ویرگول
ورودثبت نام
سعید رهنما
سعید رهنماجایی برای نگاه دقیق به انسان، سینما، تئاتر، روانشناسی و موسیقی. من سعید رهنِما با نگاهی مستقل و تحلیلی، فراتر از ظاهر، از تجربه، فرم و درون می‌نویسم. برای مخاطب جدی و دقیق
سعید رهنما
سعید رهنما
خواندن ۶ دقیقه·۲ ماه پیش

تحلیل روانشناختی عماد اعتماد در سریال بدنام

عماد اعتماد (امیر آقایی) در سریال بدنام
عماد اعتماد (امیر آقایی) در سریال بدنام

نوشته : سعید رهنما

عماد اعتماد در سریال بدنام در نگاه اول شخصیت پیچیده ای به نظر نمی رسد. مردی سرد و حسابگر که پول و نفوذ را می شناسد و برای رسیدن به خواسته هایش آدم ها را وارد بازی خودش می کند. اما اگر از قضاوت اخلاقی فاصله بگیریم و رفتار او را از زاویه روانشناسی ببینیم با مردی روبرو می شویم که بخش مهمی از هویتش را بر پایه قدرت ساخته است. برای همین، مساله فقط این نیست که عماد قدرت می خواهد. مساله این است که وقتی قدرت از او گرفته شود چه چیزی برای تعریف کردن از خودش باقی می ماند.

او آدمی است که دوست دارد شرایط را پیش بینی کند و تصمیم نهایی را خودش بگیرد. در روابطش هم معمولا به جای پذیرفتن عدم قطعیت تلاش می کند نتیجه را از قبل تعیین کند. این ویژگی در برخوردهای اقتصادی او دیده می شود اما محدود به معامله و تجارت نیست و به روابط انسانی هم سرایت می کند. آدم ها برای او اغلب زمانی قابل تحمل هستند که بتواند جایگاه و رفتارشان را در معادله خودش مشخص کند. این نگاه باعث می شود رابطه برای عماد بیشتر از آنکه عرصه اعتماد باشد، به عرصه قدرت تبدیل شود. اعتماد یعنی پذیرفتن این که طرف مقابل اختیار دارد و ممکن است تصمیمی بگیرد که مطابق خواسته تو نباشد. اما عماد با این وضعیت راحت نیست. او ترجیح می دهد بداند چه چیزی در اختیار دارد و چه چیزی می تواند به دست بیاورد. به همین دلیل حتی رابطه عاطفی او با یلدا نیز از منطق معامله و منفعت جدا نمی ماند و در مقاطعی به یکی از ابزارهای پیشبرد اهدافش تبدیل می شود.

این رفتار را نمی شود فقط با هوس یا منفعت طلبی توضیح داد. عماد در روابط نزدیک هم به ندرت اجازه می دهد، دیگری کاملا مستقل باشد. یلدا زمانی برای او قابل مدیریت است که در محدوده ای حرکت کند که عماد تعریف کرده اما وقتی انتخاب خودش را جدی می گیرد به مساله تبدیل می شود. اینجا یک ویژگی مهم شخصیت او آشکار می شود:

عماد با آدم های مستقل مشکل دارد چون استقلال آن ها بخشی از کنترل او را از بین می برد

همین الگو در رقابت با ابراهیم (حسن پور شیرازی) هم دیده می شود. اختلاف آن ها به تدریج از منافع اقتصادی عبور می کند و رنگ حیثیتی می گیرد. در این مرحله دیگر موضوع فقط به دست آوردن یک موقعیت یا معامله نیست. شکست رقیب تبدیل می شود به اثبات برتری خود. حتی ماجرای پلمپ شرکت ابراهیم در قسمت نوزدهم را می توان در همین چارچوب دید. اما مهمترین سرنخ برای شناخت عماد جایی است که این ظاهر مسلط ترک می خورد. در قسمت شانزدهم و در موقعیتی که تحت تاثیر الکل قرار دارد بخشی از تجربه های تحقیرآمیز و رنج های گذشته اش بیرون می ریزد. این صحنه اهمیت زیادی دارد چون برای لحظاتی فاصله میان «عماد قدرتمند» و «عماد زخمی» از بین می رود.

در اینجا می توان گذشته او را بدون آن که وارد حدس های بی پشتوانه شویم به عنوان یک زمینه روانی در نظر گرفت. کسی که تحقیر را عمیقا تجربه کرده، ممکن است بعدها نسبت به موقعیت هایی که بوی شکست یا کوچک شدن می دهند حساس تر شود. در مورد عماد این حساسیت می تواند به شکل میل شدید به برتری ظاهر شود. او به جای اینکه آسیب پذیری اش را نشان دهد تلاش می کند موقعیت را دوباره به نفع خودش برگرداند. به همین دلیل خونسردی عماد را هم نباید لزوما با آرامش اشتباه گرفت. بخشی از این خونسردی می تواند حاصل مهار شدید احساسات باشد. او به ندرت اجازه می دهد ترس یا نیازش آشکار شود و معمولا احساسات را از مسیر رفتار بیرونی کنترل می کند. وقتی این کنترل ضعیف می شود شخصیت دیگری از او می بینیم.

