آلبومهای عکس قدیمی خانوادگی را که ورق میزنم، انگار در تونل زمان سفر میکنم. عکس سیاه و سفید پدربزرگ با آن نگاه مهربان و آرام، مادربزرگ با چشمانی درشت و گیرا که انگار داستانها در آن موج میزند، پدرم در جوانی با موهایی پرپشت و لبخندی خجالتی، و مادرم با همان حالت چهره مصمم که هنوز هم در صورتش پیداست. بعد به آینه نگاه میکنم و دنبال ردپای آنها در خودم میگردم.
چشمهایم بیشک شبیه چشمهای مادربزرگ است؛ همان حالت بادامی و رنگ قهوهای تیره. وقتی میخندم، خطوط کنار چشمم دقیقاً مثل خطوط خنده پدرم در عکسهای جوانیاش میشود. حالت موهایم، با اینکه رنگش متفاوت است، همان موج و فری را دارد که در عکسهای قدیمی مادرم میبینم. اینها ویژگیهای ظاهری هستند، نشانههای ملموسی از پیوند ژنتیکی من با نسلهای گذشته. انگار تکههایی از پازل وجود آنها در چهره من کنار هم چیده شده است.

اما وراثت فقط به ظاهر ختم نمیشود. ویژگیهای شخصیتی چطور؟ آن صبر و حوصله عجیبی که گاهی در خودم سراغ دارم، آیا همان صبری نیست که همیشه در پدربزرگم تحسین میکردم؟ آن مرد آرامی که هیچوقت صدایش بلند نمیشد و با طمأنینه به حرفهای همه گوش میداد. یا آن رگههای لجبازی و یکدندگی که گاهی کار دستم میدهد، آیا از مادرم به ارث نرسیده که همیشه برای رسیدن به خواستههایش مصمم و پیگیر بود؟
حافظه خوبم چطور؟ پدربزرگم میتوانست شعرهای بلند را از حفظ بخواند و تاریخهای دقیق وقایع را به یاد بیاورد. آیا این توانایی من در به خاطر سپردن جزئیات، هدیهای ژنتیکی از اوست؟ یا آن اضطراب پنهانی که گاهی مثل خوره به جانم میافتد، آیا ردپای نگرانیهای همیشگی مادربزرگم است که برای هر چیز کوچکی دلشوره داشت؟
فکر کردن به این وراثتهای نامرئی، هم جذاب است و هم کمی ترسناک. جذاب است چون حس میکنی بخشی از یک زنجیره طولانی هستی، ادامه داستان کسانی که دوستشان داری. اما ترسناک هم هست، چون ممکن است ویژگیهایی را به ارث برده باشی که چندان دوستشان نداری یا حتی برایت مشکلساز هستند.
کدام ویژگیها را دوست دارم؟ قطعاً صبر پدربزرگ، پشتکار مادرم و شاید آن حس شوخطبعی که در داییهایم میبینم و گاهی در خودم هم رگههایی از آن را حس میکنم. اینها ویژگیهایی هستند که به من کمک میکنند با چالشهای زندگی بهتر کنار بیایم و از لحظات شاد بیشتر لذت ببرم.
کدامها را آرزو میکردم به ارث نمیبردم؟ شاید آن تمایل به نگرانی بیش از حد، یا آن لجبازی که گاهی مانع از دیدن دیدگاههای دیگران میشود. آیا میتوانم این ویژگیها را تغییر دهم؟ یا محکوم به تکرار الگوهای رفتاری اجدادم هستم؟
اینجاست که نقش آگاهی و انتخاب پررنگ میشود. شاید نتوانیم کدهای ژنتیکیمان را بازنویسی کنیم (حداقل فعلاً!)، اما میتوانیم با شناخت بهتر خودمان و تمایلات ذاتیمان، آگاهانه روی رفتارها و واکنشهایمان کار کنیم. میتوانیم صبر را تمرین کنیم، حتی اگر ذاتاً آدم عجولی باشیم. میتوانیم با اضطرابمان مقابله کنیم، حتی اگر ریشههای عمیقی در خانوادهمان داشته باشد.
شناخت این ویژگیهای موروثی، چه ظاهری و چه شخصیتی، بخشی از شناخت خودمان است. آزمایشهایی مثل AncestryX مای اسمارت ژن که ریشههای جغرافیایی ما را نشان میدهند، یا TalentX که به ویژگیهای فردی میپردازد، میتوانند لایههای بیشتری از این شناخت را برایمان آشکار کنند. اما مهمتر از دانستن اینکه چه چیزی را به ارث بردهایم، این است که تصمیم میگیریم با این میراث چه کار کنیم. کدام بخشها را گرامی بداریم و پرورش دهیم، و کدام بخشها را آگاهانه مدیریت کنیم تا بهترین نسخه ممکن از خودمان باشیم؛ نسخهای که هم به گذشتهاش احترام میگذارد و هم مسئولیت ساختن آیندهاش را به عهده میگیرد.
من ترکیبی هستم از چشمهای مادربزرگ، صبر پدربزرگ، و داستانهای ناگفته نسلهای پیشین؛ با تمام نقاط قوت و ضعفی که این میراث به همراه دارد. و این، به خودی خود، یک ماجرای شگفتانگیز است.