
نوشته : سعید رهنما
گاهی سخت ترین اعتراف زندگی این نیست که بگوییم از چیزی می ترسیم. این است که بگوییم واقعا چه چیزی می خواهیم. اعتراف به اشتیاق خود کار کوچکی نیست، چون وقتی بفهمی واقعا چه می خواهی دیگر نمی توانی به راحتی به همان زندگی قبلی ادامه بدهی. تا وقتی ندانی چه می خواهی می توانی بهانه بیاوری و شرایط را مقصر بدانی و بگویی فرصت نشد و زمان نداشتم و زندگی اجازه نداد و حالا دیگر دیر شده است، اما وقتی اشتیاقت را می شناسی یک سوال سخت جلوی تو قرار می گیرد :
اگر واقعا این را می خواهم چرا برایش زندگی نمی کنم؟
برای همین خیلی از آدمها ترجیح می دهند اشتیاق خودشان را نبینند، نه به این دلیل که چیزی نمی خواهند، بلکه چون دیدن آنچه واقعا می خواهند می تواند آن ها را با مسئولیت انتخابهایشان روبه رو کند. ممکن است سال ها آرزوی تغییر شغل داشته باشی اما پذیرفتن این اشتیاق یعنی باید از خودت بپرسی تا کجا می توانم مسئولیت تغییر را بپذیرم. ممکن است دلت بخواهد چیزی تازه یاد بگیری اما این خواستن وقتی جدی می شود که حاضر باشی برایش وقت بگذاری و از راحتی خودت کم کنی. ممکن است آرزوی یک زندگی متفاوت داشته باشی اما زندگی متفاوت فقط با خواستن ساخته نمی شود.
اشتیاق اگر جدی باشد دیر یا زود با مسئولیت روبه رو می شود
این شاید مهم ترین بخش ماجرا باشد، ما گاهی اشتیاق را با هوس اشتباه می گیریم، فکر می کنیم اگر چیزی را عمیقا می خواهیم پس باید فورا دنبالش برویم، اما اشتیاق واقعی لزوما ما را به تصمیم های عجولانه دعوت نمی کند، برعکس می تواند ما را مسئول تر کند. چون وقتی می فهمی چه چیزی برایت مهم است باید درباره هزینه آن هم فکر کنی. باید ببینی چه چیزهایی را می توانی تغییر بدهی و چه چیزهایی را نمی توانی، باید بفهمی چه کسانی ممکن است از تصمیم تو تاثیر بگیرند، باید میان خواسته خودت و مسئولیتت نسبت به دیگران تعادل پیدا کنی و اینجاست که اشتیاق از یک احساس ساده به یک انتخاب اخلاقی تبدیل می شود.
مثلا ممکن است کسی از شغلش متنفر باشد و آرزوی شروع کاری تازه را داشته باشد، این اشتیاق واقعی است اما اگر خانواده ای دارد که به درآمد او وابسته هستند، مسئولیت او این نیست که فردا همه چیز را رها کند و فقط به دنبال خواسته خودش برود، مسئولیت او این است که ببیند چگونه می تواند برای رسیدن به آنچه می خواهد قدم بردارد بدون اینکه مسئولیت هایش را انکار کند، شاید لازم باشد مدتی همزمان کار کند و مهارت تازه ای یاد بگیرد، شاید لازم باشد پس انداز کندف شاید لازم باشد از بعضی خواسته های مصرفی خودش بگذرد، شاید مسیر رسیدن طولانی تر شود اما این تفاوت بزرگی است میان قربانی کردن اشتیاق و مسئولانه دنبال کردن آن.
زندگی خودت را زندگی کردن به معنای نادیده گرفتن دیگران نیست
همانطور که مسئول بودن نسبت به دیگران نباید به معنای حذف کامل خودت باشد. یکی از شکل های پنهان بی مسئولیتی این است که انسان تمام عمر خواسته های خودش را سرکوب کند و بعد تمام نارضایتی زندگی اش را به گردن دیگران بیندازد.
به گردن خانواده
به گردن همسر
به گردن فرزندان
به گردن جامعه
به گردن شرایط
به گردن گذشته
اما اگر انتخاب کرده ای بمانی باید مسئولیت ماندنت را هم بپذیری. اگر انتخاب کرده ای تغییر نکنی باید بپذیری که این هم یک انتخاب است. اگر تصمیم گرفته ای سال ها خواسته ات را عقب بیندازی نمی توانی بعدا بگویی زندگی با من این کار را کرد. گاهی زندگی مجبورمان می کند انتخاب هایی بکنیم که دوست نداریم.
اما حتی در چنین شرایطی شناختن اشتیاق مهم است، چون وقتی می دانی چه می خواهی دست کم می فهمی چه چیزی را از دست داده ای و چرا این فداکاری را انجام می دهی، آدمی که از روی آگاهی از چیزی می گذرد با آدمی که اصلا نمی داند چه می خواسته تفاوت زیادی دارد، اولی انتخاب کرده است، دومی فقط خودش را گم کرده است.