یکی از نکات جالب عماد همین ناتوانی در آسیب پذیر بودن است. او می تواند فشار بیاورد و تهدید کند و برای دیگران تصمیم بگیرد اما پذیرش نیاز شخصی برایش دشوارتر است. چنین شخصیتی معمولا ترجیح می دهد نیازمند دیده نشود چون نیاز داشتن را با ضعف اشتباه می گیرد. در نتیجه احساسات طبیعی هم ممکن است شکل دیگری پیدا کنند. ترس می تواند به خشم تبدیل شود. ناامنی می تواند به کنترل منجر شود و احساس شکست می تواند میل به جبران یا انتقام ایجاد کند. این ها تشخیص بالینی درباره شخصیت عماد نیستند، بلکه راهی برای فهم منطق رفتاری او هستند.

از این زاویه حتی نام «اعتماد» در شخصیت عماد معنای جالبی پیدا می کند. مردی که به نظر می رسد بیش از هر چیز می خواهد اوضاع را در اختیار داشته باشد در واقع کمتر از دیگران امکان اعتماد کردن دارد. برای او معامله امن تر از اعتماد است چون معامله مرز و حساب مشخص دارد اما اعتماد همیشه بخشی از اختیار را به دیگری می سپارد و شاید همین جا بتوان به ریشه بحران او رسید.

عماد فقط نمی خواهد ثروتمند یا بانفوذ باشد، او می خواهد کسی باشد که نتوانند نادیده اش بگیرند یا تحقیرش کنند. بنابراین جایگاه اجتماعی و اقتصادی برایش فقط ابزار رفاه نیست بلکه بخشی از تعریف او از خودش است.

به همین دلیل شکست برای او می تواند معنایی بزرگتر از شکست یک معامله داشته باشد. وقتی یک نقشه به هم می خورد یا یک نفر از قواعد او خارج می شود فقط منافعش تهدید نشده بلکه تصویری که از خودش ساخته نیز آسیب می بیند. این همان جایی است که غرور می تواند محاسبه گری را کنار بزند. با این حال نباید زخم های احتمالی عماد را بهانه ای برای توجیه رفتارش کرد. شناختن ریشه یک رفتار به معنای پذیرفتن آن نیست. او همچنان مسئول انتخاب های خودش است و دیگران نباید هزینه زخم های شخصی او را بدهند.

نکته جذاب شخصیت عماد دقیقا همین تضاد است. او تلاش می کند کسی باشد که دیگران از او حساب ببرند اما خودش به تصویری که از این قدرت ساخته وابسته شده است. هرچه بیشتر برای حفظ این تصویر تلاش می کند آزادی کمتری برای عقب نشینی و اعتراف به اشتباه و نشان دادن ضعف دارد، شاید به همین دلیل عماد بیش از آنکه یک شخصیت صرفا قدرت طلب باشد شخصیتی گرفتار در هویت خودش است. او سال ها تصویری از مرد مسلط ساخته و حالا مجبور است مطابق همان تصویر رفتار کند حتی وقتی هزینه اش از منفعتش بیشتر می شود.

در نهایت شاید پرسش اصلی درباره عماد این نباشد که چرا اینقدر پول و قدرت می خواهد، پرسش مهم تر این است که اگر پول و نفوذ و امکان کنترل دیگران از او گرفته شود، آیا هنوز می تواند برای خودش ارزشی مستقل از قدرت تصور کند. اگر پاسخ این سوال برای عماد منفی باشد، آن وقت بسیاری از رفتارهایش معنای تازه ای پیدا می کنند:

  • او شاید برای به دست آوردن قدرت نمی جنگد

  • شاید برای فرار از تصویری می جنگد که در آن خودش را ضعیف و بی اهمیت می بیند

و تراژدی واقعی عماد همین جاست، مردی که می خواهد دیگران را کنترل کند اما در نهایت خودش اسیر نیاز به کنترل است، مردی که می خواهد هیچ کس تحقیرش نکند اما برای حفظ جایگاهش ناچار می شود دیگران را تحقیر کند و مردی که آنقدر برای قدرتمند دیده شدن تلاش کرده که شاید خودش هم فراموش کرده بدون قدرت چه کسی است.

پایان او دردناک و حاصل تصمیمات و انتخاب هایش بود، انتخاب هایی که چاره ای برای خودش هم نداشت...

فیلیموتحلیلروانشناسی
۱
۰
سعید رهنما
سعید رهنما
جایی برای نگاه دقیق به انسان، سینما، تئاتر، روانشناسی و موسیقی. من سعید رهنِما با نگاهی مستقل و تحلیلی، فراتر از ظاهر، از تجربه، فرم و درون می‌نویسم. برای مخاطب جدی و دقیق
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید