بازنگری داشته باشند، ذهن بالغ از این پیچیدگی فرار نمی کند و می تواند بگوید نمی دانم و می تواند تردید کند و می تواند نظرش را تغییر دهد و می تواند حرف مخالف را بشنود بدون اینکه احساس کند هویتش در خطر است.
اما ذهنی که از درون تهی است معمولا به قطعیت پناه می برد، چون قطعیت آرامش می دهد. وقتی کسی به ما می گوید همه چیز را فهمیده و برای هر سوالی یک جواب آماده دارد وسوسه می شویم مسئولیت فکر کردن را از دوش خودمان برداریم و همین جاست که انسان به جای ساختن زندگی خودش شروع می کند به زندگی کردن در چارچوبی که دیگران برایش ساخته اند. صبح بیدار می شود و کار می کند و پول درمی آورد و خرید می کند و خانه بزرگتر می خواهد و موقعیت بالاتری می خواهد و دنبال تایید بیشتری است و در تمام این مسیر ممکن است حتی یک بار از خودش نپرسد که :
آیا واقعا این چیزها را می خواهد یا فقط یاد گرفته است که باید آنها را بخواهد
شاید به همین دلیل است که بعضی آدم ها وقتی به بخش بزرگی از خواسته هایشان می رسند باز هم احساس آرامش نمی کنند، چون به هدف رسیده اند اما به معنای زندگی خودشان نرسیده اند، ممکن است خانه داشته باشند و پول داشته باشند و موقعیت داشته باشند و خانواده داشته باشند و حتی از بیرون کاملا موفق به نظر برسند اما در درونشان یک سوال باقی مانده باشد :
«من برای چه زندگی می کنم؟»
شاید مشکل امروز ما کمبود اطلاعات نباشد. برعکس شاید برای اولین بار در تاریخ با حجم عظیمی از اطلاعات و صداها روبه رو هستیم. هر روز هزاران نفر به ما می گویند چه فکر کنیم و چه بخواهیم و چه کسی را دوست داشته باشیم و چه کسی را دوست نداشته باشیم و از چه چیزی بترسیم و چه چیزی را ارزشمند بدانیم. در چنین جهانی داشتن یک صدای درونی روشن شاید از همیشه مهم تر باشد. نه برای اینکه از جهان جدا شویم،
گاهی لازم است صفحه را ببندیم و خبرها را کنار بگذاریم و از هیاهوی نظرها فاصله بگیریم و مدتی با خودمان خلوت کنیم و از خودمان بپرسیم اگر هیچ کس قرار نبود زندگی ما را ببیند چه چیزی برایمان مهم بود و اگر هیچ کس قرار نبود تشویق مان کند باز هم همین انتخاب ها را می کردیم و اگر قرار نبود به کسی ثابت کنیم موفق هستیم آیا باز هم همین مسیر را می رفتیم و مهم تر از همه از خودمان بپرسیم :
«زندگی خوب برای من چه معنایی دارد؟»
شاید پاسخ این سوال یک بار برای همیشه پیدا نشود، ممکن است با گذشت زمان تغییر کند و با تجربه عمیق تر شود و با شکست اصلاح شود و با شناخت بیشتر از خودمان شکل تازه ای پیدا کند، مهم این است که این پرسش را به دیگران واگذار نکنیم. چون اگر خودت معنایی برای زندگی نداشته باشی همیشه کسانی هستند که با جواب های آماده سراغت بیایند و شاید خطر اصلی همین باشد
پ.ن :
می دانی چرا این را نوشتم؟
بعد از 40 و اندی سال زندگی و کسب تجربه و یادگیری و کسب عالی ترین مدرک دکتری از بهترین دانشگاه تهران و مطالعه زندگی انسان های تاثیرگذار، گفتگو و مطالعه. فقط یک چیز مشترک پیدا کردم :
اگر گفتی؟
همین، که =
وقتی معنای زندگی ات را یافته ای و آن را میدانی، هم خوشبختی و هم آرام. هم لذت میبری و هم ثروت و موفقیت داری. این آن گمشده ای است که دنبالش هستی