ما از کودکی یاد میگیریم مسئول باشیم :
درس بخوانیم
کار کنیم
پول دربیاوریم
خانواده را اداره کنیم
به دیگران کمک کنیم
وظایفمان را انجام دهیم
اما کمتر کسی به ما یاد می دهد که نسبت به خواسته های عمیق خودمان هم مسئول هستیم، این که اگر استعداد یا علاقه ای داریم آن را برای همیشه دفن نکنیم، این که اگر چیزی درونمان زنده است فقط به این دلیل که مسیرش سخت است آن را انکار نکنیم، این که بدانیم زندگی فقط مجموعه ای از وظایف نیست، همانطور که فقط مجموعه ای از خواسته ها هم نیست. زندگی جایی میان این دو ساخته می شود :
میان آزادی و تعهد
میان خود بودن و مسئول بودن
و شاید بلوغ واقعی همین باشد که بتوانی هر دو را کنار هم نگه داری، نه آنقدر خودت را قربانی دیگران کنی که بعد از سالها ندانی چه کسی هستی و نه آنقدر درگیر خواسته های خودت شوی که آدم های اطرافت فقط هزینه انتخاب های تو را بپردازند، اشتیاق وقتی بالغ می شود که حاضر باشی بهایش را هم بپردازی، اگر میگویی عاشق نوشتنی باید برایش وقت پیدا کنی، اگر می گویی می خواهی یاد بگیری، باید سختی یادگیری را تحمل کنی. اگر می گویی زندگی آرام تری می خواهی باید بعضی از عادت هایی را که آرامشت را می گیرند کنار بگذاری. اگر می گویی می خواهی رابطه بهتری داشته باشی باید سهم خودت را در رابطه ببینی. اگر می گویی می خواهی خودت باشی باید مسئولیت انتخاب هایت را هم بپذیری.
و مسئولیت بدون اشتیاق هم می تواند تبدیل به یک زندگی بی روح شود. آدم ممکن است سال ها تمام وظایفش را درست انجام دهد اما هیچ وقت زندگی خودش را زندگی نکند. همه چیز را به موقع انجام دهد، همه را راضی نگه دارد، آدم قابل اعتمادی باشد، پدر یا مادر خوبی باشد، همسر خوبی باشد، کارمند یا مدیر موفقی باشد، اما یک روز در سکوت از خودش بپرسد :
شاید مساله همین جاست، ما قرار نیست بین خودمان و دیگران یکی را انتخاب کنیم. قرار نیست برای پیدا کردن خودمان همه چیز را رها کنیم. قرار است یاد بگیریم خواسته های واقعی خودمان را ببینیم و بعد مسئولانه درباره آنها تصمیم بگیریم. ممکن است بعضی از آنها را دنبال کنیم. ممکن است بعضی را به تعویق بیندازیم. ممکن است بعضی را به دلیل مسئولیت های دیگر کنار بگذاریم، اما فرق بزرگی وجود دارد میان این که آگاهانه انتخاب کنی و اینکه اصلا جرات نکنی بفهمی چه میخواهی. چون وقتی اشتیاقت را نمی بینی مسیر دیگری برایت پیدا می شود، مسیرهایی که دیگران قبلا ساخته اند :
مسیر امن تر !
مسیر پذیرفته شده تر !
مسیر آشناتر !
و شاید سال ها در همان مسیر حرکت کنی و از بیرون همه چیز کاملا طبیعی به نظر برسد، اما در درونت چیزی مدام بپرسد :
شاید یکی از تلخ ترین اتفاقات زندگی همین باشد که انسان تمام عمر تلاش کند آدم مناسبی برای دیگران باشد و در پایان بفهمد هیچ وقت فرصت نکرده بفهمد خودش چه کسی می خواسته باشد، تو نمی توانی زندگی دیگری را زندگی کنی، می توانی انتخاب های دیگران را تکرار کنی، می توانی شبیه آنها زندگی کنی، می توانی حتی سال ها وانمود کنی که از همین زندگی راضی هستی اما در نهایت کسی که باید این زندگی را زندگی کند خود تو هستی. پس شاید بد نباشد گاهی از خودمان یک سوال ساده اما سخت بپرسیم :
«اگر ترس از قضاوت دیگران وجود نداشت من واقعا چه چیزی می خواستم؟»
و بعد سوال سخت تری بپرسیم
«برای رسیدن به آن چه مسئولیتی باید بپذیرم؟»
شاید پاسخ این سوال همه چیز را تغییر ندهد، اما می تواند چیزی را روشن کند که سال ها زیر صدای دیگران پنهان مانده است
و شاید زندگی از همان جایی دوباره شروع می شود که برای اولین بار با خودت صادق می شوی و می پذیری که چه چیزی را واقعا می خواهی و در کنار آن می پذیری که مسئول زندگی کردن آن خواسته هم خودت هستی، نه برای این که حتما به همه چیز برسی، برای این که دست کم زندگی خودت را بشناسی و اگر تصمیم گرفتی از بخشی از آن بگذری بدانی که این گذشت انتخاب خودت بوده است، چون اگر اشتیاقت را انکار کنی ممکن است سال ها زندگی ای را ادامه بدهی که دیگران برایت انتخاب کرده انداما اگر :